Energia geotermalna

Energia geotermalna w Polsce

Zasoby wód i energii geotermalnej w Polsce są odpowiednie do ich stosowania na skalę większą niż obecnie. Główne obszary występowania wód geotermalnych, perspektywicznych dla ich praktycznego zagospodarowania, są związane z Niżem Polskim i Podhalem, a ponadto z niektórymi innymi rejonami i miejscowościami w Karpatach zewnętrznych, zapadlisku przedkarpackim i w Sudetach.

Głębokości obecnie eksploatowanych zbiorników wód geotermalnych mieszczą się w przedziale 1-4 km. Temperatury wód na tych głębokościach osiągają wartości od 20 do ok. 100ºC, a ich mineralizacja mieści się w granicach od 0,4 do 120-150 g/dm3. Zatwierdzone wydajności eksploatacyjne wód z otworów wynoszą od kilku m3/h do 550 m3/h.
Zastosowania energii wód geotermalnych obejmują najczęściej ciepłownictwo sieciowe, balneoterapię i rekreację.

Energia geotermalna – zastosowania w Polsce

W przypadku zastosowań grzewczych pierwsza instalacja w kraju została uruchomiona na początku lat 90. XX w. na Podhalu: był to Doświadczalny Zakład Geotermalny PAN Bańska – Biały Dunajec, który przygotował grunt do założenia i rozwoju działalności PEC Geotermia Podhalańska SA. Obecnie pracuje sześć ciepłowni geotermalnych: w wymienionym już regionie Podhala oraz w pięciu miastach na Niżu Polskim: w Mszczonowie, Uniejowie, Poddębicach, Pyrzycach i Stargardzie. Według danych z 2017 r., ich łączna zainstalowana geotermalna moc cieplna wynosiła ok. 77 MWt, a sprzedaż ciepła geotermalnego – ok. 870 TJ.

Parametry wód geotermalnych, moce zainstalowane czy też produkcja i sprzedaż ciepła różnią się znacznie w poszczególnych przypadkach – np. najwyższa temperatura wody geotermalnej na wypływie z otworu wynosi 82-86°C (Podhale i Stargard), a najniższa – 42°C (Mszczonów). Warto też wiedzieć, że geotermalny system ciepłowniczy na Podhalu jest jednym z największych w Europie (poza Islandią), biorąc pod uwagę zainstalowaną moc, roczną produkcję i sprzedaż ciepła. Dużą mocą i produkcją ciepła geotermalnego charakteryzuje się także ciepłownia geotermalna w Stargardzie. Niektóre z wymienionych ciepłowni prowadzą prace nad rozbudową instalacji, wierceniem nowych otworów, w wyniku czego powiększy się ich moc. Ciepłownie geotermalne w Polsce są dobrymi przykładami stosowania czystej energii, przyczyniając się do redukcji emisji gazów cieplarnianych i ograniczania smogu.

Obecnie w Polsce działa 10 uzdrowisk stosujących wody geotermalne, a w ostatnich latach wybudowano też kilkanaście ośrodków rekreacyjnych („term”). W różnych stadiach realizacji są kolejne projekty rekreacyjne.

Geotermalne hodowle wodne zostały zainicjowane przez Instytut Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk (IGSMiE PAN), który jako pierwszy na początku lat 90. XX w. wdrożył w skali badawczej i półtechnicznej hodowlę ryb ciepłolubnych w swoich obiektach na Podhalu. W 2015 r. w Janowie k. Trzęsacza uruchomiono dużą hodowlę łososia atlantyckiego, w której stosowana jest woda geotermalna z otworu wykonanego kilka lat temu.

Do innych bezpośrednich zastosowań ciepła geotermalnego należą suszenie drewna (obiekty IGSMiE PAN na Podhalu – element systemu kaskadowego) czy podgrzewanie boiska piłkarskiego i ścieżki spacerowej w Uniejowie.

W ostatnich latach odnotowuje się istotny postęp w sektorze geotermalnych pomp ciepła („płytka geotermia”).

Zagospodarowanie ciepła Ziemi na nieznaczną skalę

Do tej pory zagospodarowanie ciepła Ziemi w Polsce odbywało się na nieznaczną skalę. Świadczy o tym m.in. fakt, że w 2015 r. byliśmy dopiero na 12. miejscu w Europie pod względem bezpośrednich zastosowań energii geotermalnej spośród 30 krajów, które objęto statystykami przedstawionymi podczas Europejskiego Kongresu Geotermalnego w 2016 r. Porównując liczbę geotermalnych systemów ciepłowniczych (c.o.) w Europie i w Polsce, to w 2017 r. w Europie działało ich ok. 280, z czego w Polsce pracowało ich tylko sześć. Co więcej – w krajach europejskich w różnych stadiach realizacji projektów i inwestycji było ponad 150 geotermalnych instalacji ciepłowniczych lub kogeneracyjnych (wg Europejskiej Rady ds. Energii Geotermalnej – EGEC). U nas – w 2017 r. i u progu 2018 r. w początkowych etapach realizacji było kilka projektów ukierunkowanych na ciepłownictwo i/lub na kogerenerację, prowadzono prace nad rozbudową niektórych już pracujących ciepłowni. Te realizacje to głównie efekt programu wsparcia rządowego, uruchomionego w 2016 r.

W 2017 r. pozytywne decyzje o finansowaniu otrzymały projekty pięciu geotermalnych wierceń badawczych: w Kole, Koninie, Lądku-Zdroju, Sieradzu i Szaflarach. Na decyzje oczekiwało kilka następnych.

Energia geotermalna – szanse na rozwój

Analiza skali i dynamiki dotychczasowego rozwoju geotermii w Europie i w Polsce wskazuje, że mamy w tej dziedzinie sporo do zrobienia, aby zniwelować dystans, jaki dzieli nas choćby od krajów o porównywalnych warunkach geotermalnych. Szczególnie ważną dziedziną jest ciepłownictwo geotermalne – w wielu miejscowościach, gdzie spala się węgiel, czyste i przyjazne źródło ciepła, jakim jest geotermia, pozostaje niewykorzystane, choć przysłużyłoby się poprawie jakości życia i zdrowia społeczeństwa. Jest to możliwe poprzez budowę w nadchodzących latach kolejnych ciepłowni geotermalnych, dzięki dofinansowaniu wierceń i innej infrastruktury ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, zgodnie z inicjatywą rządową z 2016 r. (w ramach której w 2017 r. przyznano wsparcie dla pięciu geotermalnych otworów badawczych, o czy wspomniano wyżej).

Zdaniem specjalistów główne dziedziny dalszego rozwoju wykorzystania energii geotermalnej w Polsce to:

  • wykorzystanie dla celów energetycznych i ekologicznych. Mowa tu zwłaszcza o ciepłownictwie. W niektórych przypadkach możliwa jest produkcja energii elektrycznej przy zastosowaniu wód o temperaturach od ok. 80-100ºC w instalacjach binarnych o mocy rzędu kilkuset kWe – 1 MWe, najlepiej w kogeneracji z ciepłem (kilka – kilkanaście MWt);
  • rolnictwo, przetwórstwo rolno-spożywcze;
  • „płytka geotermia” – pozyskiwanie energii geotermalnej poprzez pompy ciepła;
  • lecznictwo, balneoterapia, rekreacja.

Ciepło Ziemi (energia geotermalna) zostało uwzględnione w przygotowywanej Polityce Surowcowej Państwa. Jest zaliczone do Filaru II. Pozyskiwanie surowców ze złóż kopalin i ciepło Ziemi – jednego z dziewięciu filarów tej Polityki. Jest to kluczowa decyzja dla nadania jej istotnie wyższej niż dotychczas rangi oraz niezbędny element działań na rzecz przyszłości tego ważnego sektora branży odnawialnych źródeł energii (OZE) w Polsce, w powiązaniu z rządowymi decyzjami w zakresie wsparcia finansowego, a także ze Strategią Odpowiedzialnego Rozwoju.

Okazją do poznania dotychczasowego stanu badań i wykorzystania energii geotermalnej w Polsce, a także perspektyw jej dalszego rozwoju będzie VII Ogólnopolski Kongres Geotermalny, który odbędzie się w dniach 23-25.10.2018 r. w Zakopanem. Więcej informacji na ten temat znajduje się na stronie www.energia-geotermalna.org.pl/kongres

kongres geotermii

fot. na otwarcie pixabay.com

dr hab. inż. Beata Kępińska, prof. IGSMiE PAN

dr hab. inż. Beata Kępińska, prof. IGSMiE PAN

dr hab. inż. Beata Kępińska, prof. IGSMiE PAN, prezes Polskiego Stowarzyszenia Geotermicznego, pracownik naukowy Instytutu Gospodarki Surowcami Mineralnymi i Energią Polskiej Akademii Nauk (IGSMiE PAN) w Zakładzie Odnawialnych Źródeł Energii i Badań Środowiskowych, członek Zarządu Międzynarodowej Asocjacji Geotermalnej bkepinska@interia.pl

reklama

 

reklama