Usuwanie odpadów

Usuwanie odpadów z wód śródlądowych

W trakcie minionej majówki wiele osób spędzało czas wolny w plenerze, nad brzegami rzek i jezior. Niestety, w wielu miejscach widok wiosennej zieleni burzyły śmieci znajdujące się na brzegach zbiorników wodnych. Duża ich część została przyniesiona przez rzeki lub strumienie, a po obniżeniu poziomu wody została na brzegu albo zaległa na dnie. W celu uprzątnięcia śmieci organizowane są zbiórki odpadów przez podmioty, którym bliski jest dobry stan środowiska przyrodniczego. W takich sytuacjach pojawia się nurtujące pytanie: kto jest odpowiedzialny za ich uprzątnięcie? I czy działania społeczne są jedynymi jakie mogą ograniczać sygnalizowany problem.

Usuwanie odpadów – podstawa prawna

Poszukując rozwiązania tego problemu należy przypomnieć, że śmieci zalegające w granicach zbiorników wodnych są takimi samymi odpadami jak wszystkie inne. Specyficzne jest jedynie miejsce, w którym się znajdują. W związku z tym odpowiedzi na pytanie o to kto jest za nie odpowiedzialny, a przez to zobowiązany do utrzymania ich we właściwym stanie należy poszukiwać w rozwiązaniach stanowiących podstawę ochrony przed odpadami. Podstawową rolę w tym zakresie odgrywa Ustawa z dnia 14 grudnia 2012 r. o odpadach (DzU z 2023 r., poz. 1587 z późn. zm.). Zgodnie z postanowieniami art. 26 ust. 1 „Posiadacz odpadów jest obowiązany do niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania”. W związku z tym w praktyce nie budzi wątpliwości, że jeżeli odpady są składowane lub magazynowane w miejscu na ten cel nie przeznaczony, to – co do zasady – ich posiadacz zobowiązany jest do ich usunięcia. Dlatego też dla ustalenia kto będzie zobowiązany do usunięcia odpadów znajdujących się w miejscu na ten cel nie przeznaczony istotnego znaczenia nabiera znaczenie pojęcia posiadacza odpadów.

Posiadacz odpadów

Zgodnie z postanowieniami art. 3 ust. 1 pkt 19 ustawy o odpadach przez posiadacza odpadów rozumie się ich wytwórcę lub osobę fizyczną, osobę prawną oraz jednostkę organizacyjną nieposiadającą osobowości prawnej będące w posiadaniu odpadów. Warto przy tym zaznaczyć, iż domniemywa się, że władający powierzchnią ziemi jest posiadaczem odpadów znajdujących się na nieruchomości. Z przytoczonego rozwiązania wynika więc, że jeżeli nie jest możliwe ustalenie wytwórcy odpadów, to odpowiedzialnym za nie jest władającym powierzchnią ziemi. Ustawa o odpadach nie definiuje kogo należy uważać za władającego powierzchnią ziemi. Jego definicja znajduje się jednak w art. 3 pkt 44 ustawy z dnia 27 kwietnia 2001 r. Prawo ochrony środowiska (DzU z 2024 t., poz. 54). Zgodnie z tym przepisem przez władającego nieruchomością rozumie się jej właściciela, a jeżeli w ewidencji gruntów i budynków prowadzonej na podstawie ustawy – Prawo geodezyjne i kartograficzne ujawniono inny podmiot, to władającym gruntem jest podmiot ujawniony jako władający. Nie ma żadnych podstaw formalnych do tego aby ta reguła nie znajdowała zastosowania również w zakresie zagospodarowania odpadów. W związku z tym, w praktyce, jeśli nie można ustalić kto jest wytwórcą konkretnych odpadów, to domniemywa się że odpowiedzialny za nie jest władający nieruchomością wpisany do ewidencji gruntów. W przypadku wód płynących lub przepływowych z reguły będzie nim Skarb Państwa reprezentowany przez Państwowe Gospodarstwo Wodne Wody Polskie (dalej Wody Polskie). Z żadnego przepisu ustawy o odpadach nie wynika wyłączenie stosowania jej rozwiązań w stosunku do gruntów zajętych przez wody. W związku z tym należy uznać, że Wody Polskie mogą być uznane za posiadacza odpadów znajdujących się na terenie nieruchomości, dla których w ewidencji gruntów wpisane są jako władający nieruchomością.

ochrona środowiska usuwanie odpadów

Usuwanie odpadów – na kim spoczywa ten obowiązek?

Dlatego też, co do zasady, to władający nieruchomością, bez względu na to kto nim jest, jest odpowiedzialny za odpady zgromadzone na terenie jego nieruchomości. Jeżeli zatem nie usuwa on sam odpadów zgromadzonych na jego nieruchomości, to w takim przypadku zgodnie z postanowieniami art. 26 ust. 2 ustawy o odpadach „Z zastrzeżeniem art. 26a, w przypadku nieusunięcia odpadów zgodnie z ust. 1, wójt, burmistrz lub prezydent miasta, w drodze decyzji wydawanej z urzędu, nakazuje posiadaczowi odpadów usunięcie odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, z wyjątkiem przypadku, gdy obowiązek usunięcia odpadów jest skutkiem wydania decyzji o cofnięciu decyzji związanej z gospodarką odpadami, stwierdzenia nieważności, uchylenia lub wygaśnięcia decyzji związanej z gospodarką odpadami. Na kanwie postanowień tego przepisu w orzecznictwie podkreśla się, że „Wynikający z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach bezwzględny obowiązek niezwłocznego usunięcia odpadów z miejsca nieprzeznaczonego do ich składowania lub magazynowania, którego zaniechanie skutkuje wydaniem decyzji administracyjnej, ma charakter publicznoprawny i stanowi realizację zasady bezpieczeństwa ekologicznego i ochrony środowiska wynikającej z art. 74 ust. 1 i 2 Konstytucji. Obowiązku tego nie można zbyć, lub przenieść w drodze czynności cywilnoprawnej” (Wyrok NSA z 11 lipca 2023 r., III OSK 6649/21, ONSAiWSA 2023, nr 6, poz. 100). Dlatego też, jeżeli w granicach nieruchomości zajętych przez zbiorniki wodne znajdują się odpady, to na zasadach ogólnych organ wykonawczy gminy na władającego nieruchomością (jeśli nie ustali kto jest posiadaczem odpadów), niezależnie od tego kto nim jest nakłada obowiązek usunięcia odpadów. Decyzje wydawane na tej podstawie nie mają charakteru uznaniowego. Wystarczającą przesłanką uzasadniającą ich wydanie jest samo występowanie na nieruchomości odpadów. Nie ma znaczenia ich ilość oraz rodzaj. Istotne jest samo nagromadzenie odpadów w miejscach na ten cel nie przeznaczonych.

Odpowiedzialność za wykroczenie

Niezależnie od tego nie można zapominać również o postanowieniach art. 117 par. 1 Kodeksu wykroczeń, zgodnie z którym „Kto, mając obowiązek utrzymania czystości i porządku w obrębie nieruchomości, nie wykonuje swoich obowiązków lub nie stosuje się do wskazań i nakazów wydanych przez właściwe organy w celu zabezpieczenia należytego stanu sanitarnego i zwalczania chorób zakaźnych, podlega karze grzywny do 1500 złotych albo karze nagany”. Rozwiązania wynikające z ustawy o odpadach oraz z Kodeksu wykroczeń mają charakter komplementarny, a nie konkurencyjny.

Źródła informacji o odpadach

Dla skutecznego egzekwowania obowiązku usunięcia odpadów niezbędne jest powzięcie informacji o ich występowaniu w miejscach na ten cel nie przeznaczonych. Ich źródła mogą być zróżnicowane. W pierwszej kolejności powinny ich dostarczać wyniki kontroli przeprowadzanych przez organy gminy. Zgodnie bowiem z postanowieniami art. 379 ust. 1 Prawa ochrony środowiska „Minister właściwy do spraw klimatu, marszałek województwa, starosta oraz wójt, burmistrz lub prezydent miasta sprawują kontrolę przestrzegania i stosowania przepisów o ochronie środowiska w zakresie objętym właściwością tych organów”. W celu realizacji obowiązków wynikających z art. 26 ust. 1 ustawy o odpadach organy gminy powinny przeprowadzać cykliczne kontrole miejsc, w których mogą znajdować się odpady. Żaden z przepisów nie wyłącza z tego zakresu zbiorników wodnych. W związku z tym również one powinny stanowić przedmiot kontroli. Informacje o odpadach zgromadzonych w granicach zbiorników wodnych mogą jednak pochodzić także od każdego z nas. Zgodnie bowiem z postanowieniami art. 227 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) „Przedmiotem skargi może być w szczególności zaniedbanie lub nienależyte wykonywanie zadań przez właściwe organy albo przez ich pracowników, naruszenie praworządności lub interesów skarżących, a także przewlekłe lub biurokratyczne załatwianie spraw”. W myśl zaś art. 237 par. 1 i 3 k.p.a. skarga powinna być załatwiona bez zbędnej zwłoki, a skarżący powinien być poinformowany o sposobie jej załatwienia.

Usuwanie odpadów z wód śródlądowych

Dlatego też nie można mówić o tym, że w obecnym systemie prawnym nie ma rozwiązań, pozwalających na skuteczne egzekwowanie obowiązku usunięcia odpadów zgromadzonych w granicach zbiorników wodnych. One bowiem są, wymagają jedynie skutecznego ich egzekwowania. Organizowanie zbiórek odpadów ze zbiorników wodnych jest zatem ze wszech miar cenną inicjatywą, która wymaga wsparcia. Nie może jednak stanowić jedynego działania zmierzającego do rozwiązania omawianego problemu. Władanie nieruchomością i czerpanie z niej korzyści pociąga bowiem za sobą również obowiązek utrzymania jej we właściwym stanie.

„Prawo wodne. Gospodarowanie Wodami. Komentarz”

Mecenas Krzysztof Gruszecki, który przygotował niniejszy artykuł jest także autorem nowej publikacji pt. „Prawo wodne. Gospodarowanie Wodami. Komentarz”. Na ponad 500 stronach Autor skoncentrował się na zagadnieniach związanych z gospodarowaniem wodami. To źródło cennej wiedzy o stosowaniu przepisów Ustawy Prawo wodne. Książka ukazała się nakładem wydawnictwa Wolters Kluwer Polska. Więcej informacji na stronie www.profinfo.pl.

fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)

Krzysztof Gruszecki

Od ponad 25 lat zajmuje się problematyką stosowania przepisów z zakresu szeroko rozumianej ochrony środowiska. Najpierw przez ponad 8 lat był etatowym członkiem Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Bydgoszczy oraz radcą prawnym specjalizującym się w sprawach z zakresu ochrony środowiska. Następnie przez niemal 6 lat piastował stanowisko sędziego najpierw w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gdańsku, a następnie w Bydgoszczy. Obecnie pracuje jako radca prawny, specjalizujący się w sprawach z zakresu ochrony środowiska oraz postępowania administracyjnego.
Jest autorem wielokrotnie wznawianych komentarzy do ustawy o ochronie przyrody, ustawy – Prawa ochrony środowiska, czy ustawy o udostępnianiu informacji o środowisku i jego ochronie, udziale społeczeństwa w ochronie środowiska oraz o ocenach oddziaływania na środowisko (wszystkie są dostępne w Lexie). Oprócz tego jestem autorem monografii poświęconych zezwoleniom na usuwanie drzew lub krzewów oraz poświęconej karom pieniężnym za usuwanie drzew bez zezwolenia ich uszkadzanie albo niszczenie.
Ponadto autor napisał kilkadziesiąt glos do wyroków sądowych poświęconych problematyce ochrony środowiska oraz ponad 200 artykułów naukowych i popularnych z tego zakresu.
e-mail: kgruszecki@op.pl

Partner Portalu

Partner Portalu

Partner Portalu

Partner Portalu

Partner Portalu

reklama

partner merytoryczny

reklama

Partner Portalu