w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej

Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej – legislacja, cel, istota i kontrowersje

Projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej, pochodzący z przedłożenia rządowego, którego wnioskodawcą był Minister Klimatu i Środowiska, wpłynął do Sejmu 21 czerwca 2022 r, a 22 lipca 2022 r. po trzecim czytaniu na 59. posiedzeniu, Sejm uchwalił ustawę. Senat przyjął ustawę bez poprawek, 4 sierpnia br. Ustawa została ogłoszona w Dzienniku Ustaw 17 sierpnia 2022 r. i wejdzie w życie po 14 dniach od ogłoszenia, czyli 1 września br.

Podwyższenie kar w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej

Ustawa o zmianie niektórych ustaw w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej dotyczy podwyższenia kar za wykroczenia i przestępstwa przeciwko środowisku. Jeśli sprawca zostanie skazany za umyślne przestępstwo przeciwko środowisku, sąd, obok kary, będzie musiał orzec nawiązkę w wysokości od 10 tys. zł do 10 mln zł na rzecz Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Ponadto dotyczy ona zlikwidowania warunku odpowiedzialności podmiotów zbiorowych, czyli np. spółek, jeśli chodzi o wcześniejsze prawomocne skazanie osoby fizycznej za przestępstwo przeciwko środowisku.

Jak wskazuje się w opinii do niniejszej ustawy, opracowanej przez Biuro Legislacyjne Kancelarii Senatu, z 2 sierpnia 2022 r.: „Zasadniczym celem ustawy jest zwiększenie ochrony środowiska naturalnego przed szkodliwymi działaniami, spełniającymi znamiona przestępstw lub wykroczeń przeciwko środowisku. W związku z tym ustawa przewiduje podwyższenie granic ustawowego zagrożenia karą za wykroczenia oraz przestępstwa przeciwko środowisku, a także wprowadzenie nowych typów czynów zabronionych”. W uzasadnieniu projektu ustawy wskazuje się, iż projektodawca dąży do: ,,ochrony środowiska naturalnego przed szkodliwymi działaniami, spełniającymi znamiona przestępstw lub wykroczeń przeciwko środowisku. Praktyka stosowania dotychczas obowiązującego prawa pokazuje, iż obecne sankcje karne są niewystarczające, w związku z tym należy dokonać zmiany przepisów. Przez zaproponowaną nowelizację projektodawca dąży do wyeliminowania niedoskonałości aktualnych regulacji prawnych”. Co więcej, w uzasadnieniu przywołane zostały informacje statystyczne z Komendy Głównej Policji, prezentujące – widoczne w ostatnich latach – wzrost liczby przestępstw przeciwko środowisku oraz wzrost liczby „dzikich wysypisk śmieci”, a także pochodzące z Głównego Urzędu Statystycznego dane uwidaczniające tendencję wzrostową w przypadku liczby pożarów miejsc gromadzenia odpadów.

Pośród najostrzejszych konsekwencji za przestępstwa i wykroczenia przeciw środowisku w ustawie wskazuje się na:

  1. karę pozbawienia wolności od 2 do 12 lat (działanie umyślne):

– w przypadku importu z zagranicy lub eksportu za granicę odpadów niebezpiecznych, bez wymaganego zgłoszenia lub zezwolenia albo wbrew jego warunkom,

– w sytuacji porzucenia ww. odpadów w miejscu nieprzeznaczonym do ich składowania lub magazynowania,

– jeżeli następstwem czynu związanego z zanieczyszczeniem środowiska w znacznych rozmiarach jest zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach lub istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi,

– jeżeli następstwem czynu związanego z nieodpowiednim postępowaniem z odpadami jest ciężki uszczerbek na zdrowiu człowieka,

– jeżeli następstwem czynu związanego z nieodpowiednim postępowaniem z materiałem promieniotwórczym jest śmierć człowieka lub ciężki uszczerbek na zdrowiu wielu osób;

2. karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat (działanie umyślne):

– w przypadku zanieczyszczenia wody, powietrza lub powierzchni ziemi substancją albo promieniowaniem jonizującym w takiej ilości lub w takiej postaci, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować istotne obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym w znacznych rozmiarach, a czyn ten został popełniony w związku z eksploatacją instalacji działającej w ramach zakładu, w zakresie korzystania ze środowiska, na które wymagane jest pozwolenie,

– w przypadku działania wbrew przepisom, tj. składowania, usuwania, przetwarzania, zbierania, unieszkodliwiania, transportowania odpadów lub substancji albo dokonywania odzysku odpadów lub substancji w takich warunkach lub w taki sposób, że może to zagrozić życiu lub zdrowiu człowieka lub spowodować obniżenie jakości wody, powietrza lub powierzchni ziemi lub zniszczenie w świecie roślinnym lub zwierzęcym;

3. karę grzywny nie niższą niż 500 zł (a więc – zgodnie z art. 24 Kodeksu wykroczeń – do 5000 zł):

– za zanieczyszczanie lub zaśmiecanie obszaru kolejowego lub miejsc dostępnych dla publiczności, a w szczególności drogi, ulicy, placu, ogrodu, trawnika lub zieleńca;

– za wyrzucanie kamieni, odpadów, złomu lub padliny niebędących odpadami lub innymi nieczystościami na nienależący do sprawcy grunt polny,

– za zanieczyszczanie gleby lub wody albo wyrzucanie do lasu kamieni, odpadów, złomu lub padliny niebędących odpadami lub innymi nieczystościami, albo w inny sposób zaśmiecanie lasu (lub karę ograniczenia wolności),

– karę grzywny nie niższą niż 1000 zł (do 5000 zł) za zakopywanie, zatapianie, odprowadzanie do gruntu w lasach lub w inny sposób składowanie w lesie odpadów (lub karę aresztu, lub karę ograniczenia wolności);

4. karę aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny do 30 tys. zł w przypadku usuwania roślinności przez wypalanie z gruntów rolnych, obszarów kolejowych, pasów przydrożnych, trzcinowisk lub szuwarów;

5. karę pieniężną w wysokości od 10 tys. do 5 mln zł sąd orzeka wobec podmiotu zbiorowego w przypadku popełnienia przestępstw przeciwko środowisku (którym jest zachowanie osoby fizycznej działającej m.in. w imieniu lub interesie podmiotu zbiorowego czy będącej przedsiębiorcą, który bezpośrednio współdziała z podmiotem zbiorowym w realizacji celu prawnie dopuszczalnego), określonych m.in. w Kodeksie karnym, ustawie o Państwowej Inspekcji Sanitarnej, ustawie o ochronie przyrody czy ustawie o substancjach chemicznych i mieszaninach;

6. nawiązkę w wysokości od 10 tys. do 10 mln zł na rzecz NFOŚiGW w razie skazania sprawcy:

– sąd orzeka obligatoryjnie (za umyślne przestępstwo przeciwko środowisku),

– sąd orzeka fakultatywnie (za nieumyślne przestępstwo przeciwko środowisku).

Nowe uprawnienia inspektorów w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej

Główna uwaga opinii publicznej skupiona jest na nowelizacji ustaw związanych z prawem karnym, tj. Kodeksu karnego oraz Kodeksu wykroczeń, a także przepisów karnych zawartych w ustawie szczególnej, tj. ustawie o ochronie przyrody. Tymczasem zmiany obejmują również sytuację prawną inspektorów z Inspekcji Ochrony Środowiska (IOŚ) oraz dotykają – w pewnym stopniu – przedsiębiorców z branży odpadowej.

Przy wykonywaniu kontroli przestrzegania wymagań ochrony środowiska inspektor (zgodnie z ustawą o IOŚ, będą to Główny Inspektor Ochrony Środowiska – GIOŚ, wojewódzcy inspektorzy ochrony środowiska oraz upoważnieni przez nich inspektorzy IOŚ) będzie uprawniony do nakładania grzywien w postępowaniu mandatowym za wykroczenia przeciwko środowisku, określone w przepisach odrębnych (uzupełnienie art. 9 ust. 2 pkt 8a ustawy o IOŚ). Dotychczas podczas wykonywania kontroli inspektor był uprawniony tylko do ustalania tożsamości osób oraz żądania okazania dokumentów niezbędnych do wymierzenia grzywny w drodze mandatu karnego lub sporządzenia wniosku o ukaranie. Warto tutaj wskazać, iż art. 10b ust 2 pkt 5 ustawy o IOŚ przewiduje możliwość podjęcia takiej czynności przez inspektorów. Zatem nowelizacja wspomnianej ustawy pod tym względem wydaje się zabiegiem chybionym i ponowieniem, a nawet „zdublowaniem” uprawnień Inspekcji.

Działania prowadzone w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej bez obowiązku okazywania legitymacji służbowej

Novum, a zarazem wzbudzającym liczne kontrowersje, zwłaszcza u przedsiębiorców prowadzących działalność gospodarczą związaną z zagospodarowaniem odpadów, w aspekcie przeprowadzania kontroli przez inspektorów, jest zmiana przepisu dotyczącego obowiązku okazania legitymacji przed wykonywaniem czynności w razie uzasadnionego podejrzenia popełnienia przestępstwa lub wykroczenia przeciwko środowisku. Nowelizowany przepis zwalnia inspektorów z tego obowiązku w razie podjęcia czynności polegających na dokonywaniu oględzin pomieszczeń i innych miejsc dostępnych publicznie, co jest wyrażone wprost w treści przepisu: ,,Dokonywanie oględzin pomieszczeń i innych miejsc, o których mowa w ust. 2 pkt 6 (art. 10b), dostępnych publicznie, może być wykonywane bez okazania legitymacji, o której mowa w art. 9b ust. 1”. Natomiast wątpliwości budzi brak wprost wyrażonego przepisu dotyczącego obowiązku bądź zwolnienia z obowiązku okazywania legitymacji podczas kontroli przy wykonywaniu czynności z art. 10b ust. 2 pkt 1 i 2 ustawy o IOŚ, tj. przy obserwowaniu i rejestrowaniu przy użyciu środków technicznych, w tym technik satelitarnych i bezzałogowych statków powietrznych, obrazu zdarzeń oraz dźwięku towarzyszącego tym zdarzeniom, a także gromadzeniu i zabezpieczaniu dowodów popełnienia przestępstwa lub wykroczenia. Nieuwzględnienie ww. czynności w nowelizowanym przepisie rodzi pytanie, czy inspektorzy będą mogli a contrario przeprowadzać te czynności po uprzednim okazaniu legitymacji, czy może będą zwolnieni z tego obowiązku. Wynikłe stąd niejasności z pewnością wywołają szereg sporów pomiędzy przedsiębiorcami prowadzącymi działalność gospodarczą a inspektorami dokonującymi jej kontroli po wejściu w życie przepisów niniejszej ustawy.

Jakie jeszcze nowości wprowadzają przepisy uchwalone w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej?

Dodatkowo pracowników Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska oraz osób wykonujących badania na zlecenie GIOŚ-a w związku z realizacją Państwowego Monitoringu Środowiska nie będą obowiązywały przepisy ograniczające i zakazujące możliwości wjazdu i ruchu pojazdami po lesie, bez względu na charakter tych lasów, tj. np. obszarów zagrożonych erozją czy powierzchni doświadczalnych i drzewostanów nasiennych oraz ustanowionych przez nadleśniczych okresowych zakazów wstępu do lasów stanowiących własność Skarbu Państwa, a nawet z możliwością wstępu do lasu niestanowiącego własności Skarbu Państwa. Zwalnia się również z opłat za przejazd autostradą pojazdy Inspekcji Ochrony Środowiska.

Co więcej, od momentu wejścia w życie przepisów ustawy nowelizującej nie będzie już jednego zastępcy GIOŚ-a, a – zgodnie z wykładnią literalną przepisu – co najmniej dwóch.

Wykreślenie z rejestru BDO w celu przeciwdziałania przestępczości środowiskowej

Kolejnym novum,tym razem związanym z gospodarką odpadami, jest wykreślenie przez marszałka województwa podmiotu wprowadzającego produkty, produkty w opakowaniach i gospodarującego odpadami z Bazy Danych o Produktach i Opakowaniach oraz Gospodarce Odpadami (tzw. rejestru BDO), z pominięciem wydania w tym przedmiocie stosownej decyzji. Jak wskazuje znowelizowany przepis, ,,W przypadku wygaśnięcia, cofnięcia, uchylenia lub stwierdzenia nieważności decyzji związanych z gospodarką odpadami marszałek województwa dokonuje z urzędu, bez konieczności wydawania odrębnej decyzji, wykreślenia podmiotu z rejestru BDO. Podstawę wykreślenia stanowią ostateczne decyzje wydawane przez marszałka województwa oraz ostateczne decyzje organów właściwych przekazane marszałkowi województwa zgodnie z art. 80 ust. 4, a także prawomocne orzeczenia sądów administracyjnych”.

Zmiana przepisów nastąpi również w ustawie o umowie koncesji na roboty budowlane lub usługi, która będzie wiązała się z konsekwencjami dla wykonawców, którzy popełnili przestępstwo przeciw środowisku. Mianowicie z postępowania o zawarcie umowy koncesji zamawiający publiczni wykluczają, a pozostali zamawiający mogą wykluczyć wykonawcę będącego osobą fizyczną, którą prawomocnie skazano za przestępstwo przeciwko środowisku, o którym mowa w rozdziale XXII Kodeksu karnego, popełnione umyślnie, a w sytuacji, gdyby było popełnione nieumyślnie, zamawiający ,,niepubliczni” mają możliwość wykluczenia takiego wykonawcy.

Przepisy przejściowe i końcowe

Ustawa nowelizująca przewiduje dwa przepisy przejściowe związane z postępowaniami w sprawie wydania decyzji o wykreśleniu podmiotu z rejestru BDO oraz z postępowaniami o zawarcie umowy koncesji na roboty budowlane lub usługi, jak i do samych umów koncesji. Przewidywany czas trwania vacatio legis to 14 dni.

Artykuł opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Prawną Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. j., SDZLEGAL SCHINDHELM

SDZLEGAL

fot. na otwarcie sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)

Partner Portalu

Partner Portalu

Partner Portalu

reklama

Partner Portalu

Partner Portalu

reklama

partner merytoryczny

reklama

reklama

Partner Portalu

 

partner merytoryczny