Inspekcja Ochrony Środowiska działa na podstawie ustawy z 1991 o Inspekcji Ochrony Środowiska. Jej podstawowe zadania to kontrola podmiotów korzystających ze środowiska, przeciwdziałanie poważnym awariom, a także prowadzenie Państwowego Monitoringu Środowiska. Po nowelizacji ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, czyli tzw. rewolucji śmieciowej, zgodnie z zaleceniem Głównego Inspektora Ochrony Środowiska, na struktury wojewódzkie Inspekcji został nałożony również obowiązek kontroli gmin.
Zakres tej kontroli obejmuje kwestie związane z wdrożeniem i funkcjonowaniem nowego systemu gospodarki odpadami.
10% gmin do kontroli rocznie
Wojewódzkie inspektoraty ochrony środowiska (WIOŚ) – prowadząc kontrole gmin – posługują się wytycznymi do przeprowadzenia przez Inspekcję Ochrony Środowiska ogólnokrajowego cyklu kontrolnego przestrzegania przez gminy przepisów znowelizowanej Ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Każdego roku sprawdza się 10% gmin w każdym województwie. Celem tych kontroli jest:
- ocena wypełniania przez gminy obowiązków wynikających z cytowanej ustawy;
- potrzeba weryfikacji sprawności działania systemu gospodarowania odpadami komunalnymi;
- weryfikacja danych o wdrożeniu przepisów oraz zidentyfikowanie problemów i nieprawidłowości będących przyczyną braku szczelności systemu gospodarowania odpadami komunalnymi.
Po wskazaniu celów kontroli należy zwrócić uwagę na jej ustalenia. W województwie pomorskim w 2016 r. stwierdzono, że wszystkie z 13 kontrolowanych gmin wywiązały się z obowiązków sporządzania rocznych sprawozdań z realizacji zadań z zakresu gospodarowania odpadami komunalnymi, przekazywania odpadów do regionalnych instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych (RIPOK), prowadzenia działalności informacyjnej i edukacyjnej w zakresie prawidłowego gospodarowania odpadami komunalnymi (kampania informacyjna) oraz prowadzenia rejestru działalności regulowanej. Ponadto WIOŚ w Gdańsku stwierdził, iż samorządy spełniły obowiązki w obszarze weryfikowania sprawozdań kwartalnych sporządzonych i przekazanych przez podmioty odbierające odpady komunalne od właścicieli nieruchomości, ustanowienia selektywnego zbierania odpadów komunalnych obejmującego co najmniej frakcje odpadów: papieru, metalu, tworzywa sztucznego, szkła i opakowań wielomateriałowych ulegających biodegradacji, utworzenia stacjonarnego punktu selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK), a także udostępnienia na stronie internetowej urzędu odpowiednich informacji.
Nieprawidłowości w gospodarce odpadami
Niestety, nie udało się uniknąć nieprawidłowości. Stwierdzono, iż w 10 gminach nie prowadzono kontroli podmiotów odbierających odpady komunalne z terenu danej gminy, wpisanych do rejestru działalności regulowanej, a w pięciu skontrolowanych samorządach nie osiągnięto wymaganych poziomów ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania. Ponadto jedna gmina nie wywiązała się z obowiązku przeprowadzenia przetargu na odbieranie odpadów komunalnych od właścicieli nieruchomości.
Po zakończeniu kontroli w sytuacji stwierdzenia nieprawidłowości podejmowane są działania pokontrolne. W ramach swoich działań, WIOŚ – w zależności od ustaleń – może nałożyć grzywnę w drodze mandatu karnego, wydać zarządzenia pokontrolne, nałożyć administracyjną karę pieniężną, wstrzymać funkcjonowanie instalacji lub skierować sprawę do organów ścigania. W konsekwencji kontroli przeprowadzonych w 2016 r., pomorski WIOŚ skierował zarządzenia pokontrolne do wójtów (burmistrzów) zobowiązujące do podjęcia działań, w celu zapewnienia przestrzegania przepisów ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz przekazał Wojewodzie Pomorskiemu pisma informujące o wynikach kontroli.
Po dużej zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach na WIOŚ nałożono uprawnienia dotyczące nakładania na gminy kar pieniężnych. Tak może się stać, jeśli samorząd nie osiągnie wymaganych poziomów w zakresie gospodarowania odpadami. Stwierdza się to po weryfikacji sprawozdań, które gminy są zobowiązane złożyć do 31 marca za rok poprzedni do marszałka województwa i wojewódzkiego inspektoratu ochrony środowiska. W przypadku wątpliwości co do danych, gmina wzywana jest do złożenia korekty. Od tego roku już za pierwsze wezwanie do złożenia korekty przewidziana jest administracyjna kara pieniężna. Nakłada ją na gminę WIOŚ.
W wyniku weryfikacji sprawozdań należy stwierdzić, że za 2015 r. wszystkie pomorskie samorządy gminne wywiązały się z obowiązku osiągnięcia wymaganego poziomu dotyczącego odpadów budowlanych i rozbiórkowych.
Jednak w 2016 r. wszczęto 25 postępowań w przedmiocie naliczenia kar pieniężnych za niewykonanie obowiązku ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazanych do składowania. Na szczęście liczba gmin, na które nakłada się kary w tym zakresie, spada. Za 2013 r. dotyczyło to 53 samorządów, a za 2014 r. – 31 gmin.
Problem z ograniczaniem deponowania na składowiskach
Kontrola pomorskiego WIOŚ z roku na rok pokazuje, że samorządy z tego województwa coraz lepiej wywiązują się z obowiązków na nie nałożonych, na które mają bezpośredni wpływ. Z drugiej strony, nie wszystkie gminy są w stanie zapewnić osiągnięcie ograniczenia masy odpadów komunalnych ulegających biodegradacji, przekazywanych do składowania. Sytuacja ta sukcesywnie ulega poprawie, co daje nadzieję, że WIOŚ nie będzie musiał nakładać kar, a gminy sprostają stawianym im wymogom. Należy przy tym wierzyć, że system kar nie przysłania głównego celu, jakim jest racjonalna gospodarka odpadami, która ma zapewnić efektywniejsze wykorzystanie zasobów – odpadów.
fot. na otwarcie sozosfera.pl
