Najwyższa Izba Kontroli przygotowała analizę, której celem było uzyskanie odpowiedzi na pytanie, czy obowiązujące normy prawne oraz ich realizacja skutecznie zabezpieczają interesy społeczności lokalnych w procesie lokalizacji i budowy elektrowni wiatrowych. Decyzja taka zapadła po wynikach kilku kontroli przeprowadzonych w latach 2008-2015, które jasno wskazywały wiele nieprawidłowości w realizacji inwestycji związanych z farmami wiatrowymi.
Analizę oparto zarówno na wynikach kontroli przeprowadzonych w 51 urzędach gmin i 19 starostwach, jak i na ocenie procesów powstawania lądowych elektrowni wiatrowych w Polsce, przedstawionej w Informacji o wynikach kontroli „Lokalizacja i budowa lądowych farm wiatrowych”.
Efekt niniejszej analizy jest porażający: ani obowiązujące prawno, ani jego respektowanie nie zabezpieczają skutecznie interesów społeczności lokalnych w procesie lokalizacji i budowy elektrowni wiatrowych. Ta negatywna ocena jest pokłosiem kilku czynników. Po pierwsze, jak wskazuje NIK, istnieje sześć obszarów, w których występują istotne dla procesu niejednoznaczności i niespójności przepisów, skutkujące występowaniem problemów we właściwym stosowaniu norm prawnych. Ponadto, zidentyfikowano trzy obszary wpływające na brak zabezpieczenia interesów społeczności lokalnych w procesie lokalizacji elektrowni wiatrowych.
W ocenie Izby, koniecznie trzeba podjąć działania legislacyjne, dotyczące wprowadzenia rozwiązań zapewniających otwarty, oficjalny sposób finansowania planu miejscowego i takie konstruowanie sposobów jego finansowania, które nie będzie prowadziło do omijania przepisów prawa. Co więcej, należy wzmocnić proces oceny prawidłowości przygotowanych dokumentów poprzez ustawową zmianę funkcji ich opiniowania przez organy specjalistyczne na funkcję uzgadniania. Wśród rekomendacji NIK-u znajduje się również pomysł wprowadzenia do porządku prawnego pojęcia „dominanty krajobrazowej”, którą są wysokie elektrownie wiatrowe, co wzmocni ochronę zarówno parków krajobrazowych i ich otulin, jak i terenów najbardziej atrakcyjnych krajobrazowo. Warto też właściwie zabezpieczyć dopuszczalny poziom emitowanego hałasu.
Z kolei w zakresie skuteczności zabezpieczenia interesów społeczności lokalnych w procesie lokalizacji elektrowni wiatrowych należy unikać sytuacji konfliktu interesów osób pełniących funkcję w organach gminy bądź będących pracownikami urzędu gminy. Zdaniem NIK-u, osoba pełniąca funkcje organu władzy wykonawczej w gminie powinna przy rozpoczęciu procesów planistycznych składać oświadczenie o występowaniu sytuacji konfliktu interesów, a osoby, które nie wyłączyły się z procedowania w sprawach dotyczących bezpośrednio ich interesu prawnego, powinny być poddane sankcjom o charakterze dyscyplinującym. Dodatkowo warto byłoby wprowadzić ustalanie uchwałą rady gminy zasad i trybu konsultacji w sprawie inwestycji budowy elektrowni wiatrowych, a także ustanowić opłatę za „korzystanie z krajobrazu”, traktowaną jako podatek od inwestora o charakterze lokalnym z płatnością przez cały okres trwania inwestycji.
fot. pixabay.com
