Niemal w każdej ustawie środowiskowej znajdziemy odniesienie do nakazów bądź zakazów, których naruszenie skutkuje wymierzeniem kar w trybie administracyjnym. Zostały one określone m.in. w ustawie Prawo ochrony środowiska, ustawie o odpadach, ustawach produktowych czy samej ustawie o Inspekcji Ochrony Środowiska.
Do tych najczęściej spotykanych, o których z pewnością słyszał każdy specjalista ds. ochrony środowiska, należą sankcje finansowe w postaci administracyjnych kar pieniężnych czy opłat podwyższonych, a ich ewentualna wysokość może przyprawić o zawrót głowy. Ale mówiąc o odpowiedzialności administracyjnej, warto również wskazać na sankcje niepieniężne, skutki których mogą być przez przedsiębiorcę nawet bardziej odczuwalne aniżeli kary finansowe.
Przykładowe kary niepieniężne w ochronie środowiska
Jedną z reakcji, z jakimi może spotkać się przedsiębiorca z tytułu naruszenia zasad obowiązujących w ochronie środowiska, są sankcje niefinansowe. Należą do nich decyzje w przedmiocie wstrzymania działalności przedsiębiorcy lub eksploatowanej przez niego instalacji, decyzje o cofnięciu lub ograniczeniu posiadanego pozwolenia czy zezwolenia obejmującego korzystanie ze środowiska, a także decyzje nakazujące przedsiębiorcy podjęcie określonych działań związanych np. z koniecznością ograniczenia oddziaływania na środowisko lub przywrócenia środowiska do właściwego stanu.
Nie do każdego naruszenia mogą mieć one jednak zastosowanie. Przepisy prawne ściśle określają przesłanki, których urzeczywistnienie da asumpt do tego typu reakcji ze strony państwa.
Przykładowo, na gruncie przepisów Prawa ochrony środowiska (P.o.ś.) występuje kilka regulacji, umożliwiających wstrzymanie użytkowania instalacji w sytuacji, gdy jej eksploatacja narusza obowiązujące przepisy lub warunki pokreślone w wydanym pozwoleniu.
W art. 364 P.o.ś. określone zostały obligatoryjne przesłanki wstrzymania działalności. Zgodnie z jego treścią, jeżeli działalność prowadzona przez podmiot korzystający ze środowiska albo osobę fizyczną powoduje pogorszenie stanu środowiska w znacznych rozmiarach lub zagraża życiu lub zdrowiu ludzi, wojewódzki inspektor ochrony środowiska (WIOŚ) wyda decyzję o wstrzymaniu tej działalności w zakresie, w jakim jest to niezbędne dla zapobieżenia pogarszaniu stanu środowiska. Kluczową więc kwestią dla możliwości wydania decyzji w tym trybie jest wystąpienie ww. stanów, a więc muszą one mieć charakter realny, a nie hipotetyczny, zaś WIOŚ zobowiązany będzie do wykazania, czym kierował się przy ustaleniu naruszenia oraz jego skali.
Z kolei w art. 367 P.o.ś. wskazano fakultatywne przesłanki wstrzymania prowadzenia działalności, w sytuacji, gdy działalność taka narusza obowiązki środowiskowe. W myśl tego przepisu, w razie wprowadzania przez podmiot korzystający ze środowiska substancji lub energii do środowiska z naruszeniem warunków posiadanego pozwolenia, WIOŚ może wstrzymać, w drodze decyzji, użytkowanie instalacji, przy czym na wniosek prowadzącego instalację, WIOŚ może, w drodze decyzji, ustalić termin usunięcia naruszenia.
Podobne regulacje, dotyczące wstrzymania działalności przedsiębiorcy, znajdziemy również w ustawie o odpadach.
Obiektywny charakter odpowiedzialności administracyjnej w ochronie środowiska
Kiedy dochodzi do ustalenia odpowiedzialności sprawcy w trybie administracyjnym, na pierwszy plan wysuwa się jej obiektywny charakter. Jak podkreśla się w orzecznictwie, kary takie, co do zasady, nie są skutkiem dopuszczenia się czynu zawinionego, lecz konsekwencją zaistnienia stanu niezgodnego z prawem, co sprawia, że ocena stosunku sprawcy do czynu nie mieści się w reżimie tej odpowiedzialności. Do zwolnienia się z tej odpowiedzialności z pewnością nie prowadzi ewentualny brak świadomości administracyjnoprawnej nielegalności podejmowanych działań czy zła sytuacja finansowa przedsiębiorcy. Zasadniczo nie jest więc ona też uzależniona od winy sprawcy.
Dlatego podejmując próbę ustalenia zakresu spoczywających na przedsiębiorcy obowiązków środowiskowych, działając strategicznie, warto podjąć również próbę ustalenia ewentualnych sankcji stanowiących reakcję na ich naruszenie, co z pewnością pozwoli na określenie hierarchii podejmowanych aktywności i ustalenie priorytetów w realizacji spoczywających na przedsiębiorcy obowiązków w ochronie środowiska.
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
Artykuł został opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Ochrony Środowiska
