sieci telekomunikacyjnych a ochroną środowiska

Kompromis pomiędzy rozwojem sieci telekomunikacyjnych a ochroną środowiska

25 października br. weszła w życie Ustawa z dnia 30 sierpnia 2019 r. o zmianie ustawy o wspieraniu rozwoju usług i sieci telekomunikacyjnych oraz niektórych innych ustaw. Z jednej strony, była ona wyczekiwana przez operatorów sieci komórkowej – jako realne narzędzie wspomagające rozwój sieci szerokopasmowych – z drugiej zaś – budzi obawy społeczeństwa związane z ułatwieniami lokalizacji stacji bazowych telefonii komórkowej. Obawy te dotyczą oddziaływania tego typu obiektów poprzez generowanie przez nie promieniowania elektromagnetycznego.

Na stronie Kancelarii Prezesa Rady Ministrów znaleźć można informację, iż ustawa zakłada zmianę w zakresie przekazywania danych o istniejącej infrastrukturze oraz rozszerzenie zakresu obowiązku przekazywania danych w ramach inwentaryzacji Prezesa Urzędu Komunikacji Elektronicznej (UKE) o dane na temat planowanych inwestycji w infrastrukturę telekomunikacyjną. Wprowadza się także obowiązek ciągłego przekazywania danych o istniejącej infrastrukturze w ramach inwentaryzacji, a także danych o planowanych inwestycjach, których przekazywanie będzie się odtąd odbywać w ramach inwentaryzacji.

Rozwiązania powyższego przepisu wprowadzają także szereg zmian w ustawach dotyczących ochrony środowiska oraz planowania przestrzennego.

System Informacyjny o Instalacjach Wytwarzających Promieniowanie Elektromagnetyczne

Zapisy ustawy z dnia 30 sierpnia 2019 r. wprowadzają, zapowiedziany w marcu br. przez Ministerstwo Cyfryzacji, system informacyjny dotyczący instalacji i obiektów wytwarzających pole elektromagnetyczne (SI2PEM). Jego rolą jest m.in. usunięcie wątpliwości, czy stacje telefonii komórkowej przekraczają dopuszczalną wartość graniczną pola elektromagnetycznego. Ponadto system ten stanowi narzędzie kontroli odnośnie przestrzegania przepisów w tym zakresie.

Co to oznacza w praktyce? System informacyjny dotyczący pól elektromagnetycznych (PEM) zapewnia jednolity dla całego kraju, publiczny i nieodpłatny dostęp do prezentowanych na stronie internetowej w postaci map cyfrowych i tabel następujących informacji:

1) o poziomach PEM pochodzących z pomiarów prowadzonych przez urzędy państwowe (np. wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska – WIOŚ) oraz akredytowane laboratoria pomiarowe lub badania, o których mowa w ustawie Prawo ochrony środowiska;

2) o lokalizacjach instalacji radiokomunikacyjnych wykorzystywanych na cele ruchomych publicznych sieci telekomunikacyjnych;

3) o rozkładzie natężeń PEM pochodzącego z instalacji radiokomunikacyjnych, w tym stacji bazowych telefonii komórkowej.

Ustawowe wprowadzenie systemu, którego zakończenie budowy planowane jest na sierpień 2020 r., to przede wszystkim umożliwienie każdemu obywatelowi sprawdzenie natężenia PEM występującego w dowolnym miejscu i czasie. Z pewnością pozwoli to, choć częściowo, uspokoić obawy społeczne, jakoby rozbudowa infrastruktury telekomunikacyjnej wiązała się z powstawaniem ponadnormatywnych PEM, co z kolei mogłoby przekładać się na pogorszenie komfortu życia mieszkańców sąsiadujących z tego typu instalacjami.

Obowiązek wykonania pomiarów poziomów PEM w środowisku

Wprowadzona w omawianej ustawie zmiana art. 122a ustawy Prawo ochrony środowiska to również regulacja mająca na celu zapewnienie kontroli istniejących masztów względem nowo powstałej zabudowy, przeznaczonej na pobyt ludzi.

Co to oznacza? Zgodnie z nową regulacją prawną, prowadzący instalację oraz użytkownik urządzenia emitującego PEM są obowiązani do wykonania pomiarów poziomów pól elektromagnetycznych w środowisku każdorazowo w przypadku zmiany istniejącego stanu zagospodarowania i zabudowy nieruchomości skutkującej zmianami w występowaniu miejsc dostępnych dla ludności w otoczeniu instalacji lub urządzenia – na pisemny wniosek właściciela lub zarządcy nieruchomości, na której nastąpiła ta zmiana.

W praktyce właściciel lub zarządca nieruchomości, na której zrealizowana zostanie zabudowa znajdująca się w otoczeniu instalacji radiokomunikacyjnej, będzie mógł pisemnie zwrócić się do operatora z wnioskiem o przeprowadzenie stosownych badań i pomiarów w obrębie przedmiotowej nieruchomości.

Ponadto ustawodawca nakazał przeprowadzenie pomiarów natężenia PEM jeszcze przed rozpoczęciem użytkowania instalacji, a nie – jak dotychczas – po jej uruchomieniu.

Nowa definicja miejsc dostępnych dla ludności

Treść dyskutowanej ustawy wprowadza również liberalizację w zakresie definicji miejsc dostępnych dla ludności. Zgodnie z dotychczasowym brzmieniem art. 124 ust. 2 ustawy Prawo ochrony środowiska, przez miejsca dostępne dla ludności rozumiano wszelkie miejsca, z wyjątkiem miejsc, do których dostęp ludności jest zabroniony lub niemożliwy bez użycia sprzętu technicznego. Orzecznictwo sądowo-administracyjne ukształtowało wykładnię wskazującą, iż w definicji tej mieściły się zarówno miejsca, na których istnieje legalnie wzniesiona zabudowa z przeznaczeniem na pobyt ludzi, jak i tereny, na których taka zabudowa może być wznoszona, zgodnie z obowiązującym porządkiem prawnym (patrz wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 12 czerwca 2014 r. – sygn. akt: II OSK 104/13). Tak więc przez zwrot „miejsca dostępne dla ludności” należało rozumieć miejsca, gdzie choćby potencjalnie – zgodnie z obowiązującymi przepisami (w tym z ustaleniami miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego) – mogła powstać zabudowa. Sądy administracyjne wskazywały także, że – jeśli przepis nie określa cezury czasowej dla dokonania oceny, czy dane miejsce jest dostępne dla ludności – należy przyjąć, iż w art. 124 ust. 2 Prawa ochrony środowiska chodzi nie tylko o miejsca dostępne dla ludzi w dacie składania przez inwestora wniosku o ustalenie lokalizacji celu publicznego czy też wydania decyzji przez właściwy organ, ale także w przyszłości.

Nowa treść omawianego przepisu brzmi: „Przez miejsca dostępne dla ludności rozumie się wszelkie miejsca, z wyjątkiem miejsc, do których dostęp ludności jest zabroniony lub niemożliwy bez użycia sprzętu technicznego, ustalane według istniejącego stanu zagospodarowania i zabudowy nieruchomości”. Pozwala to ocenić, że wprowadzenie takiej definicji miejsc dostępnych dla ludności, nakazujące badanie zagospodarowania terenu według stanu istniejącego, przyczyni się do wielu problemów natury społecznej, wywołanych konfliktem interesów mieszkańców z operatorami poszczególnych instalacji radiokomunikacyjnych, w szczególności w sytuacji, gdy dla terenów sąsiadujących z planowaną instalacją zostaną wydane decyzje administracyjne pod lokalizację zabudowy mieszkaniowej.

Rozwiązaniem tutaj wydaje się być wskazana wcześniej regulacja, zobowiązująca operatorów, aby – na wniosek właściciela lub zarządcy nieruchomości, na której zrealizowana zostanie zabudowa znajdująca się w otoczeniu instalacji radiokomunikacyjnej – przeprowadzić pomiary natężenia PEM.

Stacje bazowe telefonii komórkowej na terenie parków narodowych i rezerwatów przyrody

Jedną ze zmian wprowadzonych omawianą ustawą, uznaną za kontrowersyjną, jest dopuszczenie budowy infrastruktury telekomunikacyjnej na terenie parków narodowych i rezerwatów przyrody. W rzeczywistości zapis ten sprowadził się do określenia w zakresie parków narodowych zapisów: „Minister właściwy do spraw środowiska, po zasięgnięciu opinii dyrektora parku narodowego, może zezwolić na obszarze parku narodowego na odstępstwa od zakazów, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą realizacji inwestycji liniowych celu publicznego lub potrzebą realizacji inwestycji celu publicznego z zakresu łączności publicznej o nieliniowym charakterze w celu związanym z zapewnieniem telekomunikacji na obszarze parku narodowego, w przypadku braku rozwiązań alternatywnych i po zagwarantowaniu kompensacji przyrodniczej”.

W kontekście zaś rezerwatów przyrody wskazano: „Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska, po zasięgnięciu opinii regionalnego dyrektora ochrony środowiska, może zezwolić na obszarze rezerwatu przyrody na odstępstwa od zakazów, o których mowa w ust. 1, jeżeli jest to uzasadnione potrzebą: ochrony przyrody lub realizacji inwestycji liniowych celu publicznego lub realizacji inwestycji celu publicznego z zakresu łączności publicznej o nieliniowym charakterze w celu związanym z zapewnieniem telekomunikacji na obszarze rezerwatu przyrody, w przypadku braku rozwiązań alternatywnych i po zagwarantowaniu kompensacji przyrodniczej w rozumieniu ustawy Prawo ochrony środowiska”.

Powyższe pozwala stwierdzić, że możliwość lokalizacji zarówno stacji bazowych telefonii komórkowej, jak i innej infrastruktury telekomunikacyjnej (o charakterze nieliniowym) dopuszczalne będzie w formie odstępstwa, przy spełnieniu warunków braku rozwiązań alternatywnych oraz zagwarantowaniu kompensacji przyrodniczej, rozumianej jako zespół działań, obejmujących w szczególności roboty budowlane, prowadzących do przywrócenia równowagi przyrodniczej lub tworzenie skupień roślinności, dążących do przywrócenia równowagi przyrodniczej na danym terenie, wyrównania szkód dokonanych w środowisku przez realizację przedsięwzięcia i zachowanie walorów krajobrazowych. Procedura odstępstwa, normowana ustawowo, w sposób szczegółowy nakłada obowiązki na inwestora w zakresie udowodnienia zaistnienia przesłanek umożliwiających realizację przedsięwzięcia na terenie parku narodowego i rezerwatu przyrody. Rolą zaś organu jest szczegółowa weryfikacja przedłożonych materiałów oraz ocena zasadności dopuszczenia odstępstwa.

Zapisy te wydają się kompromisem ustawowym, który – z jednej strony – w wyjątkowych sytuacjach dopuszcza lokalizację infrastruktury telekomunikacyjnej na obszarach o bardzo wysokich walorach przyrodniczych, z drugiej zaś pozwalając przesądzić o zaistnieniu przesłanek odstępstwa organom specjalistycznym w zakresie ochrony środowiska (tutaj: Minister Środowiska, dyrektor parku narodowego oraz Generalny i regionalny dyrektorzy ochrony środowiska), uczestniczących przy opiniowaniu inwestycji zarówno na etapie wniosku o odstępstwo, jak również wydawania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach.

Ustawa stanowiąca kompromis pomiędzy rozwojem sieci telekomunikacyjnych a ochroną środowiska

Podsumowując, podkreślić należy, iż zmiany wprowadzone omawianą ustawą stanowią niejako kompromis pomiędzy potrzebą rozwoju sieci telekomunikacyjnych a koniecznością poszanowania szeroko rozumianego środowiska. Dodatkowe narzędzie, jakim będzie system SI2PEM, powinno skutecznie odpowiedzieć na obawy społeczne w zakresie oddziaływania stacji bazowych telefonii komórkowej, a także umożliwić organom weryfikację założeń projektowych, przyjmowanych na etapie planowania tej infrastruktury.

Liberalizacja w obszarze definiowania miejsc dostępnych dla ludności wydaje się być skompensowana wymogami w odniesieniu do pomiarów pól obszarów przeznaczonych pod zabudowę, jednak stanowić może niekiedy przyczynę obaw właścicieli terenów sąsiadujących ze stacjami bazowymi. Czy powyższe zmiany zaowocują wzrostem akceptacji społecznej dla inwestycji w zakresie bezprzewodowej infrastruktury telekomunikacyjnej? Z pewnością czas pokaże. Jednak na tę chwilę można stwierdzić, iż poza unormowaniami prawnymi dodatkowym aspektem tej działalności powinna być edukacja, poparta rzetelnymi źródłami informacji, które pozwolą ukształtować właściwy poziom wiedzy społecznej.

 

partner medialny

partner medialny