Deregulacja w obszarze ochrony środowiska

Ostatnie miesiące przyniosły szereg inicjatyw nazwanych „deregulacyjnymi”, które w założeniu mają usprawnić działanie organów i przynieść ułatwienia dla przedsiębiorców. W ramach artykułu zostaną pokrótce omówione trzy projekty ustaw deregulacyjnych, które mają zmienić wybrane przepisy w obszarze ochrony środowiska.

Projekt UDER95, czyli zmiany w celu uproszczenia procedur administracyjnych w obszarze ochrony środowiska

W październiku 2025 r. został opublikowany projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu uproszczenia procedur administracyjnych w sprawach rozstrzyganych w drodze decyzji administracyjnych albo załatwianych milcząco (UDER95). Obecnie znajduje się on na etapie prac w Komisji Prawniczej. Najnowsza treść projektu zakłada zmiany przepisów zawartych m.in. w ustawie z dnia 3 października 2008 r. o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (t.j. DzU z 2024 r. poz. 1112 z późn. zm. – ustawa ocenowa).

Zakres nowelizacji ustawy ocenowej w szczególności obejmuje:

1. wprowadzenie milczącego potwierdzenia aktualności warunków decyzji środowiskowej, gdy organ nie wyda postanowienia w terminie 90 dni od dnia złożenia wniosku;
2. zmiany w przepisie regulującym przeniesienie decyzji środowiskowej na nowego inwestora (inwestorów);
3. wprowadzenie przepisów dot. przejęcia z mocy prawa (bez konieczności wydania odrębnej decyzji) praw i obowiązków wynikających z decyzji środowiskowej przez podmiot, który nabędzie nieruchomość (stanie się użytkownikiem wieczystym) oraz przedsiębiorcę, który uzyska tytuł prawny do nieruchomości.

Nie można przy tym pominąć, że jednocześnie trwają prace legislacyjne dotyczące projektu ustawy o zmianie ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko oraz niektórych innych ustaw (UD224). Również UD224 przewiduje zmiany ustawy ocenowej w zakresie przepisów odnoszących się do zmiany inwestora czy przejęcia z mocy prawa praw i obowiązków przez nowego właściciela (użytkownika wieczystego), bądź przedsiębiorcę, który uzyskał tytuł prawny do nieruchomości. Na ten moment prace legislacyjne nie zostały więc odpowiednio zsynchronizowane.

Projekt UDER95 przewiduje także zmiany w ustawie z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. DzU z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm. – ustawa o odpadach). Modyfikacje mają dotyczyć uproszczenia postępowania, gdy wnioskodawca ubiega się wyłącznie o przedłużenie terminu ważności posiadanego zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów. Przy czym należy zaznaczyć, że uproszczony tryb nie dotyczy zezwolenia na zbieranie zakaźnych odpadów medycznych lub zakaźnych odpadów weterynaryjnych lub zezwolenia na przetwarzanie obu ww. rodzajów odpadów zakaźnych. Uproszczenie postępowania ma polegać na tym, że brak wydania decyzji w terminie 60 dni od dnia złożenia wniosku uznawany będzie za zaakceptowanie wniosku i wydłużenie terminu ważności zezwolenia na okres wskazany przez wnioskodawcę, nie dłuższy jednak niż 10 lat od dnia wydania zezwolenia.

Tutaj warto zwrócić uwagę, że projekt UDER95 wskazuje, iż 10-letni termin ważności zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów należy liczyć od dnia jego wydania, a nie od daty, w której zezwolenie stanie się ostateczne. W niektórych przypadkach może to prowadzić do tego, że faktyczna możliwość prowadzenia działalności będzie krótsza niż 10 lat. Można tutaj rozważyć kilka wariantów. Przy czym najbardziej skrajny to przypadek, w którym np. zezwolenie wydano 2 stycznia 2026 r. (początek terminu ważności zezwolenia), ale zostało od niego wniesiono odwołanie, które zostało rozpatrzone dopiero po kilku miesiącach na korzyść przedsiębiorcy. Przez te kilka miesięcy zezwolenie nie będzie miało statusu „ostatecznego”, a więc przedsiębiorca nie będzie miał możliwości prowadzenia działalności w oczekiwaniu na podjęcie decyzji przez organ odwoławczy. Na marginesie należy zauważyć, że przedsiębiorca mógłby prowadzić działalność przed rozpatrzeniem odwołania, jeśli zezwoleniu nadano by rygor natychmiastowej wykonalności.

Projekt UDER81, czyli usprawnienie działań Inspekcji Ochrony Środowiska

Kolejną deregulacyjną inicjatywą jest projekt ustawy o zmianie niektórych ustaw w celu usprawnienia działań Inspekcji Ochrony Środowiska (UDER81). Został on opublikowany 6 lutego 2026 r.

W odniesieniu do działalności odpadowej UDER81 przewiduje szereg zmian, w szczególności:

1. wprowadzenie definicji istotnej zmiany zezwolenia – będzie to zmiana, która może powodować zwiększenie negatywnego oddziaływania na środowisko;
2. fakultatywny udział przedstawiciela organu wydającego decyzję w kontroli przeprowadzanej przez wojewódzkiego inspektora ochrony środowiska (WIOŚ). Obecnie udział taki jest obowiązkowy;
3. wyznaczenie 50-dniowego terminu na przeprowadzenie kontroli przez WIOŚ, przy czym w praktyce przekroczenie tego terminu nie będzie wiązało się z negatywnymi konsekwencjami dla WIOŚ (więc potencjalnie termin ten może okazać się iluzoryczny);
4. przyjęcie, że WIOŚ pozytywnie zaopiniował wniosek, jeśli w terminie 14 dni od dnia zakończenia kontroli nie wyda postanowienia (tzw. milcząca zgoda);
5. zwiększenie łącznej wysokości kar pieniężnych, która uniemożliwia uzyskanie zezwolenia ze 150 tys. zł do 500 tys. zł i wprowadzenie dodatkowego wymogu, aby co najmniej jedna decyzja o nałożeniu kary była prawomocna;
6. wprowadzenie przepisu, zgodnie z którym: „W przypadku gdy posiadacz odpadów udaremnia przeprowadzenie kontroli, wojewódzki inspektor ochrony środowiska w terminie 14 dni od upływu terminu określonego w ust. 2b [tj. 50 dni] zawiadamia właściwy organ o braku możliwości przeprowadzenia kontroli”. Projekt UDER81 nie precyzuje jednak, co należy rozumieć przez „udaremnienie przeprowadzenia kontroli”. Może to powodować wątpliwości, kiedy w praktyce takie zachowanie ma miejsce. Wątpliwości te mogą okazać się tym bardziej problematyczne dla przedsiębiorców, że sankcją za udaremnienie przeprowadzenia kontroli ma być odmowa wydania zezwolenia. Projekt UDER81 zawiera bowiem propozycję przepisu, zgodnie z którym: „W przypadku otrzymania zawiadomienia, o którym mowa w ust. 3b [czyli zawiadomienia o braku możliwości przeprowadzenia kontroli – przyp. autorki], właściwy organ odmawia wydania zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów lub pozwolenia na wytwarzanie odpadów uwzględniającego zbieranie lub przetwarzanie odpadów”.

Obecnie trwają konsultacje publiczne, a uwagi do UDER81 można składać do 27 lutego 2026 r.

Projekt UDER44, czyli zmiana Prawa ochrony środowiska i ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska

We wrześniu 2025 r. został opublikowany projekt ustawy o zmianie ustawy – Prawo ochrony środowiska oraz ustawy o Inspekcji Ochrony Środowiska (UDER44). Projekt UDER44 przede wszystkim modyfikuje przepisy ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (t.j. DzU z 2025 r. poz. 647 z późn. zm. – P.o.ś.), w tym:

1. rozszerza zakres pozwolenia zintegrowanego, które będzie mogło zastępować także pozwolenie wodnoprawne na wprowadzania do urządzeń kanalizacyjnych ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska;
2. zmiany w sposobie postępowania po publikacji konkluzji BAT. Obecnie organ dokonuje analizy pozwolenia zintegrowanego, po przeprowadzeniu której przedstawia prowadzącemu instalację jej wyniki oraz – w razie potrzeby zmiany pozwolenia – informuje prowadzącego instalację o konieczności dostosowania instalacji do konkluzji BAT oraz wzywa do wystąpienia z wnioskiem o zmianę pozwolenia zintegrowanego. Projekt UDER44 przewiduje natomiast, że organ nie przeprowadzałby już analizy, ale miałby informować prowadzącego instalację o publikacji konkluzji BAT oraz wezwać prowadzącego instalację do wystąpienia z wnioskiem o zmianę pozwolenia lub przekazania analizy potwierdzającej brak konieczności dostosowania instalacji do wymagań określonych w konkluzjach BAT.

11 grudnia 2025 r. została opublikowana tabela, w której Minister Klimatu i Środowiska („MKiŚ”) odniósł się do uwag zgłoszonych w ramach konsultacji publicznych. Z dokumentu tego wynika, że zgłoszono uwagi dotyczące m.in.:

1. nieobejmowania zakresem pozwoleń zintegrowanych pozwoleń wodnoprawnych na wprowadzanie do urządzeń kanalizacyjnych ścieków przemysłowych zawierających substancje szczególnie szkodliwe dla środowiska wodnego. Minister uwzględnił tę uwagę;
2. pozostawienia dotychczasowego sposobu postępowania w przypadku publikacji konkluzji BAT. Minister uwagi tej nie uwzględnił;
3. konieczności doprecyzowania przepisów tak, aby nie budziła wątpliwości możliwość przeniesienia na inny podmiot pozwolenia zintegrowanego obejmującego zezwolenie na zbieranie lub przetwarzanie odpadów. Uwaga nie została uwzględniona przez MKiŚ;
4. wprowadzenia przepisów dot. wydawania na czas nieoznaczony, z obowiązkiem okresowego przeglądu, także pozwolenia na wytwarzanie odpadów, pozwolenia wodnoprawnego czy zezwolenia na zbieranie lub przetwarzanie odpadów. Uwaga ta nie została uwzględniona przez MKiŚ;
5. nałożenia obowiązku wydawania tekstu jednolitego pozwolenia zintegrowanego przy okazji jego zmiany. Uwaga nie została uwzględniona przez MKiŚ.

Potrzebne dalsze działania deregulacyjne w obszarze ochrony środowiska

Na dzień przygotowania artykułu, pomimo zakończenia konsultacji publicznych, opiniowania i uzgodnień, nie został opublikowany kolejny projekt, który obejmowałby uwagi zgłoszone w ramach dotychczasowych prac legislacyjnych.

Podsumowując, działania deregulacyjne w obszarze ochrony środowiska jedynie częściowo mogą przyczynić się do usprawnienia pracy organów czy polepszenia sytuacji przedsiębiorców. Jednak długotrwałe prowadzenie postępowań dotyczących wydania decyzji środowiskowych czy decyzji z zakresu gospodarki odpadami jest powszechnym problemem branży. Dlatego sytuacja ta wymaga zdecydowanych działań ze strony administracji publicznej.

Grafika na otwarcie: Sozosfera/Canva AI (obrazek ilustracyjny)