Przedostatni dzień października zaowocował publikacją projektu ustawy o zmianie ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Jakie zmiany zaplanowano w projekcie „ustawy czystościowej”?
Zmiany dotyczące PSZOK-ów zaproponowane w projekcie „ustawy czystościowej”
Jedna ze zmian dotyczy obowiązków związanych z zapewnieniem przez gminę punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych (PSZOK-ów). W uproszczeniu można powiedzieć, że jeżeli liczba mieszkańców jest równa lub wyższa niż 50 tys., to jeden stacjonarny PSZOK nie wystarczy – trzeba utworzyć więcej. Projekt ustawy przewiduje możliwość wyboru, tj. co najmniej jeden stacjonarny PSZOK na każde pełne 50 tys. mieszkańców lub co najmniej jeden stacjonarny PSZOK przypadający na obszar znajdujący się w promieniu 5 km od tego punktu. Jest także wyjątek. Nie trzeba tworzyć kolejnych stacjonarnych PSZOK-ów, jeżeli zostanie zapewniona inna forma przyjmowania określonych odpadów komunalnych, nie rzadziej niż raz w miesiącu, w określonym miejscu i terminie. Czy to oznacza, że popularność zyskają tzw. mobilne PSZOK-ki? Nie można wykluczyć takiego scenariusza, który może okazać się tańszą alternatywą dla utworzenia kolejnego stacjonarnego PSZOK-u.
Rozszerzenie zwolnienia kompostownikowego
Projektowane przepisy zakładają, że rada gminy będzie mogła zastosować tzw. zwolnienie kompostownikowe nie tylko do właścicieli nieruchomości zabudowanych budynkami mieszkalnymi jednorodzinnymi. Po nowelizacji byłoby to możliwe także w stosunku do:
- nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi. Warunkiem jest jednak to, aby został zapewniony nadzór nad prawidłowym użytkowaniem kompostownika;
- nieruchomości, na których znajduje się domek letniskowy;
- innych nieruchomości wykorzystywanych na cele rekreacyjno-wypoczynkowe;
- rodzinnych ogrodów działkowych.
Zastosowanie zwolnienia kompostownikowego do nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi może budzić wątpliwości. Projekt wymaga, aby został zapewniony prawidłowy nadzór nad kompostownikiem. Jednak nie udziela odpowiedzi, jak miałby wyglądać taki nadzór, aby warunek skorzystania z tego zwolnienia mógł zostać uznany za spełniony. Powstaje także pytanie: kto, kiedy i w jaki sposób miałby zagospodarować odpady powstałe po przekompostowaniu? Projekt tej kwestii nie porusza.
Zwolnienia z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi
W Projekcie przewidziano możliwość zwolnienia przez radę gminy w całości lub w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi osób starszych (tj. osób, które ukończyły 60 lat) oraz osób niepełnosprawnych.
Projektowane przepisy zakładają również możliwość uzyskania zwolnienia przez poszczególnych właścicieli na ich wniosek, skierowany do wójta (burmistrza, prezydenta miasta). Uzyskanie indywidualnego zwolnienia jest możliwe wtedy, gdy wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji życiowej lub materialnej, czy też w sytuacji, w której wnioskodawca prowadzi jednoosobową działalność gospodarczą, w ramach której nie zatrudnia pracowników, jeżeli przychody z tej działalności w żadnym z ostatnich 6 miesięcy poprzedzających złożenie wniosku nie przekroczyły minimalnego wynagrodzenia za pracę. Organ gminy wydaje rozstrzygnięcie w drodze decyzji, co oznacza, że należy przeprowadzić postępowanie, zgodnie z przepisami Ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. DzU z 2024 r. poz. 572 z późn. zm.), a wnioskodawcy niezadowolonemu z rozstrzygnięcia będzie przysługiwało prawo do wniesienia odwołania. Pozytywne załatwienie wniosku może polegać na zwolnieniu czasowym lub bezterminowym z części albo całości opłaty.
Naruszenie obowiązku selektywnego zbierania odpadów komunalnych – co zaproponowano w projekcie „ustawy czystościowej”?
Projekt „ustawy czystościowej” przewiduje również zmiany w zakresie sankcji za nieprawidłowości w selektywnym zbieraniu odpadów komunalnych. Obecnie jest tak, że stwierdzenie naruszenia tego obowiązku skutkuje przyjęciem odpadów jako niesegregowanych (zmieszanych) odpadów komunalnych, a organ gminy ma obowiązek wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia „opłaty podwyższonej”. Po zmianach:
- nieprawidłowo posegregowane odpady trzeba przyjąć w sposób określony w regulaminie danej gminy i poinformować o takim zdarzeniu organ gminy, również w sposób określony w regulaminie;
- organ gminy będzie mógł, ale nie musiał, wszcząć postępowanie o określenie „opłaty podwyższonej”.
W uzasadnieniu projektu wskazano, że „Rozwiązanie to przyczyni się do zmniejszenia obciążeń administracyjnych po stronie gmin oraz ograniczy poczucie represyjności systemu po stronie mieszkańców, przy jednoczesnym zachowaniu wymogów wynikających z celów środowiskowych i porządku prawnego.” Zauważyć jednak należy, że obligatoryjna sankcja miała przede wszystkim charakter prewencyjny, mający zapobiegać nieprawidłowej segregacji odpadów „u źródła”. Fakultatywność sankcji może zmniejszyć prewencyjne oddziaływanie sankcji.
Ponadto, z punktu widzenia przedsiębiorców odbierających odpady komunalne zróżnicowanie sposobu postępowania w przypadku stwierdzenia nieprawidłowej segregacji odpadów „u źródła” w każdej gminie może skomplikować organizację odbioru.
PSZOK w projekcie ustawy czystościowej – nie tylko dla odpadów komunalnych
W Projekcie ustawy czystościowej zaprezentowano także rozwiązania pozwalające na odpłatne przyjmowanie przez PSZOK odpadów innych niż odpady komunalne oraz od właścicieli nieruchomości nieobjętych systemem odbierania odpadów komunalnych zorganizowanym przez gminę. W uzasadnieniu projektu wskazano, że „Zaproponowano również zmiany w art. 6ra przez dodanie ust. 1a umożliwiającego podjęcie przez radę gminy decyzji o przyjmowaniu do punktów selektywnego zebrania odpadów komunalnych (…) odpadów nie tylko z działalności rolniczej, ale również odpadów pochodzących z innych działalności. Dzięki powyższej zmianie właściciele takich [nieobjętych gminnym systemem odbierania odpadów komunalnych] nieruchomości nie będą pozbawieni możliwości pozbycia się odpadów komunalnych w sposób zgodny z prawem w sytuacji, gdy są to frakcje, których nie obejmuje umowa na odbiór odpadów komunalnych.”
W projekcie ustawy czystościowej zaproponowano zróżnicowanie wysokości kar za nieterminowe sprawozdanie
Projekt ustawy czystościowej przewiduje także zmiany w wysokości administracyjnych kar pieniężnych nakładanych za nieterminowe przekazanie organowi gminy sprawozdania m.in. przez:
- odbierającego odpady komunalne od właścicieli nieruchomości,
- prowadzącego PSZOK,
- zbierającego odpady komunalne.
Obecnie kara wynosi 100 zł za każdy dzień opóźnienia, nie więcej jednak niż za 365 dni. Po zmianach wysokość stawki za każdy dzień zostałaby zróżnicowana, tj. będzie to od 50 zł do 300 zł. Nadal maksymalny czas, za jaki będzie można nałożyć karę to 365 dni. Zmiana stanowi odpowiedź na wątpliwości, co do konstytucyjności sztywnego mechanizmu obliczania wysokości kary, który nie przewidywał możliwości dostosowania wysokości sankcji do okoliczności naruszenia.
Podsumowując można wskazać, że projekt ustawy zawiera dość istotne zmiany. Będą one miały wpływ nie tylko na gminne systemy odbioru odpadów komunalnych, ale również na przedsiębiorców i mieszkańców. Niestety, nie wszystkie zmiany można ocenić pozytywnie.
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
