Ustawa z dnia 21 listopada 2024 r. o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi oraz niektórych innych ustaw (DzU z 2024 r. poz. 1911) wprowadziła kolejny wyjątek od obowiązku posiadania zezwolenia na zbieranie odpadów. Regulacja ta budzi jednak wątpliwości, które dotyczą tzw. odpadów kaucyjnych i zostaną pokrótce opisane.
Zbieranie „odpadów kaucyjnych” – zakres zwolnienia
Art. 45 ust. 1 pkt 13 ustawy z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (t.j. DzU z 2023 r. poz. 1587 z późn. zm. – dalej ustawa o odpadach) stanowi, że: „Z obowiązku uzyskania odpowiednio zezwolenia na zbieranie odpadów lub zezwolenia na przetwarzanie odpadów zwalnia się: zbierającego odpady opakowaniowe powstałe z opakowań, o których mowa w załączniku nr 1a do ustawy z dnia 13 czerwca 2013 r. o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 927 i 1911), przekazane mu przez podmioty, o których mowa w pkt 1.”.
Odczytując dosłownie ten przepis, można dojść do wniosku, że:
- skoro przepis mówi o „zbierającym”, to zwolnienie odnosi się do czynności, jaką jest zbieranie odpadów;
- zakres zwolnienia został zawężony do tzw. odpadów kaucyjnych, tj. odpadów opakowaniowych zasadniczo powstałych z opakowań objętych systemem kaucyjnym w postaci:
- butelek jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na napoje o pojemności do trzech litrów, włącznie z ich zakrętkami i wieczkami z tworzyw sztucznych, z wyłączeniem szklanych lub metalowych butelek na napoje, których zakrętki i wieczka są wykonane z tworzyw sztucznych,
- puszek metalowych o pojemności do jednego litra;
- „odpady kaucyjne” mogą być przekazywane podmiotowi korzystającemu ze zwolnienia wyłącznie przez tzw. nieprofesjonalnych zbierających, o których mowa w art. 45 ust. 1 pkt 1 ustawy o odpadach.
Powyższe prowadziłoby więc do wniosku, że preferencyjne rozwiązanie w postaci zwolnienia z obowiązku uzyskania zezwolenia nie dotyczy przetwarzania odpadów, nie umożliwia zbierania odpadów innych niż „odpady kaucyjne” oraz nie uprawnia do przyjmowania „odpadów kaucyjnych” od podmiotów innych niż tzw. nieprofesjonalnie zbierający.
Zbieranie „odpadów kaucyjnych” i rodzące się wątpliwości
Nie można także pominąć, że art. 45 ust. 1 pkt 13 ustawy o odpadach nie precyzuje, kto może z tego zwolnienia skorzystać i w jakim miejscu. Przepis mówi tylko o „zbierającym”. Tak ogólne sformułowanie przepisu w praktyce prowadzi do wątpliwości:
- czy podmiot profesjonalnie gospodarujący odpadami może skorzystać z tego rozwiązania?
- czy też przepis ten dotyczy wyłącznie nieprofesjonalistów, działających w łańcuchu logistycznym w zakresie „odpadów kaucyjnych” jako tzw. „huby logistyczne”?
- czy zbieranie bez zezwolenia musi być prowadzone w konkretnym miejscu? Czy też ten sam podmiot może transportować „odpady kaucyjne” pomiędzy poszczególnymi lokalizacjami i nie traci z tego powodu możliwości skorzystania z preferencyjnego rozwiązania?
Odpowiedzi na powyższe wątpliwości nie są jednoznaczne.
Obowiązek zawarcia umowy
Ustawodawca wprowadził do ustawy także przepis, w myśl którego „Zbierający odpady opakowaniowe, o którym mowa w ust. 1 pkt 13, może posiadać umowę zawartą w formie pisemnej pod rygorem nieważności z posiadaczem odpadów posiadającym zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów wymienionych w ust. 1 pkt 13, dotyczącą co najmniej nieodpłatnego przyjmowania odpadów.” (art. 45 ust. 2b ustawy o odpadach). Posłużenie się przez ustawodawcę sformułowaniem „może posiadać umowę” doprowadziło w praktyce do wątpliwości:
- czy umowa jest fakultatywna? Skoro przepis mówi o możliwości, to interpretując go dosłownie można by dojść do wniosku, że posiadanie umowy nie jest obligatoryjne;
- czy też konieczne jest posiadanie tej umowy? Pomimo że przepis mówi o możliwości posiadania umowy, to jednak art. 177 ustawy o odpadach określa sankcję za brak umowy, co z kolei wskazuje na konieczność jej posiadania.
W kontekście powyższego warto zauważyć, że powyższe wątpliwości miałyby zostać rozwiązane poprzez nowelizację art. 45 ust. 2b ustawy o odpadach, przewidzianą w projekcie ustawy o opakowaniach i odpadach opakowaniowych („UC100”). Wskazany projekt przewiduje, że w art. 45 ust. 2b ustawy o odpadach wyraz „może” miałby zostać zastąpiony wyrazami „jest obowiązany”. Po projektowanej nowelizacji nie byłoby więc wątpliwości, że posiadanie umowy jest obowiązkowe.
Warto przy tym przywołać uzasadnienie projektu UC100, w którym wskazano, że „zmieniono z fakultatywnego na obligatoryjny obowiązek posiadania przez zbierającego odpady opakowaniowe objęte systemem kaucyjnym umowy zawartej w formie pisemnej pod rygorem nieważności z posiadaczem odpadów posiadającym zezwolenie na zbieranie odpadów lub zezwolenie na przetwarzanie odpadów, dotyczącą co najmniej nieodpłatnego przyjmowania odpadów”.
Patrząc na treść uzasadnienia, można by dojść do wniosku, że obecnie obowiązek posiadania umowy mógłby być traktowany jako fakultatywny (mimo sankcji za brak umowy).
Co z BDO?
Wprowadzając dodatkowe zwolnienie z obowiązku posiadania zezwolenia na zbieranie odpadów, ustawodawca nie znowelizował jednak art. 66 ust. 4 ustawy o odpadach, czyli przepisu wprowadzającego wyjątki od obowiązku prowadzenia ewidencji odpadów. Innymi słowy, ustawa o odpadach nie przewiduje zwolnienia z obowiązku prowadzenia ewidencji w odniesieniu do podmiotu korzystającego z preferencji z art. 45 ust. 1 pkt 13 ustawy o odpadach.
Takie uregulowanie prowadziłoby do wniosku, że ewidencja odpadów powinna być prowadzona. Praktyka pokazała jednak, że również w tym zakresie wystąpiły wątpliwości. W szczególności po stronie marszałków województw, którzy nie do końca mieli możliwość (z uwagi na brak funkcjonalności) wpisania do BDO (Bazy danych o produktach i opakowaniach oraz o gospodarce odpadami) podmiotów zbierających „odpady kaucyjne” bez zezwolenia. W rezultacie, także w tym obszarze zasadna byłaby interwencja ustawodawcy.
Podsumowując, art. 45 ust. 1 pkt 13 ustawy o odpadach w obecnym brzmieniu pozostawia wątpliwości w zakresie tego, kto może skorzystać ze zwolnienia, obligatoryjności umowy z art. 45 ust. 2b ustawy o odpadach oraz sposobu wykonania obowiązku ewidencjonowania odpadów. Do czasu interwencji ustawodawcy wątpliwości te mogą występować w praktyce.
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
