Termomodernizacja w spółdzielniach mieszkaniowych

Termomodernizacja w spółdzielniach mieszkaniowych – kontrola NIK

Najwyższa Izba Kontroli (NIK) opublikowała kolejne wyniki kontroli, tym razem pt. „Efekty termomodernizacji wielorodzinnych budynków mieszkalnych będących w zasobach spółdzielni mieszkaniowych, realizowanej z udziałem środków publicznych”.

Jak zaznacza NIK, termomodernizacja przeprowadzana przez spółdzielnie mieszkaniowe, z udziałem środków publicznych, przynosi pozytywne efekty, choć ich skala jest niższa niż zakładano. Izba wskazuje, że w skontrolowanych spółdzielniach mieszkaniowych odnotowano ograniczenie zużycia energii cieplnej, a w ślad za tym obniżyły się koszty ogrzewania budynków mieszkalnych, jednak oszczędności były niższe niż przewidywano. Przyczyną tego były, wg NIK, nie tylko podwyżki cen energii, ale także nierzetelnie sporządzone audyty, które zawyżały wysokość spodziewanych efektów ekologicznych i ekonomicznych.

W trakcie kontroli NIK sprawdziła efekty termomodernizacji przeprowadzanej w budynkach spółdzielni mieszkaniowych. Oceniła zgodność rzeczowego wykonania zadania z przyjętymi założeniami, a także osiągnięte ograniczenie zużycia energii cieplnej oraz zmniejszenie opłat z tytułu jej zakupu. Kontrola objęła 354 wielorodzinnych budynków mieszkalnych będących w zasobach 19 spółdzielni mieszkaniowych na terenie kraju.

Termomodernizacja w spółdzielniach mieszkaniowych – efekty są, ale mniejsze od oczekiwanych

Kontrola NIK wykazała, że skutkiem przeprowadzonej termomodernizacji było obniżenie zużycia energii, jednak w wymiarze o 42% niższym od zaplanowanego i wynikającego z audytów energetycznych. Te ostatnie często bowiem zawyżały zakładane efekty. Izba powołując się na wynik eksperckiej analizy wskazuje, że 20% tych audytów, załączonych do wniosków o udzielenie pożyczki z wojewódzkich funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW), miało błędy, które dyskwalifikowały ich wykorzystanie do planowanych zakresów działań termomodernizacyjnych. Problemem był także brak standaryzacji danych – przyjęcia stałych warunków zewnętrznych dla określenia ilości planowanego w audytach energetycznych zapotrzebowania na ciepło oraz dla ciepła faktycznie zużywanego przed i po termomodernizacji – wskazuje NIK. Spółdzielnie nie przeprowadzały także regulacji systemów ogrzewania w budynkach, tak aby dostosować je do zmniejszonego poboru ciepła. Osiągnięto jednak efekty rzeczowe termomodernizacji, głownie w postaci docieplenia ścian zewnętrznych oraz wymiany drzwi zewnętrznych i okien w częściach wspólnych nieruchomości.

Osiągnięty efekt ekologiczny termomodernizacji (w postaci ograniczenia zużycia ciepła) nie w pełni przełożył się na osiągnięcie efektu ekonomicznego w postaci ograniczenia kosztów ogrzewania. Jak wynika z danych udostępnianych przez spółdzielnie, w wyniku termomodernizacji 354 budynków roczne zużycie energii cieplnej zmalało o 22%, natomiast koszty zakupu tej energii ograniczono tylko o 12%. Oznacza to, że w badanych spółdzielniach uzyskane oszczędności wyniosły niespełna 30% planowanego ograniczenia kosztów. Jednak, jak zaznacza NIK, przyczyną nieosiągnięcia zaplanowanej redukcji kosztów, poza wspomnianymi błędami w audytach energetycznych, były także podwyżki cen energii, głównie z powodu wzrostu cen paliw. Skutkiem tego została utracona prawie połowa możliwego do osiągnięcia efektu ekonomicznego termomodernizacji.

Bez weryfikacji efektów ekologicznych

Instytucje dofinansowujące, czyli Bank Gospodarstwa Krajowego (BGK) i WFOŚiGW nie weryfikowały osiągnięcia efektów ekologicznych tych zadań, pomimo iż ograniczenie zużycia ciepła oraz zanieczyszczeń emitowanych przez ciepłownie było jednym z wymogów uzyskania dofinansowania – podkreśla NIK. Zarówno BGK, jak i WFOŚiGW, podobnie jak spółdzielnie, koncentrowały się na osiągnięciu planowanego efektu rzeczowego. Przyjmowały, że przeprowadzona zgodnie z audytem energetycznym i dokumentacją projektową termomodernizacja zapewnia równocześnie osiągnięcie efektów ekologicznych.

Spośród kontrolowanych funduszy, tylko WFOŚiGW we Wrocławiu weryfikował efekty ekologiczne, a do ich oceny wykorzystywał roczne raporty składane przez beneficjentów realizujących termomodernizację przez okres kolejnych trzech lat po zakończeniu termomodernizacji. W raportach tych wykazywano zmniejszenie zużycia energii cieplnej oraz ograniczenie emisji CO2 obliczonej na podstawie odpowiednich wskaźników.

Instytucje dofinansowujące zadania z zakresu termomodernizacji prawidłowo realizowały obowiązki w tym zakresie. Na prace termomodernizacyjne w skontrolowanych spółdzielniach BGK przeznaczył niemal 14.5 mln zł. Wnioski o przyznanie dofinansowania w formie premii termomodernizacyjnej rozpatrywał według kolejności, w jakiej do niego wpłynęły, zlecał weryfikację audytów energetycznych oraz informował inwestorów i banki kredytujące o przyznaniu premii lub o negatywnej weryfikacji audytu. Z kolei WFOŚiGW udzieliły pożyczek w łącznej kwocie blisko 27 mln zł, natomiast pomoc bezzwrotna z funduszy (w postaci umorzenia pożyczek oraz dopłat do odsetek do kredytów Banku Ochrony Środowiska) wyniosła niespełna 4 mln zł.

Termomodernizacja w spółdzielniach mieszkaniowych bez ochrony ptaków

Niestety, jak wynika z materiału przygotowanego przez NIK, większość spółdzielni nie przestrzegała przepisów ochrony środowiska, w zakresie zapewnienia dobrostanu ptaków objętych ochroną gatunkową, gniazdujących na elewacjach termomodernizowanych budynków. Przed rozpoczęciem robót nie przeprowadzono inwentaryzacji przyrodniczej pod kątem występowania gatunków chronionych, nie występowano o zezwolenia do regionalnych dyrektorów ochrony środowiska na odstępstwa od zakazów w stosunku do tych gatunków ptaków oraz nie wykonywano działań kompensacyjnych w związku z likwidacją miejsc ich gniazdowania. W konsekwencji braku stosownych działań likwidowane są miejsca gniazdowania dziko żyjących ptaków, takich jak jerzyki, czy wróble, których populacja w przestrzeni miejskiej ulega stałemu zmniejszeniu.

Natomiast co do zasady spółdzielnie przeprowadzały termomodernizację z zachowaniem przepisów prawa budowlanego, w oparciu o warianty optymalne przedsięwzięć, określone w audytach energetycznych oraz zgodnie z wymogami umów zawartych z jednostkami dofinansowującymi te przedsięwzięcia. Wyjątek stanowi Spółdzielnia Mieszkaniowa w Dąbrowie Tarnowskiej, która nielegalnie skorzystała z podwójnego dofinansowania środkami publicznymi termomodernizacji trzech bloków mieszkalnych. W rezultacie będzie musiała zwrócić do WFOŚiGW w Krakowie nadpłaconą kwotę w wysokości 155,6 tys. zł.

NIK wnioskuje do instytucji dofinansowujących termomodernizację

W świetle ustaleń kontroli, wskazujących na potrzebę wzmocnienia jakości i wiarygodności audytów energetycznych, NIK zawnioskowała do prezesa BGK oraz zarządów WFOŚiGW o przegląd i opracowanie wytycznych w celu ustandaryzowania metod w zakresie określania zapotrzebowania i wykorzystania energii oraz wskazania najczęstszych błędów popełnianych w audytach energetycznych sporządzanych na potrzeby termomodernizacji, które uwzględniałyby aktualną wiedzę w tym zakresie i które mogłyby być upublicznione do wykorzystania przez audytorów energetycznych. W opinii organu kontrolującego, upublicznienie i rozpowszechnienie tego rodzaju wytycznych wspomagałoby także osoby fizyczne i inne spółdzielnie planujące termomodernizacje w zrozumieniu wyników audytów energetycznych, weryfikacji przynajmniej podstawowych przyjętych założeń oraz podjęcia właściwej decyzji co do opłacalności inwestycji.

Do zarządów WFOŚiGW NIK zawnioskowała także o podjęcie działań na rzecz weryfikacji audytów energetycznych załączanych do wniosków o dofinansowanie termomodernizacji przedkładanych do tych instytucji finansowych.

Podmiotom wypłacającym środki, jako dobrą praktykę, NIK rekomenduje przeprowadzenie wśród użytkowników, kampanii informacyjnej w celu zmiany niepożądanych nawyków użytkowników ogrzewanych lokali. Wymóg przeprowadzenia takiej kampanii mógłby znaleźć odzwierciedlenie w wymogach stawianych beneficjentom środków pochodzących z kredytów lub pożyczek.

Narzędzie do oceny efektów ekologicznych termomodernizacji

Jednocześnie NIK poinformowała, że zwróciła się do spółki eksperckiej o wskazanie uniwersalnego i prostego w obsłudze narzędzia do oceny efektów ekologicznych termomodernizacji. Zaproponowane rozwiązanie, to narzędzie działające w programie Excel. Jak podaje NIK, przygotowane narzędzie umożliwia planowanie efektów ekologicznych termomodernizacji w postaci ograniczenia zużycia energii cieplnej i emisji zanieczyszczeń do atmosfery w odniesieniu do dwutlenku węgla oraz monitorowanie tych efektów w kolejnych pięciu latach po termomodernizacji. Jest ono proste w obsłudze i nie wymaga wiedzy specjalistycznej. Jednocześnie w przypadku wystąpienia rozbieżności większych niż 30% pomiędzy wartościami planowanymi a faktycznie osiągniętymi informuje o występujących błędach. Zaprezentowane narzędzie może być wykorzystywane do planowania i monitorowania efektów ekologicznych termomodernizacji budynków, przez wszystkie instytucje dofinansowujące takie przedsięwzięcia oraz przez ich beneficjentów (np. spółdzielnie mieszkaniowe).

Na podstawie www.nik.gov.pl

fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)

partner merytoryczny

reklama