Surowce strategiczne

Surowce traktowane po macoszemu

Polska, choć jest liczącym się na świecie producentem miedzi oraz srebra i krajem zasobnym w złoża surowców metalicznych, chemicznych, skalnych oraz surowców energetycznych, od lat nie ma jasno określonej polityki surowcowej państwa, która obejmowałaby surowce strategiczne – stwierdziła Najwyższa Izba Kontroli (NIK).

Jak podaje NIK, rzetelne prace nad tym dokumentem ruszyły dopiero w 2016 r., a konsultacje mają się zakończyć w drugiej połowie bieżącego roku.

Zdaniem NIK, opracowanie polityki surowcowej jest istotne, ponieważ obecny niski poziom zagospodarowania posiadanych złóż jest jedną z konsekwencji wieloletniego rozproszenia kompetencji i przepisów oraz braku wykazu i planów wykorzystania złóż kopalin o strategicznym znaczeniu dla gospodarki.

Surowce bez skoordynowanej polityki

Omawiając przeprowadzone przez siebie działania w tym obszarze NIK podkreśla, że Polska jest liczącym się producentem miedzi (szóste miejsce na świecie w 2016 r.) oraz srebra (drugie miejsce). Jest również krajem zasobnym w złoża cynku i ołowiu, renu, siarki, soli kamiennej, soli potasowych i fosforytów. Nie brakuje nam również zasobów skalnych oraz surowców energetycznych – węgla, metanu i gazu ziemnego. Znaczna część z nich nie jest jednak zagospodarowana. Według Bilansu Zasobów Złóż Kopalin na koniec 2016 r. zidentyfikowano w Polsce niemal 14 tys. złóż kopalin, z czego zagospodarowanych jest jedynie nieco ponad 5 tys.

Polska – do czasu zakończenia kontroli – nie stworzyła systemowej oceny zasobności w strategiczne surowce kopalne, ani nie wytyczyła spójnej polityki gospodarki surowcowej to główny zarzut NIK wynikający z działań kontrolnych. Elementy tej polityki pojawiały się w różnych dokumentach rządowych, ale – m.in. z powodu rozproszenia kompetencji ministrowie właściwi dla gospodarki i środowiska dopuścili się licznych zaniechań w tym obszarze i zawarte w opracowanych dokumentach zamierzenia i perspektywy pozostały w znacznym stopniu na papierze.

Dopiero powołany w 2016 r. Międzyresortowy Zespół ds. Polityki Surowcowej Państwa rozpoczął prace nad dokumentem Polityka Surowcowa Państwa. Również dopiero od 2016 r. Minister Środowiska zaczął realizować działania wskazane w Strategii na rzecz odpowiedzialnego rozwoju do roku 2020 (z perspektywą do 2030 r.), dotyczące opracowania polityki surowcowej, zaś Główny Geolog Kraju (Pełnomocnik Rządu do spraw Polityki Surowcowej Państwa) przygotował projekt polityki surowcowej. Konsultacje tego dokumentu mają się zakończyć w drugiej połowie br. Prace powyższe uwzględniać mają wszystkie niezrealizowane dotychczas cele w tym newralgicznym obszarze – wskazuje NIK.

Surowce – zaniedbania strony rządowej

Najwyższa Izba Kontroli wylicza zaniechania po stronie rządowej i wskazuje, że ministrowie właściwi ds. gospodarki oraz środowiska nie opracowali wykazu złóż kopalin o znaczeniu strategicznym dla gospodarki. Nie wydali oni też (mieli uczynić to w 2010 r.) rozporządzenia w sprawie wykazu złóż węgla kamiennego i brunatnego o znaczeniu strategicznym dla bezpieczeństwa energetycznego kraju. Nie rozpoznali krajowych złóż strategicznych gazu ziemnego, nie zapewnili ich ochrony przez ujęcie w planach zagospodarowania przestrzennego. Minister ds. gospodarki nie sporządził – choć miał tego dokonać we współpracy z ministrami ds. środowiska, gospodarki wodnej i budownictwa oraz gospodarki przestrzennej i mieszkaniowej – wykazu wszystkich złóż kopalin strategicznych wraz z zasięgiem ich występowania.

Ponadto Minister Gospodarki (po 27 listopada 2015 r. – Minister Energii) nie przygotowywał planów eksploatacji złóż kopalin (w tym m.in. złóż węglowodorów, węgla brunatnego, węgla kamiennego, siarki, soli kamiennej, soli potasowej, ani soli potasowo-magnezowej), uwzględniających potrzeby rozwoju kraju oraz potrzebę zachowania środowiska dla kolejnych pokoleń. ie powstała zatem polityka surowcowa państwa czy choćby polityka koncesyjna, wytyczająca cele państwa w związku z eksploatacją złóż – podkreśla NIK.

Ustalenia kontroli wskazują także, że Państwowy Instytut Geologiczny – Państwowy Instytut Badawczy pracuje nad tworzeniem systemu informacyjnego Geoinfonet, który miałby być kompendium aktualnej wiedzy m.in. na temat złóż i koncesji na poszukiwanie i wydobycie kopalin. Koniec prac nad systemem zapowiadano na 2016 r. Jednak do dnia zakończenia kontroli data uruchomienia Geoinfonet nie była znana.

Surowce – gminy zaniedbywały obowiązki

Kontrola wykazała także zaniedbania po stronie jednostek samorządu terytorialnego. NIK wskazuje, że niektóre gminy nie wywiązywały się ze swoich ustawowych obowiązków i nie uwzględniały złóż kopalin w dokumentach planistycznych, takich jak studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego oraz miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego (MPZP). W kluczowych dokumentach planistycznych, określających politykę przestrzenną gmin, nie wskazywano kierunków zagospodarowania części złóż, w tym złóż węgla brunatnego, uznanych w polityce energetycznej państwa za strategiczne. Uniemożliwiało to kształtowanie polityki zrównoważonego rozwoju – uważa NIK.

Przypadki nieuwzględniania udokumentowanych złóż kopalin w dokumentach planistycznych stwierdzono w 13 z 19 skontrolowanych gmin. Najczęściej nie uwzględniano złóż węgla: brunatnego (8 przypadków) i kamiennego (5 przypadków) oraz kruszyw naturalnych (7 przypadków). Część skontrolowanych gmin w dokumentach planistycznych nie ujęła także złóż niklu czy ropy naftowej. W związku z tym – podkreśla NIK – działania na terenie tych gmin, dotyczące zagospodarowania obszarów, na których występują złoża kopalin, były podejmowane bez przejrzystych reguł. Stwarzało to ryzyko utraty możliwości przyszłej eksploatacji złóż lub znacznego podwyższenia kosztów rozpoczęcia ich eksploatacji, np. ze względu na konieczność likwidacji infrastruktury posadowionej na gruntach położonych nad złożami. W takich warunkach „nieuporządkowania i silnej biurokratyzacji przedsiębiorcy zainteresowani eksploatacją tych złóż podejmowali kosztowne inwestycje bez gwarancji, że uzyskają koncesję na poszukiwanie, rozpoznawania i wydobycie kopalin. Stąd tak znaczny odsetek złóż niezagospodarowanych” – zaznacza NIK.

Uchybienia związane z gospodarką przestrzenną ujawniono także po stronie administracji rządowej. Jak bowiem stwierdza NIK, obowiązku wprowadzenia do planów zagospodarowania przestrzennego udokumentowanych złóż kopalin, które nie zostały uwzględnione przez gminy nie wypełniała także część wojewodów. Uchybienia te były możliwe m.in. dlatego, że Minister Środowiska nie kontrolował wykonywania powyższych obowiązków przez samorządy i wojewodów, nie miał więc pełnej wiedzy o sposobie zagospodarowania udokumentowanych złóż, w tym świadomości, że wskutek zagospodarowania tych terenów ich wartość górnicza spadła lub może spaść.

Powiązać politykę surowcową z polityką energetyczną i dokumentami strategicznymi

Podsumowując NIK stwierdza, że poza kontynuacją podjętych w 2016 r. działań zmierzających do przyjęcia przez Radę Ministrów polityki surowcowej państwa, widoczna jest potrzeba powiązania założeń tej polityki z przygotowywaną równocześnie polityką energetyczną państwa oraz innymi dokumentami strategicznymi, określającymi perspektywy rozwoju polskiej gospodarki.

Na podstawie www.nik.gov.pl

fot. sozosfera.pl

reklama

 

partner medialny