Nowe Prawo wodne. Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie

Jak wskazują sami autorzy projektu nowego Prawa wodnego, jednym z podstawowych i rekomendowanych obszarów zmian będzie modyfikacja struktury prawno-organizacyjnej organów administracji publicznej, właściwych w sprawach gospodarowania wodami. Projekt zakłada przede wszystkim rozdzielenie kompetencji między ministra właściwego ds. gospodarki wodnej a Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (PGW WP), które – co do zasady – miałoby przejąć kompetencje dotychczas wykonywane przez jednostki samorządu terytorialnego (JST).

W proponowanym systemie nowy kształt zyska również urządzony ustrój administracji wodnej. I tak organami właściwymi w sprawach gospodarowania wodami będą minister właściwy ds. gospodarki wodnej, Prezes PGW WP, dyrektor regionalnego zarządu gospodarki wodnej PGW WP, dyrektor zarządu zlewni PGW WP, kierownik nadzoru wodnego PGW WP, dyrektor urzędu morskiego, wojewoda, starosta, wójt, burmistrz lub prezydent miasta.

Jednak z przepisów projektowanego nowego Prawa wodnego wyłania się obraz Wód Polskich jako instytucji omnipotentnej (przynajmniej w zakresie gospodarowania wodami). Przede wszystkim podmiot ten będzie wykonywał uprawnienia właścicielskie w stosunku do wód i nieruchomości związanych z wodami stanowiącymi własność Skarbu Państwa. Weźmie też na siebie obowiązki związane z wydawaniem decyzji i orzekaniem w sprawach gospodarki wodnej poprzez wydawanie m.in. pozwoleń wodnoprawnych. Pociągnie to za sobą znaczne ograniczenie kompetencji organów JST w zakresie gospodarowania wodami.

Wszechwładna instytucja

Wody Polskie mają przejąć dotychczasowe zadania i kompetencje Prezesa Krajowego Zarządu Gospodarki Wodnej, dyrektorów regionalnych zarządów gospodarki wodnej oraz marszałków województw (związane z utrzymaniem wód) oraz starostów – w zakresie wydawania pozwoleń wodnoprawnych. Na barkach Wód Polskich pozostawać będzie też utrzymanie pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, a także prowadzenie inwestycji w tym obszarze.

Podstawowe zadania Wód Polskich będą obejmowały przede wszystkim ochronę przeciwpowodziową, ale również ochronę przed suszą. Jak wskazał w odpowiedzi na interpelację poselską Mariusz Gajda, podsekretarz stanu w Ministerstwie Środowiska, oś kompetencji Wód Polskich będzie zbudowana wokół następujących zadań ustawowych:

„1) wykonywanie praw właścicielskich Skarbu Państwa w stosunku do śródlądowych wód płynących oraz gruntów pokrytych tymi wodami;
2) planowanie i prowadzenie inwestycji z zakresu gospodarki wodnej, w tym pełnienie funkcji inwestora albo inwestora zastępczego, w zakresie określonym w ustawie;
3) planowanie i realizacja zadań związanych z utrzymywaniem wód i pozostałego mienia Skarbu Państwa związanego z gospodarką wodną, w tym obwałowań oraz obszaru międzywala”.

W nowym Prawie wodnym to jednak minister właściwy ds. gospodarki wodnej ma pozostać naczelnym organem administracji i, mówiąc językiem resortu środowiska, „władzą wodną”. Wody Polskie mają więc, co do zasady, realizować cel, jakim jest zrównoważony rozwój w zakresie dysponowania zasobami wodnymi.

Przykładowo, projekty strategii rozwoju województw, planów zagospodarowania przestrzennego województw, ramowych studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego związków metropolitalnych, studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin, miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, decyzji o warunkach zabudowy, decyzji o ustaleniu lokalizacji inwestycji celu publicznego czy decyzji o ustaleniu lokalizacji linii kolejowej będą wymagały uzgodnienia z Wodami Polskimi w zakresie dotyczącym zabudowy i zagospodarowania terenu położonego na obszarach szczególnego zagrożenia powodzią. W uzgodnieniu z właściwymi wojewodami będą natomiast sporządzane, przez Wody Polskie, projekty map zagrożenia powodziowego oraz map ryzyka powodziowego. Z kolei projekty planu przeciwdziałania skutkom suszy, w myśl projektowanych regulacji, Wody Polskie przygotowywać będą w uzgodnieniu z ministrami właściwymi ds. rolnictwa, rozwoju wsi, rybołówstwa i żeglugi śródlądowej, a także z wojewodami, uwzględniając podział kraju na obszary dorzeczy.

Ponadto Wody Polskie będą realizowały obowiązki ewidencyjne (np. ewidencję żeglugowego wykorzystania śluz i pochylni przez statki, wydatków poniesionych na rozwój i utrzymanie śródlądowych dróg wodnych i ich infrastruktury, ewidencję melioracji wodnych).

Finansowanie Wód Polskich

Jako że zakres kompetencji przekazanych Wodom Polskim jest szeroki, a potrzeby inwestycyjne – duże (m.in. przez wzgląd na wymóg utrzymania wód w dobrym stanie, co niewątpliwie kosztuje), konieczne jest zapewnienie nowej instytucji odpowiednich środków finansowych. Z tego względu Wody Polskie mają otrzymywać środki do tej pory przypisane Narodowemu oraz wojewódzkim funduszom ochrony środowiska i gospodarki wodnej (środki z tytułu opłat za pobór wód), dotacje z budżetu państwa oraz środki pozyskiwane z nowych opłat za usługi wodne. Ponadto, jak zwracają uwagę autorzy projektu nowej ustawy, przez przejęcie zakresu zadań obecnie wykonywanych przez marszałków województw oraz starostów, Wody Polskie będą mogły również otrzymywać środki przypisane tym jednostkom, w ramach rezerwy celowej, będącej w dyspozycji Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi, oraz środki będące w budżecie wojewodów.

Projekt ustawy przewiduje też wprost inne źródła finansowania Wód Polskich, m.in. przychód z tytułu opłat legalizacyjnych – za legalizację urządzenia wodnego jednostkowa stawka wynosić ma 5000 zł i być rokrocznie waloryzowana o wskaźnik inflacji. Obecnie jest to natomiast 10-krotność opłaty skarbowej za wydanie pozwolenia wodnoprawnego, a więc 2170 zł. Nie jest to, oczywiście, jedyna opłata, by wspomnieć choćby o opłacie melioracyjnej.

fot. pixabay.com