Komisja Europejska (KE) nie ustaje w działaniach zmierzających do urzeczywistnienia idei europejskiej autonomii strategicznej, w tym uniezależnienia się od dostaw surowców z państw trzecich. W grudniu zeszłego roku opublikowano plan RESourceEU, którego celem jestem mitygacja ryzyk związanych z importem surowców krytycznych. Dalszy rozwój idei gospodarki obiegu zamkniętego (GOZ) jest istotnym elementem tego planu.
Czym jest plan RESourceEU
Surowce krytyczne obecne są w kluczowych sektorach gospodarki i mają istotne znaczenie dla konkurencyjności Unii Europejskiej (UE). Są one nieodzowne dla rozwoju czystej energii i transformacji cyfrowej, a także dla potrzeb obronnych, lotniczych i kosmicznych oraz bezpieczeństwa żywnościowego UE. W odniesieniu do zbyt wielu surowców krytycznych, UE jest jednak nadmiernie uzależniona od przywozu z państw trzecich. Dotyczy to m.in. 26 surowców, które są istotne dla transformacji energetycznej, Jakiekolwiek załamanie dostaw w tym zakresie mogłoby bardzo negatywnie odbić się na Wspólnocie.
Celem przejętego przez UE dokumentu strategicznego – RESourceEU – jest rozszerzenie produkcji surowców pierwotnych i wtórnych surowców krytycznych w UE. Ma to wzmocnić odporność UE na zakłócenia dostaw i wytyczenie drogi do szybszej dywersyfikacji łańcuchów dostaw surowców krytycznych.
Co do zasady, plan wspiera działania dotyczące wszystkich surowców, ale koncentruje się na pobudzeniu łańcuchów wartości magnesów trwałych, wykonanych z metali ziem rzadkich, surowców wykorzystywanych do produkcji baterii i surowców związanych z obronnością. Są to surowce istotne z perspektywy zarówno zielonej transformacji, jak i obronności.
Jaką rolę w ramach planu RESourceEU pełni GOZ?
Biorąc pod uwagę brak, co od zasady, złóż surowców krytycznych w UE działania w zakresie recyklingu i zwiększenia wytrzymałości istniejących produktów mogą być kluczowe dla budowy europejskiej odporności.
Komisja Europejska planuje ograniczenia wywozu z UE złomu i pozostałości magnesów trwałych. Działania te obejmują m.in. opracowanie subkodu w ramach Nomenklatury Scalonej, w celu identyfikacji i monitorowania przepływów magnesów trwałych i zawierających je produktów wycofanych z eksploatacji.
Ponadto zapowiadane jest wprowadzenie wymogu deklarowania zawartości materiałów z recyklingu, pochodzących z odpadów przed- i pokonsumenckich. Na podstawie zgromadzonych informacji KE określi minimalne udziały surowców krytycznych odzyskanych z krajowych odpadów przedkonsumenckich i pokonsumenckich, które mają być stosowane w magnesach trwałych wbudowanych w produkty.
W ramach RESourceEU KE zaproponowała podjęcie szeregu działań nakierowanych na zwiększenie innowacyjności w zakresie recyklingu i ponownego wykorzystania surowców. Między innymi, w ramach programu „Horyzont Europa” KE umożliwi składanie wniosków o dofinansowanie stosownych działań o łącznej wartości 593 mln euro. Środki te zostaną udostępnione w ramach programu prac na lata 2026–2027, w celu wsparcia optymalizacji wykorzystania zasobów w GOZ i w nowych procesach produkcyjnych.
Co dalej?
Plan RESourceEU pokazuje, że budowa europejskiej autonomii strategicznej jest nierozerwalnie związana z rozwojem gospodarki obiegu zamkniętego. Wobec ograniczonego dostępu do własnych złóż surowców krytycznych UE stawia na recykling, ponowne wykorzystanie materiałów oraz innowacje technologiczne. Wszystko to po to, aby zmniejszyć zależność od importu i wzmocnić odporność łańcuchów dostaw. Działania te mają kluczowe znaczenie zarówno dla zielonej i cyfrowej transformacji, jak i dla bezpieczeństwa oraz konkurencyjności UE.
grafika: sozosfera.pl/Canva AI (obrazek ilustracyjny)
Artykuł opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Maruszkin
