1 lutego 2015 r. weszła w życie ustawa nowelizująca ustawę o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz niektóre inne ustawy (DzU z 2015 r. poz. 87), w drodze której wprowadzono fakultatywną podstawę do wydania przez ministra środowiska rozporządzenia, w którym można określić m.in. szczegółowy sposób selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów, kierując się potrzebą ujednolicenia wymagań w zakresie zbierania i odbierania odpadów komunalnych oraz uzyskania wymaganych poziomów recyklingu, przygotowania do ponownego użycia i odzysku innymi metodami odpadów komunalnych oraz ograniczenia masy odpadów komunalnych przekazywanych do składowania.
Pierwsze założenia do projektu rozporządzenia pojawiły się jeszcze przed wejściem w życie nowelizacji, a mianowicie 22 stycznia 2015 r. od początku budząc szereg emocji i zastrzeżeń po stronie zarówno środowisk samorządowych, jak i biznesowych.
Zbieranie odpadów „suchych” i „mokrych” nieselektywne
W świetle założeń do projektu, zbieranie odpadów „u źródła” w podziale dwupojemnikowym, tj. z rozdziałem na frakcje „suchą” i „mokrą”, nie może być zaliczone do selektywnego zbierania odpadów, gdyż nie zapewnia dobrej jakości surowca. Zgodnie z założeniami, zaproponowano gminom wybór jednego z trzech modeli selektywnej zbiórki „u źródła”, dopuszczając przy tym łączne zbieranie, w jeden worek lub pojemnik, metali i opakowań z metali, tworzyw sztucznych, opakowań z tworzyw sztucznych i opakowań wielomateriałowych.
Z kolei projektowana wersja rozporządzenia z 15 czerwca 2016 r. przewidziała obowiązek zbierania, w osobnych workach lub pojemnikach, co najmniej takich frakcji odpadów jak papier, metale, tworzywa sztuczne, w tym opakowania materiałowe, szkło i odpady ulegające biodegradacji, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów. Wskazany podział na pięć frakcji to minimum, które obowiązkowo ma być wprowadzone na terenie każdej gminy, przy czym pozostawiono gminom możliwość rozszerzenia pakietu frakcji odpadów zbieranych selektywnie. Niezależnie od powyższego, w świetle projektowanych rozwiązań, obowiązkiem ma być ujednolicenie w skali całego kraju kolorystyki pojemników i worków, do których należy zbierać określone frakcje odpadów komunalnych.
Niski poziom selektywnej zbiórki odpadów
Zgodnie z uzasadnieniem projektu, na konieczność podjęcia przez Ministerstwo Środowiska prac nad rozporządzeniem wpływ mieć mają takie czynniki jak m.in. konieczność zdefiniowania przez Polskę standardów selektywnej zbiórki; otrzymanie środków z funduszy europejskich na inwestycje w zakresie gospodarki odpadami w perspektywie finansowej Unii Europejskiej na lata 2014-2020, co uzależniono od podjęcia działań zmierzających do osiągnięcia poziomów określonych dyrektywami unijnymi, tj. m.in. recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła. Uzasadnieniem dla wprowadzanych standardów ma być, zdaniem resortu, także mała ilość odpadów komunalnych zbieranych selektywnie i zła jakość zbieranych odpadów, negatywnie wpływająca na stan techniczny instalacji przetwarzających odpady.
Projekt rozporządzenia pod ogniem samorządowej krytyki
W toku konsultacji zapisów projektu, środowiska samorządowe odniosły się krytycznie zarówno do zaproponowanych rozwiązań, jak i do rzeczywistego istnienia potrzeby wydania niniejszego rozporządzenia, szczególnie jeśli brać pod uwagę już obowiązujące i stosowane w przedmiotowym zakresie regulacje oraz fakt, że osiągane przez gminy poziomy recyklingu w skali kraju wykazują w istocie tendencję wzrostową. Zgłaszane głosy sprzeciwu dotyczyły w głównej mierze zbyt krótkiego okresu vacatio legis oraz niejasnych przepisów przejściowych, co – zdaniem strony samorządowej – uniemożliwia dostosowanie aktualnego stanu do wymogów zawartych w rozporządzeniu w projektowanym terminie. Samorządowcy skrytykowali także narzucanie szczegółowego sposobu postępowania w tym zakresie przy nieuwzględnieniu specyfiki gmin, w których od kilku lat i – śmiało rzec można – z powodzeniem wdrożono zasady dotyczące selektywnej zbiórki odpadów. Z krytyczną oceną spotkały się również niejasne kryteria w zakresie wymogów decydujących o prawidłowości selektywnej zbiórki odpadów czy też nieuregulowanie kwestii zbiórki popiołów z palenisk domowych oraz tzw. odpadów resztkowych.
Trwające od niemal dwóch lat dyskusje i konsultacje projektowanego rozporządzenia spowodowały, że akt ten doczekał się do tej pory siedmiu wersji.
Z raportu z konsultacji społecznych i opiniowania projektu rozporządzenia, opublikowanego we wrześniu 2016 r., wynika, że mimo krytycznych opinii Ministerstwo nie uwzględniło większości zgłaszanych uwag i postulatów.
Selektywne zbieranie pięciu frakcji
W najnowszej wersji projektu rozporządzenia z 24 listopada 2016 r. zakłada się selektywne zbieranie pięciu frakcji odpadów, tj.:
- papieru – w tym tektury, odpadów opakowaniowych z papieru i tektury, zbieranych w pojemnikach lub workach koloru niebieskiego, oznaczonych napisem „Papier”;
- szkła – w tym odpadów opakowaniowych ze szkła, zbieranych w pojemnikach lub workach koloru zielonego, oznaczonych napisem „Szkło”. Istnieje możliwość wydzielenia tej frakcji z dalszym podziałem na szkło bezbarwne (zbierane w pojemnikach lub workach koloru białego, oznaczonych napisem „Szkło bezbarwne”) oraz szkło kolorowe zbierane w pojemnikach lub workach koloru zielonego, oznaczonych napisem „Szkło kolorowe”;
- metali i tworzyw sztucznych oraz opakowań wielomateriałowych łącznie – w tym odpadów opakowaniowych z metali, odpadów opakowaniowych z tworzyw sztucznych; zbieranych w pojemnikach lub workach koloru żółtego, oznaczonych napisem „Metale i tworzywa sztuczne”, oraz
- odpadów ulegających biodegradacji, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów, zbieranych w pojemnikach lub workach koloru brązowego, oznaczonych napisem „Bio”.
Wprowadzony jeszcze w projekcie z 11 października 2016 r. i utrzymany niemalże w niezmienionym brzmieniu §4 ust. 6 rozporządzenia zakłada, że w przypadku, gdy pojemniki, o których mowa powyżej, obniżą walory estetyczne przestrzeni publicznej, w której się znajdują, w szczególności w miejscach o znaczeniu historycznym lub przyrodniczym, dopuszcza się, aby pojemniki były pokryte odpowiednim kolorem, o którym powyżej, tylko w części, jednak nie mniejszej niż 30% zewnętrznej, całkowitej powierzchni pojemnika, w sposób widoczny dla korzystających z pojemników. Zwraca uwagę, że taka regulacja może być niezwykle trudna do praktycznego stosowania ze względu na swój wysoce ocenny charakter.
Wymiana pojemników na odpady w ciągu pięciu lat
W świetle §5 ust. 1 projektu rozporządzenia przewidziano obowiązek selektywnej zbiórki odpadów komunalnych zarówno w miejscu wytworzenia odpadów komunalnych, jak i na terenach przeznaczonych do użytku publicznego. Pierwotny projekt zakładał bardziej elastyczne rozwiązanie, dopuszczając w tym przypadku alternatywę.
Zgodnie z przepisami przejściowymi w obecnym brzmieniu projektu, pojemniki, które nie spełniają wymogów rozporządzenia, będą musiały zostać dostosowane albo zastąpione przez pojemniki odpowiadające tym wymogom, w terminie nie dłuższym niż pięć lat od dnia wejścia rozporządzenia w życie. Dotychczas stosowane pojemniki oznaczone będą odpowiednimi napisami, zgodnymi z ich przeznaczeniem w terminie nie dłuższym niż sześć miesięcy od momentu wejścia rozporządzenia w życie. Zgodnie z projektem rozporządzenie ma zacząć obowiązywać od 1 lipca 2017 r., a nie, jak pierwotnie zakładano, od 1 stycznia 2017 r. Zdaniem Ministerstwa Środowiska, wydłużenie okresu vacatio legis o pół roku ma zapewnić czas „na podjęcie wszystkich koniecznych działań w celu wdrożenia nowego, wynikającego z projektowanego rozporządzenia systemu selektywnego zbierania odpadów komunalnych”.
Prace nad projektem i wypracowaniem ostatecznych rozwiązań, akceptowalnych również przez stronę samorządową, cały czas trwają.
fot. na otwarcie sozosfera.pl
