Apel w sprawie rozszerzonej odpowiedzialności producentów

Koalicja, w skład której wchodzi 37 organizacji z sektora-rolno spożywczego, wyraziła stanowczy sprzeciw wobec rządowego projektu zmian w ustawie o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (UC100). Informację przekazała Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców (PFPŻ). Zdaniem koalicji, zamiast efektywnego środowiskowo i racjonalnego ekonomicznie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producentów (ROP), rząd wprowadza biurokratyczny monopol państwowy, finansowany z nowego podatku opakowaniowego.

System rozszerzonej odpowiedzialności producentów a ceny żywności

System podniesie ceny żywności, za co zapłacą producenci i konsumenci. Organizacje sektora rolno-spożywczego od wielu miesięcy miały zgłaszać do Ministerstwu Klimatu i Środowiska propozycje budowy efektywnego systemu ROP. Miałby on bazować na zasadzie odpowiedzialności finansowej i organizacyjnej producentów za selektywną zbiórkę i przygotowanie do recyklingu odpadów opakowaniowych. Byłby również w pełni zgodny z wymogami unijnej dyrektywy opakowaniowej.

– Rozumiemy i akceptujemy konieczność wzięcia odpowiedzialności finansowej, ale chcemy również wziąć odpowiedzialność organizacyjną za selektywną zbiórkę opakowań i ich recykling czyli pełne wdrożenie systemu ROP. Jednak to, co proponuje rząd to niestety nie jest ROP, a wyłącznie kolejny podatek tym razem od opakowań. Podatek, który ma sfinansować scentralizowany biurokratyczny system, którego głównym zadaniem będzie pobór opłaty i jej redystrybucja według zasad dalece odbiegających od wolnego rynku i celów ROP. Zdjęcie z producentów odpowiedzialności za poziomy recyklingu np. w przypadku wielomateriałowych opakowań do żywności płynnej spowoduję wycofanie z rynku opakowań do mleka i soków. Proponowane regulacje, zupełnie marginalizują cel środowiskowy, w tym wsparcie kluczowego procesu, jakim jest zwiększenie liczby zbieranych rodzajów opakowań przy jednoczesnym zwiększeniu udziału opakowań recyklowalnych, poprzez systemowe wspieranie ekoprojektowania – powiedział Tadeusz Pokrywka, prezes Krajowej Izby Gospodarczej Przemysłu Spożywczego i Opakowań.

Oczekiwania co do rozszerzonej odpowiedzialności producentów

Sektor rolno-spożywczy wprowadza na rynek ponad 60% opakowań. Ich główną rolą jest zapewnienie bezpieczeństwa, jakości i trwałości żywności. Przedsiębiorcy oczekiwali ustanowienia ram prawnych, umożliwiających systemową poprawę gospodarki odpadami opakowaniowymi. Celem powinno być maksymalne przywrócenie materiału z odpadów opakowaniowych do ponownego użycia poprzez zwiększenie ilości i jakości selektywnej zbiórki opakowań, a tym samym dostępności recyklatu.

– System zaproponowany przez rząd to całkowity brak wpływu sektora rolno-spożywczego na jakość selektywnej zbiórki i uzyskiwane poziomy recyklingu opakowań, a także brak jakiejkolwiek kontroli nad faktycznymi kosztami i przychodami ze sprzedaży zebranych opakowań. Oznacza to, że gwarantowane dyrektywą zmniejszenie opłat dla producentów wynikające ze sprzedaży zebranych surowców (zasada kosztu netto) będzie biurokratyczną fikcją. System ten będzie więc wyjątkowo niesprawiedliwy dla naszego sektora, gdyż de facto będziemy dofinansowywać recyklat dla wielu innych branż przy bardzo ograniczonych możliwościach skorzystania z tego surowca. To również wyjątkowo niesprawiedliwe podejście w stosunku do konsumentów, którzy zostaną obciążeni kosztami nowego podatku w cenach żywności. Wszyscy będziemy płacić tym więcej im mniej efektywny będzie system. Jedyną urzędniczą receptą na taką sytuację będzie podnoszenie podatku opakowaniowego. Zupełnym kuriozum jest fakt, że takich podwyżek będzie można dokonywać w drodze rozporządzenia, co praktycznie daje nieograniczoną władzę każdemu ministrowi klimatu i środowiska nad całym sektorem ponad 100 tysięcy przedsiębiorców. Z tego oraz innych względów, projekt ustawy jest naszym zdaniem niezgodny z zapisami art. 8a unijnej dyrektywy odpadowej i narusza w wielu miejscach Konstytucję RP – ocenia Andrzej Gantner, wiceprezes PFPŻ.

System służący politykom i urzędnikom?

Zdaniem koalicji, obecny projekt nie przyczyni się do poprawy jakości gospodarowania odpadami opakowaniowymi. Jak zaznacza, jedynymi beneficjentami takiego systemu będą urzędnicy i politycy, którzy rozszerzą swoją władzę na kolejny sektor gospodarki. Zdaniem ekspertów, tak opracowany projekt nie daje – choć powinien – żadnego wsparcia w „ekoprojektowaniu” opakowań. To szczególnie trudne w przypadku opakowań produktów żywnościowych. W ciągu dwóch lat rację bytu stracą organizacje odzysku – podkreślono w przekazanej informacji. Pełnią one ważną rolę w procesie ekoprojektowania. Łączą producentów żywności z technologiami stosowanymi w recyklingu, co jest ważne dla wspierania małych i średnich przedsiębiorstw.

– Każdy z nas rozumie potrzebę dbania o środowisko. ROP jest potrzebny, ale chodzi nam o regulację rozsądną, sprawiedliwą, która dąży do poprawy sytuacji, do tego, aby producenci korzystali z proekologicznych rozwiązań. Przez ponad 20 lat rozwijał się sektor wyspecjalizowanych podmiotów, organizacji odzysku opakowań, które zdobyły know-how i efektywnie wspierały ogromną grupę ponad 100 tys. przedsiębiorstw w realizacji obowiązków środowiskowych. Mamy poważne obawy, że zastąpienie organizacji odzysku fasadową organizacją ROP, którą ma być państwowym monopolistą w postaci Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej, pozbawi przedsiębiorców jakiegokolwiek wsparcia w procesie ekoprojektowania. Dla małych i średnich przedsiębiorców, których reprezentuje moja organizacja będzie to najgorszy z możliwych scenariuszy, który narazi ich na ryzyko szybkiego wzrostu kosztów, podnoszenia cen produktów i pogorszenia konkurencyjności całej branży – zaznaczył Tomasz Parzybut, prezes Stowarzyszenia Rzeźników i Wędliniarzy RP.

Rodzaj opakowania szczególnie ważny w branży spożywczej

– Mięso drobiowe i przetwory mięsne to niezwykle wrażliwe mikrobiologicznie produkty. Rodzaj zastosowanych materiałów opakowaniowych ma decydujący wpływ na barierowość całego opakowania. W branży drobiarskiej możliwość utrzymania atmosfery ochronnej w opakowaniach to podstawa bezpieczeństwa naszych konsumentów. W wielu przypadkach zmiana rodzaju opakowania jest niemożliwa ze względu na stosowane technologie produkcji i wymogi dotyczące bezpieczeństwa w łańcuchu dostaw. Nie widzimy w projekcie ustawy, aby system rozszerzonej odpowiedzialności producentów uwzględniał tę specyfikę. Nie zgadzamy się na podatek uderzający w bezpieczeństwo i jakości naszych produktów – powiedział Dariusz Goszczyński, prezes Krajowej Rady Drobiarstwa Izby Gospodarczej.

– Zmiany dotyczą m.in podstawowych produktów żywnościowych, będących częścią codziennego koszyka zakupowego niemal każdej polskiej rodziny. Dlatego wprowadzając nowe regulacje niezbędne jest, aby ekologia szła w parze z ekonomią. Potrzebujemy modelu, który zapewni efektywne wydatkowanie środków wpłacanych przez producentów, tak by zapewnić wzrost poziomu zbiórki i recyklingu opakowań, a jednocześnie uniknąć nadmiernie wysokich podwyżek cen produktów na półkach sklepowych. Projekt ustawy o ROP w obecnym kształcie przywraca do systemu kaucyjnego opakowania po niektórych przetworach mlecznych, takich jak kefir naturalny w butelkach, kefir truskawkowy, ayran i podobne. Nie taka była intencja Ministerstwa Klimatu, kiedy wycofywało te opakowania w przypadku systemu kaucyjnego rok temu – stwierdził Marcin Hydzik, prezes Związku Polskich Przetwórców Mleka.

– Nasze produkty są szczególnie wrażliwe nie tylko na warunki zewnętrzne takie jak światło, temperatura i wilgotność, ale również na kontakt z materiałami opakowaniowymi, które muszą mieć, tak jak w przypadku wszystkich produktów żywnościowych stosowne certyfikaty bezpieczeństwa. Duża część przedsiębiorstw w ciągu najbliższych lat poniesie znaczące wydatki związane z rozwojem systemu kaucyjnego, jednocześnie płacąc już opłaty wynikające z regulacji Single Use Plastic (SUP). Dodatkowo mimo uczestnictwa w systemie kaucyjnym, projekt ROP przewiduje objęcie dodatkowym podatkiem tych samych opakowań również w systemie ROP. To ewenement na skalę światową, żeby przedsiębiorcy musieli płacić trzy różne opłaty za to samo opakowanie. Dla małych i średnich przedsiębiorstw regulacje zawarte w projekcie ustawy oznaczają niekontrolowany, nagły wzrost kosztów finansowych i organizacyjnych, co może doprowadzić do utraty rentowności. System rozszerzonej odpowiedzialności producentów nie może być jedynie fiskalnym narzędziem w rękach urzędników. Musi być elastycznym narzędziem reagującym na specyfikę, ograniczenia, potrzeby i możliwości poszczególnych branż w zakresie ekoprojektowania i selektywnej zbiórki opakowań – dodała Barbara Groele, sekretarz generalna Stowarzyszenia Krajowa Unia Producentów Soków.

Apel w sprawie systemu rozszerzonej odpowiedzialności producentów – czego żądają przedsiębiorcy?

Koalicja apeluje do rządu o rozpoczęcie dialogu. Przedsiębiorcy chcą zmian biurokratycznego mechanizmu działania systemu i powrót do koncepcji ROP, opartej na silnych, transparentnych i wiarygodnych organizacjach ROP, działających w oparciu o ściśle określone w ustawie warunki finansowe i organizacyjne. Jak podaje, rola Państwa powinna być ograniczona do kontroli poprawności funkcjonowania systemu. Zaapelowano o zmianę mechanizmu redystrybucyjno-fiskalnego, opartego o centralny urząd, jakim jest NFOŚiGW na prorynkowy, efektywny środowiskowo i racjonalny system oparty o ścisłą współpracę wszystkich interesariuszy gospodarki odpadami opakowaniowymi i elastycznie reagujący na wszelkie zmiany zachodzące na rynku.

– Nie chcemy opóźniać prac nad całą ustawą, która zwiera również ważne i potrzebne rozwiązania wychodzące naprzeciw obowiązkom wynikającym z unijnego rozporządzenia PPWR. Apelujemy o rzetelny dialog ze wszystkimi stronami i wybranie sprawdzonych w innych krajach efektywnych rozwiązań, na podstawie których powstanie system ROP, który nie będzie stanowił zagrożenia dla bezpieczeństwa żywności i nie będzie naruszał bezpieczeństwa żywnościowego polskiego społeczeństwa – podkreśla Andrzej Gantner.

Nieprawidłowości w projekcie

Zdaniem koalicji, projekt narusza przepisy prawa Rzeczpospolitej Polskiej oraz Unii Europejskiej. Nie określa:

wpływu na sposób zarządzania systemem ROP przez przedsiębiorców;
wpływu na wysokość wkładów i koszty ponoszone w systemie ROP;
monitoringu i transparentności działań Funduszu;
weryfikacji co do zrealizowania celów recyklingu.

Sprzeciw wśród przedsiębiorców budzi:

podatkowy charakter systemu ROP zaproponowanego w projekcie;
zbyt szeroki zakres zagadnień ustalony w drodze rozporządzeń do ustawy;
brak konieczności uzasadniania wyboru odpadów o ujemnej wartości;
zbyt szeroki zakres uprawnień przyznany podmiotom administracji publicznej;
brak proporcjonalności i jasnego zakresu nakładanych obciążeń;

brak wprowadzenia poprawy w systemie gospodarki odpadami opakowaniowymi;
brak skutecznego mechanizmu poprawy selektywnej zbiórki, recyklingu i ponownego użycia przez przemysł odpadów opakowaniowych, którym to celom w zamyśle dyrektywy ma służyć ROP;
koncentracja wyłącznie na pozyskiwaniu środków od wprowadzających oraz ich dalszej redystrybucji;
brak narzędzi mających na celu podnoszenie ilości i jakości zbieranych odpadów opakowaniowych przez gminy;
wprowadzanie przepisów powodujących ponoszenie podwójnych kosztów gospodarowania odpadami – z jednej strony wprowadzający są zobowiązani do wniesienia opłaty opakowaniowej na podstawnie art. 198, zaś z drugiej do ponoszenia opłaty SUP na pokrywanie kosztów usuwania zanieczyszczeń z terenów publicznych wobec tych samych opakowań oraz ponoszenia kosztów utrzymania systemu kaucyjnego;
brak gwarancji wypłacania środków beneficjentom na pokrywanie kosztów zagospodarowania i recyklingu odpadów opakowaniowych.

Organizacje, które przystąpiły do koalicji

Polska Federacja Producentów Żywności Związek Pracodawców
Federacja Gospodarki Żywnościowej RP
Krajowa Izba Gospodarcza Przemysł Spożywczy
Związek Polskich Przetwórców Mleka
Polska Izba Mleka
Krajowy Związek Spółdzielni Mleczarskich Związek Rewizyjny
Związek Polskie Mięso
Związek Producentów Cukru w Polsce
Krajowa Rada Drobiarstwa – Izba Gospodarcza
Stowarzyszenie Rzeźników i Wędliniarzy RP
Unia Producentów i Pracodawców Przemysłu Mięsnego UPEMI
Stowarzyszenie Krajowa Unia Producentów Soków
Krajowa Izba Gospodarcza Przemysł Rozlewniczy
Związek Pracodawców Przemysłu Opakowań i Produktów w Opakowaniach EKO-PAK
Ogólnopolskie Stowarzyszenie Przetwórców i Producentów Produktów Ekologicznych „Polska Ekologia”
Izba Gospodarczo- Handlowa, Przetwórców Zbóż i Producentów Pasz
POLBISCO – Stowarzyszenie Producentów Wyrobów Czekoladowych i Cukierniczych
Federacja Branżowych Związków Rolnych
Ogólnopolskie Porozumienia Związków Zawodowych Rolników i Organizacji
Polskie Zrzeszenie Producentów Bydła Mięsnego
Krajowy związek Plantatorów Buraka Cukrowego
Polska Federacja Hodowców Bydła I Producentów Mleka
Stowarzyszenie Polski Ziemniak
Związek Pracodawców Przemysłu Piwowarskiego – Browary Polskie
Stowarzyszenie Regionalnych Browarów Polskich z siedzibą w Olsztynie
Krajowy Związek Grup Producentów Owoców i Warzyw
Polskie Stowarzyszenie Producentów Oleju
Polskie Stowarzyszenie Przetwórców Ryb
Ogólnopolski Związek Producentów Drobiu „POLDRÓB”
Stowarzyszenie Sady Grójeckie
Krajowa Federacja Hodowców Drobiu i Producentów Jaj
Krajowa Izba Producentów Drobiu i Pasz
Stowarzyszenie Branży Grzybów Uprawnych
Stowarzyszenie Producentów Pomidorów i Ogórków pod Osłonami
Polska Izba Nasienna
Polskie Stowarzyszenie Obsługi Rolnictwa – POLSOR
Stowarzyszenie Producentów Karmy dla Zwierząt Domowych – POLKARMA