Projektowane zmiany w lokalizacji lądowych turbin wiatrowych na gruncie przepisów planistyczno-środowiskowych

Pod koniec grudnia 2024 r. na stronie internetowej Rządowego Centrum Legislacji opublikowany został projekt ustawy o zmianie ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw. Projekt ten stanowi realizację zapowiadanego od dłuższego czasu postulatu w zakresie liberalizacji przepisów umożliwiających realizację inwestycji w obszarze lądowych turbin wiatrowych. Jego nadrzędnym celem jest odblokowanie potencjału energetyki wiatrowej na lądzie.

Lokalizowanie lądowych turbin wiatrowych – potencjał wciąż zablokowany

Wprowadzona w życie 23 kwietnia 2023 r. zmiana ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych oraz niektórych innych ustaw określiła, że wyznaczona w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego odległość turbiny wiatrowej od zabudowy nie może być mniejsza niż 700 m. Zdaniem autorów opracowania Polskiej Akademii Nauk pt. „Elektrownie wiatrowe w życiu człowieka”, nowelizacja ta w sposób niewystarczający zliberalizowała zasadę odległościową. Zastosowanie zasady 700 m nadal nie pozwoliło na odblokowanie pełnego potencjału projektów związanych z rozwojem lądowej energetyki wiatrowej, które ukończyły etap planistyczny i mogłyby zostać wybudowane w szybszym tempie.

Przyśpieszeniu w zakresie procesów inwestycyjny nie sprzyja także brak właściwego uregulowania jednoczesnego procedowania postępowania środowiskowego oraz planistycznego. Procedura oceny oddziaływania przedsięwzięcia na środowisko w przypadku elektrowni wiatrowych ma charakter długotrwały, obejmuje m.in. szeroki zakres monitoringów przyrodniczych. Brak racjonalnych uregulowań w przedmiocie prowadzenia równocześnie działań, które inwestor mógłby podejmować w takich momentach wydłuża proces inwestycyjny.

Zwraca się również uwagę na restrykcyjne zasady lokalizowania elektrowni wiatrowych oraz sieci elektroenergetycznej najwyższych napięć. Tymczasem najnowsze elektrownie wiatrowe posiadają zaawansowane mechanizmy sterowania, niwelujące ryzyko występowania znacznych zakłóceń w sieci. Poprzez zastosowanie najnowszych technologii niwelowane jest również występowanie czynników mechanicznych negatywnych z punktu widzenia sieci. Brak elastycznego podejścia w tym obszarze występuje ze szkodą zarówno dla obszarów możliwych do przeznaczenia pod lokalizowanie elektrowni wiatrowych, jak i inwestycji w sieci.

Zmiana minimalnej odległości turbiny wiatrowej od zabudowy mieszkaniowej

Zgodnie z treścią projektowanych przepisów ogólna zasada „10H” wskazana w treści ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, dopuszczająca wskazanie w treści aktów prawa miejscowego lokalizacji turbin wiatrowych w odległości nie mniejszej niż 700 m, zostanie zliberalizowana poprzez określenie minimalnej odległości wynoszącej 500 m.

Zasady lokalizacji lądowych turbin wiatrowych w innych krajach europejskich

Kwestie lokalizacji turbin wiatrowych w innych krajach europejskich pozostają kwestią sporów i dyskusji zarówno ze stron inwestorów, jak również lokalnych społeczności, często określających zasadny odległościowe, jak najbardziej liberalne w całej Unii Europejskiej. Dlatego warto również zwrócić uwagę, że w ocenie skutków omawianego projektu ustawy przywołano szczegółowe dane dotyczące odległości turbin wiatrowych od zabudowy mieszkaniowej w krajach europejskich, zebrane wcześniej przez Wspólne Centrum Badawcze KE (dostępne na stronie: https://publications.jrc.ec.europa.eu/repository/handle/JRC109698).

W ocenie skutków projektu ustawy wskazano następujące uwarunkowania:

• Polska i niemiecki land Bawaria stosują zasadę 10-krotności wysokości (10 x tip height, czyli 10H), co oznacza, że dla nowoczesnych elektrowni wiatrowych o wysokości szczytowej 150-180 m minimalna odległość od zabudowań mieszkalnych wynosi ok. 1500–1800 m);
• Niemiecki land Saksonia (750-1000 m lub 10 x hub height);
• Niemiecki land Saksonia-Anhalt (1000 m lub 10 x całkowitej wysokości);
• Włochy stosują odległość 200 metrów od pojedynczych domów lub zasadę 6H od miast (towns). W praktyce istnieje duże zróżnicowanie w zależności od regionu;
• Dania i Belgia stosują 4-krotną zasadę wysokości szczytowej (4H), co przekłada się na minimalną odległość ok. 600 m. W Walonii stosuje się regułę 400 m;
• Holandia przyjęła zasadę 4-krotności wysokości wirnika (ang. hub height).

Minimalna odległość wyznaczana w metrach

Na podstawie wspomnianych źródeł można wskazać, że wiele europejskich krajów minimalną odległość wyznacza na podstawie określonego dystansu wyrażonego w metrach. Niekiedy, w poszczególnych regionach, dopuszczane jest indywidualne podejście do wyznaczania odległości. Te regulacje mają zróżnicowany status – od obligatoryjnego do, najczęściej fakultatywnych, zaleceń, wytycznych czy dobrych praktyk.

Taką zasadę przyjęły następujące kraje:

• Austria (przedział od 800 do 1200 m, w zależności od polityki regionalnej kraju związkowego);
• Estonia (główne kryterium to regulacje hałasu, jednak władze lokalne mogą wprowadzić bardziej restrykcyjne postanowienia, z przyjętych większość wynosi 1000 m, ale w niektórych miejscach zdarza się określenie odległości na poziomie 2000 m);
• Francja (500 m);
• Grecja (500-1500 m, poza tym istnieją regulacje dotyczące maksymalnej gęstości zabudowy elektrowniami, np. max do 20% obszaru gminy);
• Holandia (w zależności od regionu przedział od 400 do 600 m – ze względu na przepisy akustyczne, turbiny nie mogą być usytuowane w odległości mniejszej niż 400 m od terenów mieszkalnych. Natomiast prowincja Noord-Holland przyjęła minimalną odległość do działek budowalnych na poziomie 600 m;
• Hiszpania (500 m – zalecana jest minimalna odległość 500 m od pojedynczych budynków mieszkalnych, z wyjątkiem niektórych regionów m.in. Balearów, która może się minimalnie różnić między regionami. Farmy zazwyczaj instalowane są w odległości 1000 m od obszarów zurbanizowanych);
• Irlandia (głównym kryterium są normy hałasu, biorąc to pod uwagę, można założyć, że wynoszą ok. 500 m);
• Litwa (głównym kryterium są normy hałasu, biorąc to pod uwagę, można założyć, że wynoszą ok. 500 m);
• Niemcy (w zależności od regionu, np. 400 m w landzie Schleswig-Holstein lub 10H w landzie Bawaria – każdy kraj związkowy Niemiec może we własnym zakresie rozstrzygać o przyjęciu minimalnej dopuszczalnej odległości, jednak, według ustawodawstwa krajowego, regulacje nie mogą być zbyt restrykcyjne);
• Portugalia (brak dedykowanych regulacji odległościowych, decydują normy hałasu, które przekładają się zazwyczaj na ok. 500 m);
• Rumunia (300 m od pojedynczych budynków oraz 500 m od więcej niż 5 budynków);
• Węgry (1000-2000 m.).

Gdzie w Europie nie określono minimalnej odległości?

W ustawodawstwie centralnym kilku krajów europejskich nie określono minimalnych odległości turbin wiatrowych od zabudowy. Zamiast tego odsunięcie wiatraków od zabudowy jest tam określane na poziomie konkretnej inwestycji/projektu i jest powiązane z limitami hałasu oraz innymi oddziaływaniami elektrowni wiatrowej. I tak:

• Wielka Brytania (w ustawodawstwie krajowym nie ma minimalnej odległości między turbiną wiatrową a obszarami mieszkalnymi; w pewnych sytuacjach możliwe jest przyjęcie uregulowań lokalnych);
• Belgia (region Flandrii – 3 x średnica wirnika, jeżeli hałas tła jest większy niż norma);
• Finlandia (brak regulacji);
• Norwegia (brak regulacji);
• Szwecja (brak regulacji).

Zmiana definicji gminy pobliskiej

Naturalną konsekwencją projektowanych zmian odległościowych w lokalizacji turbin wiatrowych jest również proponowana w art. 2 pkt 5 projektu ustawy zmiana definicji gminy pobliskiej. Aktualne przepisy określają tę kwestię poprzez wskazanie gminy położonej w odległości równej lub mniejszej niż 700 m od planowanej turbiny wiatrowej. Zgodnie z treścią proponowanych zmian gmina pobliska to gmina, której obszar w całości albo w części jest położony w odległości równej lub mniejszej niż 500 metrów od elektrowni wiatrowej lokalizowanej na terenie innej gminy.

Lokalizowanie lądowych turbin wiatrowych i proponowana zmiana odległości od parków narodowych

Aktualne zapisy analizowanego projektu ustawy wskazują również na konieczność stosowania wymogów odległościowych od parków narodowych oraz rezerwatów przyrody. W przypadku lokalizacji elektrowni wiatrowej jej odległość od parku narodowego jest obecnie równa lub większa od dziesięciokrotności całkowitej wysokości elektrowni wiatrowej.

W proponowanym projekcie wskazano, że wyrazy „jest równa lub większa od dziesięciokrotności całkowitej wysokości elektrowni wiatrowej” zastępuje się wyrazami „wynosi nie mniej niż 1500 metrów”. Proponowany zapis pozwala ocenić, iż potencjał terenów predysponowanych pod rozwój energetyki wiatrowej ulegnie zwiększeniu, gdyż większość planowanych obecnie turbin wiatrowych charakteryzuje całkowita wysokość wynosząca 200 – 220 m i więcej. Co w konsekwencji projektowych zmian pozwoli na uwolnienie terenów okalających ww. formę ochrony przyrody w pasie o szerokości 500-700 m.

Co ważne, nadal – zgodnie z projektowaną zmianą ustawy – obowiązywać będzie zakaz lokalizacji elektrowni wiatrowych na terenach parków narodowych, rezerwatów przyrody, parków krajobrazowych i obszarów Natura 2000.

Zmiana odległości od obszarów Natura 2000

W treści proponowanych zmian znalazły się także przepisy zwiększające obecne wymogi odległościowe. Kwestia ta dotyczy obszarów Natura 2000, obejmujących:

a)  obszary specjalnej ochrony ptaków, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody,

b)  specjalne obszary ochrony siedlisk, o których mowa w art. 25 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody, w których przedmiotem ochrony są nietoperze.

Obecna treść przepisów wskazująca na wymóg odległościowy wiatraków wynoszący 500 m od terenów rezerwatów przyrody, zostanie rozszerzona i obejmie obszary Natura 2000, powstałe w oparciu o regulacje ujęte w tzw. dyrektywy ptasie i siedliskowe.

Lokalizowanie lądowych turbin wiatrowych – planowana likwidacja zapisów w zakresie szczegółowego sposobu realizacji konsultacji społecznych

Planowana zmiana przepisów obejmuje także uchylenie treści art. 6a–6f. Zapisy te dotyczą takich zagadnień jak:

– ogłoszenie informacji o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu miejscowego, na podstawie którego ma być lokalizowana elektrownia wiatrowa;

– przekazanie gminom pobliskim informacji o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu miejscowego, na podstawie którego ma być lokalizowana elektrownia wiatrowa;

– ogłoszenie w gminie pobliskiej informacji o podjęciu uchwały o przystąpieniu do sporządzenia planu miejscowego, na podstawie którego ma być lokalizowana elektrownia wiatrowa;

– opiniowanie projektu planu miejscowego;

– spotkania otwarte oraz ogłoszenia o rozpoczęciu konsultacji społecznych projektu planu miejscowego;

– podmioty biorące udział w spotkaniach otwartych.

Ponadto, w treści projektowanego aktu prawnego zapisy dotyczące szczegółowych parametrów turbin zostały zaproponowane do wprowadzenia w treści ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Likwidacja zapisów dotyczących szczegółowych treści planu miejscowego w zakresie lokalizacji elektrowni wiatrowych

Zmiana ta, podobnie jak zmiana zapisów w zakresie szczegółowego sposobu realizacji konsultacji społecznych stanowi swoiste uporządkowanie przepisów odnośnie stanowienia prawa miejscowego, gdyż kwestie wymogów formalnych oraz merytorycznych dotyczących miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego zostały uregulowane w obowiązujących przepisach odrębnych, w tym przypadku jest to Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 17 grudnia 2021 r. w sprawie wymaganego zakresu projektu miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego. Ponadto, w treści projektowanego aktu prawnego zapisy dotyczące szczegółowych parametrów turbin zostały zaproponowane do wprowadzenia w treści ustawy z dnia 27 marca 2003 r. o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym.

Możliwość lokalizacji turbin wiatrowych w bliższych odległościach od linii najwyższych napięć

Treść planowanych zmian przepisów dopuszcza, aby w szczególnie uzasadnionych przypadkach, operator wskazał inną odległość elektrowni wiatrowej od sieci elektroenergetycznej najwyższych napięć niż przewidywana w obowiązujących regulacjach. Aktualnie odległość lądowych turbin wiatrowych ma być równa lub większa od trzykrotności średnicy wirnika wraz z łopatami albo równa lub większa od dwukrotności całkowitej wysokości elektrowni wiatrowej, w zależności od tego, która z tych wartości jest większa.

Możliwość procedowania decyzji środowiskowej w przypadku braku miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego i niespełnianiu zasady ogólnej „10H”

Projektowana zmiana przepisów obejmuje również możliwość określenia zakresu raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania w sprawie decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach do czasu przedłożenia przez wnioskodawcę raportu o oddziaływaniu przedsięwzięcia na środowisko oraz wypisu i wyrysu z miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego, dopuszczającego lokalizację tej inwestycji z uwzględnieniem przepisów ustawy z dnia 20 maja 2016 r. o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych.

Postępowanie będzie można zawiesić na okres nie dłuższy niż 18 miesięcy.

Pozwala to wykluczyć sytuację, wynikającą z brzmienia obecnych przepisów ustawy o inwestycjach w zakresie elektrowni wiatrowych, która w sytuacji braku obowiązującego planu miejscowego, wskazuje na konieczność badania zgodności projektowanych turbin wiatrowych z ogólną zasadą „10H”.

Zwiększyć udział energii z odnawialnych źródeł i spełnić międzynarodowe zobowiązania

W treści oceny skutków regulacji przeczytać można, że celem projektowanych zmian jest zwiększenie udziału źródeł odnawialnych w krajowym zużyciu energii brutto. Celem jest także szeroko pojęty rozwój sektora energii, zgodny z ambicjami redukcji emisyjności gospodarki i spełniania zobowiązań międzynarodowych.

Projektowana liberalizacja zasad lokalizacji lądowych turbin wiatrowych obejmuje:

Co bardzo istotne, zmiana zasad lokalizacji elektrowni wiatrowych względem zabudowy mieszkaniowej została poprzedzona analizą. Wyniki badań zawarte zostały w monografii Polskiej Akademii Nauk pt. „Elektrownie wiatrowe w życiu człowieka” (A.W. Jasiński, P. Kacejko, K. Matuszczak, J. Szulczyk, A. Zagubień). Z opracowania jasno wynika, że proponowane wymogi odległościowe, przy pewnych założeniach nie będą powodować przekroczeń norm akustycznych oraz nie będą generować oddziaływań szkodliwych dla człowieka.

fot. na otwarcie sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)

Artykuł opublikowany w ramach współpracy z LC Consulting