Usuwanie zwłok dzikiej zwierzyny z drogi publicznej. Czyj obowiązek?

Wśród zadań gminy w zakresie zapewnienia czystości i porządku leży m.in. zbieranie, transport i unieszkodliwianie zwłok bezdomnych zwierząt. Powyższy obowiązek wynika z art. 3 ust. 2 pkt 15 Ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (t.j. DzU z 2013 r. poz. 1399, z późn. zm. – u.c.p.g.).

Co istotne, przepis ten nie odnosi się bezpośrednio do zwierząt łownych, do których zaliczamy m.in. dziki, sarny czy też lisy. Na tym tle rodzi się wiele wątpliwości prawnych. Wśród nich można wskazać chociażby kwestię postępowania z dzikimi zwierzętami, które zginęły na drogach publicznych.

Wszystkie czy tylko bezdomne?
Część gmin stoi na stanowisku, iż ich obowiązek w zakresie zbierania, transportu i unieszkodliwiania zwłok dotyczy wyłącznie zwierząt bezdomnych. Samorządy te przekonują, iż wspomniany artykuł u.c.p.g. wyłącza z obowiązku usuwania przez gminy zwłok zwierząt łownych – w rozumieniu Ustawy z 3 października 1995 r. – Prawo łowieckie (DzU z 1995 r. nr 147, poz. 713, z późn. zm.) i przepisów wykonawczych do niej w sytuacji, gdy zwłoki takiego zwierzęcia znalazły się w miejscu publicznym.

Odmienny pogląd został wyrażony przez Departament Prawny Ministerstwa Środowiska. W opinii z 26 marca 2013 r., eksperci Ministerstwa Środowiska stwierdzili, iż „wprawdzie art. 3 ust. 2 pkt 15 u,c,p,g. odwołuje się do zwierząt bezdomnych, przez które rozumie się, zgodnie z art. 4 pkt 16 uoz (ustawa o ochronie zwierząt – przyp. red.), zwierzęta domowe lub gospodarskie, które uciekły, zabłąkały się lub zostały porzucone przez człowieka, a nie ma możliwości ustalenia ich właściciela lub innej osoby, pod której opieką trwale dotąd pozostawały, to niemniej jednak należy zauważyć, że użycie w art. 3 ust. 2 ucpg. wyrażenia >>w szczególności<< wskazuje jednoznacznie, że obowiązki gminy w zakresie utrzymania czystości i porządku wymienione w tym przepisie mają charakter przykładowy, a katalog tych zadań ma charakter otwarty”.

W konsekwencji wspomniany Departament Prawny stanął na stanowisku, że samorząd gminny zobowiązany jest do podejmowania także innych, niewymienionych w przepisie działań, o ile są one konieczne dla utrzymania czystości i porządku. Jednym z nich niewątpliwie będzie usunięcie i unieszkodliwienie zwłok zwierząt łownych, znajdujących się na terenie gminy¹. Warto przy tym zauważyć, że podobne stanowisko zajęli przedstawiciele doktryny².

Szczególne przepisy dotyczące zwłok zwierząt na drogach publicznych
Od powyższej zasady istnieje jednak wyjątek. Zgodnie z art. 5 ust. 4 u.c.p.g., obowiązki utrzymania czystości i porządku na drogach publicznych należą do zarządu drogi. W myśl powyższego przepisu, można uznać, że obowiązek usunięcia oraz unieszkodliwienia zwłok zwierząt – co do zasady – spoczywa na gminie, o ile zwierzę nie padło na drodze publicznej, gdyż w takim przypadku obowiązek ten przejmuje zarządca tej drogi.

Tym samym można stwierdzić, że samorząd gminny ma obowiązek usuwania oraz unieszkodliwiania zwłok zwierząt znajdujących się na drogach gminnych bądź należących doń nieruchomościach. Natomiast zwłoki zwierząt z dróg publicznych, innych niż drogi gminne, powinni usuwać zarządcy konkretnych dróg (np. starostwo powiatowe – w przypadku dróg powiatowych)².

Linia orzecznicza
Powyższy pogląd jest zgodny z treścią wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z 10 grudnia 2014 r. (sygn. akt. II Ca 401/14). W przywołanym orzeczeniu Sąd jednoznacznie stwierdził, że utrzymanie czystości i porządku w stosunku do drogi należy do jej zarządcy i obejmuje również usuwanie z drogi padłej zwierzyny i jej trwałej likwidacji.

Ponadto Sąd podniósł, iż z właściwym obowiązkiem utrzymywania nieruchomości (w tym także drogi) w czystości i porządku nierozłącznie wiąże się obowiązek pokrywania kosztów związanych z jego wykonywaniem. Nie sposób przy tym przyjąć założenia, że w każdym wypadku, gdy na drodze znajduje się przedmiot zakłócający ruch, nieczystość czy wreszcie zwłoki zabitego zwierzęcia, rzeczą właściciela nieruchomości (w tym wypadku zarządu drogi) będzie poszukiwanie właściciela tych nieczystości w celu wyegzekwowania kosztów związanych z ich usunięciem. Można sobie bowiem wyobrazić, że na drodze znajdują się zwłoki zwierząt tzw. „bezdomnych”, czyli domowych lub gospodarskich, które uciekły, ale również zwłoki zwierząt dzikich. Zdaniem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy, absurdalnym byłoby każdorazowe ustalenie, kto jest lub był właścicielem zwierzęcia.

Nie ulega zatem wątpliwości, że podmiotem obowiązanym do usunięcia i unieszkodliwienia zwłok dzikich zwierząt, znajdujących się na drodze publicznej, jest zarządca danej drogi. Tym samym to on jest podmiotem, który ponosi koszty związane z powyższymi działaniami.

Źródła:

1. Opinia Departamentu Prawnego Ministerstwa Środowiska z dnia 26 marca 2013 r. w sprawie postępowania ze zwierzętami łownymi w szczególnych przypadkach, (http://pzl.szczecin.pl/druki/opinia_dep_ms.pdf).
2. Winkowska-Zakrzewska U.: Podmioty zobowiązane do usunięcia i utylizacji zwłok zwierząt, Legalis 2015.

fot. na otwarcie sozosfera.pl