W ustawie wskazano, że ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska

„Komu bije dzwon”…  za głośno, czyli dzwony kościelne a ochrona przed hałasem

W ustawie z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska oraz w rozporządzeniu Ministra Środowiska z dnia 15 października 2013 r. w sprawie dopuszczalnych poziomów hałasu w środowisku określono zasady ochrony przed hałasem. W ustawie wskazano, że ochrona przed hałasem polega na zapewnieniu jak najlepszego stanu akustycznego środowiska, w szczególności poprzez utrzymanie poziomu hałasu poniżej dopuszczalnego lub co najmniej na tym poziomie, a także przez zmniejszanie poziomu hałasu co najmniej do dopuszczalnego, gdy nie jest on dotrzymany.

Od bardzo długiego czasu, także w przestrzeni medialnej, trwa dyskusja dotycząca dźwięku dzwonów kościelnych, dla części osób stanowiących źródło hałasu. Rozważając sprawę bicia dzwonów kościelnych na początku trzeba dokonać pewnego rozróżnienia. Należy przy tym zauważyć, że w zależności od sytuacji zastosowanie znajdą różne regulacje prawne. Inne, gdy dźwięk pochodzi od dzwonów tradycyjnych z „sercem” i inne, gdy bicie dzwonów pochodzi z odtwarzanego nagrania. Warto też zasygnalizować, że artykuł ten nie ma charakteru naukowego czy ściśle prawniczych rozważań, a ma charakter zarysu problemu.

Stałym elementem działalności powołanych do tego urzędów jest rozpatrywanie skarg w zakresie ochrony środowiska, w tym spraw „hałasowych”. Po wpłynięciu skargi do właściwego urzędu powinna zostać przeprowadzana kontrola.

Dzwony z sercem a zadania starosty

W przypadku spraw dotyczących hałasu powodowanego przez dzwony kościelne organem właściwym do rozpatrzenia skargi jest w pierwszej kolejności odpowiednio starosta lub prezydent miasta na prawach powiatu (skargi składa się zatem do starostwa powiatowego lub urzędu miasta).

Następnie upoważnieni pracownicy właściwego urzędu miasta lub starostwa powiatowego przeprowadzają kontrolę, uprzednio informując proboszcza parafii o jej terminie.

Pomiary wykonuje się w obecności proboszcza lub upoważnionej przez niego osoby. Należy przy tym zauważyć, że pomiary hałasu przeprowadza się w odpowiednich warunkach, określonych w obowiązujących normach. Pod uwagę bierze się m.in. takie czynniki jak prędkość i kierunek wiatru, poziom wilgotności powietrza czy temperatura.

W praktyce bardzo często okazuje się zatem, że przeprowadzenie akredytowanych, a tym samym miarodajnych pomiarów hałasu nie jest możliwe w okresie od późnej jesieni do wiosny.

W sytuacji, gdy wyniki pomiarów nie wykazują przekroczeń dopuszczalnego poziomu dźwięku, kontrola ulega zakończeniu, a zgłaszający problem otrzymuje odpowiedź o wynikach kontroli.

W przypadku stwierdzenia przez organ ochrony środowiska, na podstawie pomiarów własnych lub pomiarów podmiotu obowiązanego do ich prowadzenia, że poza dzwonnicą (kościołem), w wyniku jego działalności, są przekroczone dopuszczalne poziomy hałasu, organ ten wydaje decyzję o dopuszczalnym poziomie hałasu. Za przekroczenie dopuszczalnego poziomu hałasu uważa się przekroczenie wskaźnika hałasu w porze dziennej lub porze nocnej. Dopuszczalne normy poziomu dźwięku są określone we wspomnianym we wstępie rozporządzeniu. Są one wskazane osobno dla pory dziennej i pory nocnej. Rozróżniono też inne normy dla terenów zabudowy mieszkaniowej jednorodzinnej czy terenów zabudowy mieszkaniowej wielorodzinnej i zamieszkania zbiorowego.

W decyzji tej określa się m.in. dopuszczalne poziomy hałasu przy zastosowaniu wskaźników hałasu dla pory dziennej i pory nocnej w odniesieniu do rodzajów terenów np. pod zabudowę mieszkaniową.

Od tej decyzji zarówno proboszcz, jak i strony mają prawo odwołać się do właściwego samorządowego kolegium odwoławczego.

Ochrona przed hałasem. Dzwony z sercem a zadania wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska

Kiedy wspomniana powyżej decyzja jest ostateczna, a osoby nadal uważają, że nie są dotrzymywane określone w niej normy hałasu, wniosek o interwencję składa się do wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska. Organ ten, po otrzymaniu wniosku, przeprowadza kontrolę, a pomiary hałasu dokonywane są przez pracowników Centralnego Laboratorium Badawczego Głównego Inspektoratu Ochrony Środowiska.

Jeżeli w trakcie kontroli nie zostanie stwierdzone przekroczenie norm hałasowych, kontrola ulega zakończeniu, a osoba zgłaszająca problem otrzymuje odpowiedź o wynikach kontroli.

W przypadku stwierdzenia przekroczenia norm lub innych naruszenia, na podstawie przeprowadzonej kontroli wojewódzki inspektor ochrony środowiska, w terminie 21 dni od dnia wykonania pomiarów, zawiadamia podmiot korzystający ze środowiska (proboszcza), przekazując mu wyniki pomiarów.

W przypadku stwierdzenia przekroczenia norm określonych w decyzji wydanej odpowiednio przez starostę lub prezydenta miasta, wojewódzki inspektor ochrony środowiska wymierza administracyjną karę pieniężną. Następuje to już po zakończeniu kontroli. Należy zauważyć, że z kontroli sporządza się protokół, który oprócz inspektorów Inspekcji Ochrony Środowiska podpisuje proboszcz, chyba, że wniesie umotywowane zastrzeżenia do ustaleń zawartych w protokole kontroli.

Następnie, w ramach postępowania pokontrolnego, na początku mamy do czynienia z biegnąca karą administracyjna pieniężna. W decyzji ustalającej wymiar kary biegnącej określa się: wielkość stwierdzonego przekroczenia lub naruszenia, odpowiednio w skali doby albo godziny. W decyzji tej wskazuje się wymiar kary biegnącej; termin, od którego kara biegnąca będzie naliczana – odpowiednio jako dzień albo pełną godzinę zakończenia pomiarów, albo dokonania innych ustaleń stanowiących podstawę stwierdzenia przekroczenia lub naruszenia. Od tej decyzji proboszczowi ma możliwość odwołania do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Następnie wojewódzki inspektor ochrony środowiska podejmuje, na podstawie ostatecznych decyzji określających wymiar kary biegnącej, decyzję o wymierzeniu kary:

– za okres do ustania przekroczenia lub naruszenia – po stwierdzeniu z urzędu lub na wniosek proboszcza, że przekroczenie lub naruszenie ustało, albo

– za okres do dnia 31 grudnia każdego roku – jeżeli do tego dnia przekroczenie lub naruszenie nie zostało usunięte.

Od tej decyzji proboszczowi także przysługuje możliwość wniesienia odwołania do Głównego Inspektora Ochrony Środowiska.

Często wystarczy ograniczenie częstotliwości lub skrócenie czasu dzwonienia

Należy również zauważyć, że przekroczenie dopuszczalnych norm dźwięku, zarówno na etapie postępowania prowadzonego przez starostę lub prezydenta miasta na prawach powiatu, jak i na etapie działań wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska, nie musi oznaczać konieczności wyłączenia dzwonów kościelnych. Często zdarza się, że ograniczenie częstotliwości ich używania lub skrócenie czasu dzwonienia pozwala na dotrzymanie obowiązujących norm. W takim przypadku, w ramach podjętych działań naprawczych, proboszcz jest obowiązany do zlecenia wykonania pomiarów dźwięku przez akredytowany podmiot na własny koszt. Dokumentuje to wówczas, że naruszenie ustało, a kolejne potencjalne wnioski o interwencje stają się bezzasadne w tym stanie faktycznym i prawnym.

Nagłośnienie emitujące dźwięk dzwonów kościelnych a ochrona przed hałasem

Natomiast w przypadku, gdy mamy do czynienia z nagłośnieniem emitującym dźwięk dzwonów kościelnych zastosowanie ma art. 156 ustawy Prawo ochrony środowiska. Przepis ten wskazuje, że zabrania się używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających na publicznie dostępnych terenach miast, terenach zabudowanych oraz na terenach przeznaczonych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe. Przepisu tego nie stosuje się do okazjonalnych uroczystości oraz uroczystości i imprez związanych z kultem religijnym, imprez sportowych, handlowych, rozrywkowych i innych legalnych zgromadzeń, a także podawania do publicznej wiadomości informacji i komunikatów służących bezpieczeństwu publicznemu.

Sankcją za naruszenie tego przepisu jest grzywna. Reguluje to art. 343 ustawy Prawo ochrony środowiska wskazujący, że kto narusza zakaz używania instalacji lub urządzeń nagłaśniających określony w art. 156 ust. 1, podlega karze grzywny.

W przypadku nagłośnienia emitującego dźwięk dzwonów kościelnych skargi w tym zakresie może rozpatrywać m.in. wojewódzki inspektor ochrony środowiska. W takiej sytuacji przeprowadzana jest kontrola, której wynikiem, w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów, może być uznanie czynu za wykroczenie. Inspektor Inspekcji Ochrony Środowiska może wówczas nałożyć grzywnę albo zastosować pouczenie wobec osoby odpowiedzialnej. Ponadto wydawane jest zarządzenie pokontrolne, w którym zobowiązuje się proboszcza do przestrzegania przepisów prawa.

Bicie dzwonów kościelnych wymaga odrębnego uregulowania

Kwestia dzwonów kościelnych od wielu lat budzi żywe zainteresowanie i wywołuje liczne dyskusje oraz spory. Z jednej strony są osoby, którym przeszkadza bicie dzwonów, z drugiej zaś wierni oraz inni mieszkańcy oczekujący zachowania tej tradycji. W debacie publicznej pojawiają się różne argumenty, niekoniecznie mające znaczenie prawne. Zwolennicy podkreślają m.in., że bicie dzwonów kościelnych stanowi wielowiekową tradycję oraz pełni funkcję nawoływania na nabożeństwa. Przeciwnicy wskazują natomiast, że może ono naruszać komfort życia mieszkańców, a nawet wolność światopoglądową. Pojawia się także argument, że współcześnie funkcja informacyjna dzwonów straciła na znaczeniu, ponieważ większość osób korzysta z zegarków lub telefonów komórkowych, w których można zobaczyć, która jest godzina.

Dodatkowe kontrowersje powstają w sytuacjach, gdy kościół istnieje w danej lokalizacji od wielu lat, a dopiero później w jego sąsiedztwie powstają osiedla mieszkaniowe. Nabywcy lokali, decydujący się na zakup mieszkań w takim miejscu, mają zazwyczaj świadomość istnienia kościoła oraz związanej z jego funkcjonowaniem emisji dźwięku.

Niewątpliwie zasadne wydaje się podjęcie inicjatywy legislacyjnej zmierzającej do odrębnego uregulowania kwestii dopuszczalnych poziomów hałasu oraz zasad funkcjonowania dzwonów kościelnych. Takie rozwiązanie mogłoby przyczynić się do ograniczenia sporów i zapewnienia większej pewności prawa zarówno wspólnotom religijnym, jak i mieszkańcom terenów sąsiadujących z kościołami.

graf. Sozosfera/Canva AI (wygenerowana przez SI)

Radosław Rzepecki

Radosław Rzepecki, ekspert z zakresu ochrony środowiska i wieloletni pracownik administracji publicznej. Przez szereg lat zastępca oraz pełniący obowiązki Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Ochrony Środowiska.
W artykułach publikowanych od kwietnia 2025 r. dzieli się posiadaną wiedzą i spostrzeżeniami, nie występując w imieniu żadnej instytucji. Ewentualne poglądy i opinie prezentowane w treści artykułów są jego prywatnymi opiniami i poglądami. Autor serwisu Sozosfera od 2015 roku.

Partner Merytoryczny
Kancelaria Maruszkin Prawo ochrony środowiska
Kancelaria Ochrony Środowiska Prawo ochrony środowiska

Artykuły i aktualności

Partner Merytoryczny
Kancelaria Polowiec Prawo ochrony środowiska