Rynek fotowoltaiki

Rynek fotowoltaiki w Polsce

Rynek fotowoltaiczny w Polsce znajduje się w początkowym okresie rozwoju. Moc zainstalowanych i przyłączonych do sieci operatorów systemów dystrybucyjnych (OSD) przekroczyła 280 MW. Fakt ten stanowi pewien postęp w rozwoju rynku fotowoltaiki, szczególnie gdy porównamy to z kilkoma megawatami na koniec 2013 r. Z drugiej strony, 280 MW to bardzo mało – w zestawieniu choćby z 4,3 GW zainstalowanymi w ciągu czterech lat w Wielkiej Brytanii (od 2010 r.), czemu sprzyjało wprowadzenie taryfy stałej (ang. feed-in tariff – FIT).

Rynek fotowoltaiki – moc zainstalowana w Polsce

W Polsce, do końca 2017 r., zainstalowano 29 200 systemów fotowoltaicznych, o łącznej mocy 281,7 MW. Na tę liczbę składa się:

  • 589 systemów o łącznej mocy 107,7 MW, spełniających kryteria wymienione pod tab. 1, nazywane dalej instalacjami posiadającymi koncesję Urzędu Regulacji Energetyki (URE). Są to systemy duże, powyżej 40 kW; Warto zaznaczyć, że nie uwzględniono tu mocy mikroinstalacji, czyli systemów do 40 kW, przyłączanych do sieci na podstawie zgłoszenia do operatora systemu dystrybucyjnego korzystających z opustów (systemy prosumenckie);
  • 28 608 prosumenckich instalacji o łącznej mocy 173,7 MW, przyłączonych do sieci na zgłoszenie (na podstawie informacji OSD); mikroinstalacje budowane przez prosumentów mają aktualnie istotny udział w powstającym potencjale fotowoltaiki.

Tab. 1. Instalacje posiadające koncesję URE

Rok 2011 2012 2013 2014 2015 2016 2017
Promieniowanie słoneczne (PV) [MW] 1,125 1,290 1,901 21,004 71,031 99,098 107,748

*Dane tabelaryczne instalacji fotowoltaiki obejmują instalacje, które uzyskały:

  • koncesję na wytwarzanie energii elektrycznej,
  • wpis do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez Prezesa URE (rejestr wytwórców energii w małej instalacji);
  • wpis do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez Dyrektora Generalnego Krajowego Ośrodka Wsparcia Rolnictwa (rejestr wytwórców biogazu rolniczego); oraz
  • mikroinstalacje wnioskujące o wydanie świadectw pochodzenia.

Zmiany mocy zainstalowanych w 2017 r. wynikają również z aktualizacji decyzji koncesyjnych, dokonywanych w oparciu o informacje Prezesa URE nr 44/2016 oraz nr 60/2017, dotyczące rozumienia pojęcia mocy zainstalowanej elektrycznej.

Na rys. 1 i 2 przedstawiono moc i liczbę systemów PV posiadających koncesję URE zainstalowanych w poszczególnych latach oraz wielkości skumulowane.

fotowoltaika

rys. 1. Skumulowana moc instalacji z koncesją URE

Coroczny przyrost mocy instalacji z koncesją URE

rys. 2. Coroczny przyrost mocy instalacji z koncesją URE

Jak widać, przyrost liczby i mocy większych systemów istotnie zmalał od 50 MW w 2016 r. do 8,8 MW w 2017 r. Większa moc w 2016 r. spowodowana była chęcią inwestorów, zakładających większe systemy fotowoltaiczne, do uzyskania zielonych certyfikatów. Ten model miał zakończyć się w grudniu 2015 r., co wynikało z przyjętej w tym samym roku ustawy o odnawialnych źródłach energii (OZE). Jednakże w ostatnich dniach grudnia 2015 r. rząd wydłużył możliwość wejścia do systemu zielonych certyfikatów do połowy 2016 r. (jednocześnie blokując wprowadzenie z początkiem 2016 r. zapisanego pierwotnie w ustawie o OZE systemu taryf gwarantowanych dla prosumentów i zastępując je w połowie roku system aukcyjnym). Mały przyrost mocy w 2017 r. spowodowana była dopiero zaczynającymi się instalacjami pierwszych systemów wygranych na dwóch aukcjach.

Rozkład instalacji PV w poszczególnych województwach przedstawiono w tab. 2. Jak wynika z zaprezentowanych danych, ponad 50% mocy zainstalowanej znajduje się w województwach południowo-wschodnich i południowych. Jest to spowodowane największą skalą dopłat i najlepszymi warunkami nasłonecznienia. Absolutnym rekordzistą jest województwo lubelskie, w którym zainstalowano prawie 30% (30,96 MW) całkowitej mocy z koncesją URE w Polsce w 60 systemach; średnia moc systemu PV to ok. 0,5 MW. Natomiast najwięcej systemów było na Śląsku – 151, o łącznej mocy 8,06 MW; średnia moc systemu 53 kW.

Tab. 2. Moc, liczba i przyrosty w 2017 r. instalacji PV wg województw

Lp. Województwo Moc zainstalowana [MW] Ilość [szt.] Przyrost [MW] 2017 Przyrost [szt.] 2017 Średnia wielkość instalacji [kW] moc całkowita

[%]

1 Lubelskie 30,93 60 0,10 5 515 28,7
2 Podlaskie 12,66 27 4,00 5 469 11,7
3 Małopolskie 9,23 54 0,23 10 171 8,6
4 Śląskie 8,9 151 2,02 45 53 7,5
5 Kujawsko-Pomorskie 8,14 16 1,00 2 509 7,6
6 Warmińsko-Mazurskie 7,91 33 0,00 0 267 8,2
7 Wielkopolskie 6,70 49 0,25 9 137 6,2
8 Podkarpackie 4,38 40 0,27 10 110 4,1
9 Zachodniopomorskie 3,76 11 0,12 0 342 3,5
10 Dolnośląskie 3,59 27 0,04 9 133 3,3
11 Lubuskie 3,39 18 0,04 1 188 3,1
12 Pomorskie 2,44 18 0,13 6 135 2,3
13 Łódzkie 2,33 20 0,14 3 117 2,2
14 Mazowieckie 1,88 32 0,19 6 59 1,7
15 Opolskie 0,94 12 0,00 0 78 0,9
16 Świętokrzyskie 0,54 20 0,07 4 27 0,5
RAZEM 107,75 588 8,60 115 100

Rozkład mocy i liczbę systemów w poszczególnych przedziałach mocy prezentuje tab. 3. Warto zauważyć, że 63% mocy stanowi 59 systemów o mocach ponad 0,9 MW.

Tab. 3. Moc i liczba instalacji z koncesją URE w przedziałach mocy

Przedział mocy [MW] Moc [MW] szt. [%]
0,001-0,039 6,143 317 5,7
0,04 3,240 81 3,0
0,041 – 0,1 4,447 55 4,1
0,11 – 0,2 4,876 32 4,5
0,21 – 0,3 3,077 12 2,9
0,31 – 0,4 2,479 7 2,3
0,41 – 0,5 2,392 5 2,2
0,51 – 0,6 3,356 6 3,1
0,61 – 0,7 5,814 9 5,4
0,71 – 0,8 4,517 6 4,2
0,81 – 0,9 MW 0,900 1 0,8
0,91 – 1,0 MW 39,408 40 36,6
powyżej 1 MW 27,189 18 25,2
Razem 107,838 589 100

W Polsce jest również zainstalowanych 28 608 mikroinstalacji (o mocach do 40 kW), o łącznej mocy 173,7 MW, przyłączonych do sieci na zgłoszenie (na podstawie informacji OSD). Na rys. 3 i 4 przedstawiono liczbę systemów i sumę mocy zainstalowaną w kolejnych latach przez czterech największych OSD. Widoczny jest trend wzrostowy w obszarze mocy instalacji prosumenckich: 2015 r. – 28 MW, 2016 r. – 59 MW, 2017 r. – 81 MW.

Skumulowana moc i liczba mikroinstalacji

rys. 3. Skumulowana moc i liczba mikroinstalacji

rys. 4. Coroczny przyrost mocy i liczby mikroinstalacji

rys. 4. Coroczny przyrost mocy i liczby mikroinstalacji

Bardziej szczegółowa analiza sektora mikroinstalacji nie jest możliwa, bez dokładnych danych od OSD. Po nowelizacji Prawa energetycznego z lipca 2013 r. operatorzy systemów dystrybucyjnego byli zobowiązani do kwartalnego przekazywania URE informacji o potencjale przyłączanych mikroinstalacji. Później jednak, nie wiadomo dlaczego, zwolniono OSD z przekazywania takich sprawozdań.

Uwzględniając moce i liczbę instalacji z koncesją URE i mikroinstalacji na koniec 2017 r. działały w Polsce systemy fotowoltaiczne o mocy 281,7 MW (rys. 5 i 6).

moc instalacji fotowoltaicznych

rys. 5. Całkowita moc instalacji fotowoltaicznych w Polsce

Coroczny przyrost mocy instalacji fotowoltaicznych w Polsce

rys. 6. Coroczny przyrost mocy instalacji fotowoltaicznych w Polsce

Rynek fotowoltaiki – nie tylko moc zainstalowana

Dokumentem strategicznym, wyznaczającym kierunki rozwoju elektroenergetyki w Polsce, będzie „Polityka energetyczna Polski do 2050 roku”. Prace nad tym projektem trwają już kilka lat. Do konsultacji społecznych został on przekazany w połowie 2015 r. Dokument ten będzie miał kluczowe znaczenie dla dalszego rozwoju fotowoltaiki w Polsce. Oczekuje się, że nakreśli on również politykę państwa w zakresie wspierania energetyki opartej na węglu oraz energetyki jądrowej. Te aspekty polityki energetycznej państwa będą miały znaczenie dla rozwoju OZE w Polsce.

Ale nie tylko wielkość mocy zainstalowanej jest ważna. Liczy się także jakość instalowanych systemów. Polskie Towarzystwo Fotowoltaiki (PTPV) zawsze silnie podkreślało konieczność ustanowienia i stosowania dobrych praktyk w firmie instalacyjnej, aby można było w sposób powtarzalny instalować systemy PV w tym samym, wysokim standardzie. Obawa o negatywne postrzeganie, a co za tym idzie – kompromitację fotowoltaiki sprawia, że konieczne jest zapewnienie instalacji systemów PV z użyciem komponentów wysokiej jakości, potwierdzonej uznawanym powszechnie certyfikatem, oraz odbiór końcowy, zgodny z procedurami normy IEC 62446.

Niezbędne jest przetestowanie procedur inwestycyjnych, prawnych, ekonomicznych, społecznych i technicznych, związanych z warunkami inwestowania i działania systemów PV. Wiąże się to z wprowadzeniem monitoringu on-line jako obowiązkowego elementu systemów fotowoltaicznych. Byłby on gwarantem wysokiej jakości ich wykonania, przyznawania premii dotacyjnych tylko inwestycjom o potwierdzonej jakości, ochrony beneficjentów przed nierzetelnymi wykonawcami, zabezpieczenia instytucji przyznających różnego rodzaju środki publiczne przed nierzetelnymi beneficjentami, a także dawałby możliwość prowadzenia rejestru efektu ekologicznego na potrzeby Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.

Perspektywy rozwoju rynku fotowoltiki w Polsce

Rynek fotowoltaiczny w Polsce znajduje się w początkowym okresie rozwoju. Moc zainstalowana nie przekracza 300 MW. Można jednak oczekiwać, że do roku 2020 ulegnie ona przynajmniej zwiększeniu, do poziomu 1 GW. Przyrost mocy zainstalowanej będzie przede wszystkim pochodną powstawania dużych elektrowni fotowoltaicznych, w ramach systemu aukcji.

Segment prosumencki, wspierany systemem opustów, wydaje się mieć relatywnie niewielki potencjał rozwoju. Mechanizm opustów nie stanowi dla inwestorów wystarczającego bodźca ekonomicznego. Znaczna część nowo powstających instalacji prosumenckich otrzymuje dofinansowanie dotacyjne, w ramach programów wspierających rozwój OZE, ze środków zarówno europejskich, jak i krajowych. Dynamika rozwoju segmentu mikroinstalacji fotowoltaicznych uzależniona jest więc w znacznym stopniu od strumienia dostępnych środków, w ramach tych programów. Szacuje się, że rocznie będzie powstawało kilkadziesiąt tysięcy systemów fotowoltaicznych, o mocy do 40 KW.

Oceniając perspektywy rozwoju fotowoltaiki w Polsce, nie powinno ograniczać się do analizy uwarunkowań wynikających z ustawy, rozporządzeń wykonawczych do niej oraz deklaracji Ministerstwa Energii w zakresie pożądanych mocy zainstalowanych. Są one oczywiście kluczowe w perspektywie najbliższych lat. Warto mieć jednak świadomość, że polska elektroenergetyka w dłuższej perspektywie nie ma możliwości rozwijania się wbrew trendom w energetyce europejskiej i światowej.

Spadające koszty wytwarzania energii w źródłach odnawialnych, ograniczanie oddziaływania energetyki na zdrowie, zmieniająca się rola węgla, pojawiające się nowe modele biznesowe w energetyce, m.in. mikroźródła i systemy rozproszone – to jedynie niektóre z tendencji, które będą kształtowały również elektroenergetykę w Polsce. Na to nakłada się wzrost świadomości ekologicznej polskiego społeczeństwa oraz znajomości technologii wytwarzania energii ze źródeł odnawialnych, rosnąca partycypacja społeczna w decyzjach dotyczących nowych inwestycji infrastrukturalnych oraz chęć uczestnictwa w zaspokajaniu swoich potrzeb energetycznych dzięki rozwojowi źródeł prosumenckich.
Te tendencje spowodują, że rola fotowoltaiki, jako technologii umożliwiającej wytwarzanie energii elektrycznej zarówno w dużych farmach PV, jak też niewielkich systemach dachowych, będzie w Polsce rosła.

Polskie Towarzystwo Fotowoltaiki domaga się uwzględnienia w planowaniu strategicznym polskiej polityki energetycznej realnego potencjału energetyki słonecznej. Proponowanym celem, ogłoszonym już w roku 2009, jest 1% energii elektrycznej pochodzącej z PV w 2020 r., co odpowiada 1800 MW mocy zainstalowanej.

fot. na otwarcie sozosfera.pl

reklama

 

reklama