Rząd zapowiada wprowadzenie zmian do ustawy o systemie kaucyjnym. System kaucyjny ma zwiększyć wydajność zbiórki i recyklingu opakowań po napojach. Zdaniem Warsaw Enterprise Institute (WEI) wprowadzoną ustawę trzeba poprawić, bardziej niż zapowiada Ministerstwo Klimatu i Środowiska. System kaucyjny w Polsce ma być efektywny środowiskowo, sprawiedliwy ekonomicznie oraz nie godzić w interes konsumenta – zaznaczyła organizacja.
Wdrożyć sprawiedliwy i skuteczny system kaucyjny
„To dobrze, że resort środowiska wreszcie poważnie potraktował głosy biznesu wskazujące na konieczność zmian w ustawie kaucyjnej” – podkreśla WEI. Kaucja ma podążać za opakowaniem w całym łańcuchu sprzedaży – od producenta do konsumenta i ma zostać zwolniona z VAT. Zdaniem WEI, nie wystarczy to jednak by wdrożyć w Polsce sprawiedliwy i skuteczny system kaucyjny.
System kaucyjny ma na celu głównie dbałość o środowisko przyrodnicze, polega ona na zmniejszeniu ilości odpadów na składowiskach, w przestrzeniach publicznych oraz na redukcji emisji CO2, dzięki ponownemu wykorzystaniu opakowań lub recyklatu do ich produkcji. Wdrażanie systemu kaucyjnego jest procesem zwiększania zbiórki i recyklingu odpadów opakowaniowych w zakresie opakowań jednorazowego użytku oraz podnoszenia zwrotności i wydłużania cyklu życia opakowań wielokrotnego użytku. Jak mówi WEI, „Ustawa kaucyjna w obecnym kształcie nie gwarantuje uzyskania wymaganych poziomów zbiórki odpadów, a także wprowadza nierówne zasady traktowania podmiotów gospodarczych”. Zdaniem organizacji, regulacja zawiera błędne rozwiązania dotyczące wysokości opłaty produktowej. Prowadzą one do gorszego traktowania opakowań wielokrotnego użytku, których prawidłowe stosowanie istotnie redukuje emisje gazów cieplarnianych.
Utrudnienia w uzyskaniu wymaganych poziomów zbiórki opakowań
Warsaw Enterprise Institute wyraził obawy, że „Ustawa w obecnej postaci nie tylko nie zagwarantuje uzyskania wymaganych poziomów zbiórki, ale wręcz będzie powodować utrudnienia w ich uzyskaniu”. Powodem, dla którego ucierpi branża napojowa oraz handel detaliczny, ma być dyskryminujący charakter ustawy. Wydajna zbiórka nie będzie możliwa ze względu na zbyt krótki okres, jaki dano na powstanie operatora, który będzie zbierał znaczące ilości opakowań, tworząc stabilne warunki do obsługi zarówno dużych, jak i małych firm napojowych. Według organizacji, ustawa ma wyraźnie dyskryminować duże firmy napojowe w możliwości szybkiego powołania operatora systemu ze względu na konieczność uzyskania zgody na koncentrację rynkową. Aby założyć podmiot reprezentujący, czyli operatora systemu, firmy te muszą obecnie czekać na zgodę Urzędu Ochrony Konkurencji i Konsumentów. Może to trwać nawet sześć miesięcy. Nie daje to realnych szans na operacyjne uruchomienie przez te firmy swojego operatora od 1 stycznia 2025 r. Oznacza to, że operatorzy, którzy będą obsługiwać znaczące strumienie opakowań w systemie kaucyjnym, są dyskryminowani w możliwości wejścia na rynek i realizacji obowiązków, w stosunku do małych i średnich podmiotów, które nie mają obowiązku zgłaszania zamiaru koncentracji. To oczywista bariera w dostępie do rynku dla przedsiębiorców, którzy wprowadzają największe ilości opakowań objętych systemem kaucyjnym. Mając na względzie poszanowanie zasad sprawiedliwej konkurencji, WEI postuluje przesunięcie terminu obowiązku zbiórki opakowań w systemie kaucyjnym na 1 stycznia 2026 r.
Obawy budzi identyczna wysokość opłaty produktowej
Dodatkowo, obawy WEI wzbudziła identyczna wysokość opłaty produktowej, czyli kary, której podlegać będą podmioty gospodarcze za niezbieranie opakowań, dla wszystkich rodzajów opakowań objętych systemem kaucyjnym. Minister Klimatu i Środowiska proponuje jednolitą opłatę za każdy kilogram opakowań niezebranych w systemie kaucyjnym, bez względu na ich rodzaj, ignorując tym samym różnice w ich wpływie na środowisko. Według WEI, warte podkreślenia jest to, że na jeden kilogram masy opakowania przypadają trzy butelki szklane wielokrotnego użytku, ok. 30 butelek plastikowych lub ok. 50 puszek po napojach. Oznacza to, że szklane butelki, które zaśmiecają środowisko w mniejszym stopniu, byłyby obciążane tak samo, jak ich plastikowe odpowiedniki czy puszki. W rezultacie producenci butelek szklanych bardziej przyjaznych dla środowiska, płaciliby znacznie więcej niż ci, którzy używają np. opakowań plastikowych. „To sprzeczne z unijną strategią promującą dłuższy cykl życia opakowań i ograniczanie ilości odpadów poprzez zachęty do stosowania opakowań wielokrotnego użytku” – podkreśla WEI. Opłata produktowa zdaniem organizacji powinna być zróżnicowana i uwzględniać stopień, w jakim różne rodzaje opakowań zaśmiecają środowisko naturalne.
System kaucyjny powinien być przyjazny dla konsumentów i sprawiedliwy wobec przedsiębiorców
Warsaw Enterprise Institute uważa, że system kaucyjny powinien być przyjazny dla konsumentów i sprawiedliwy wobec przedsiębiorców. Według organizacji, powinniśmy stawiać na działania efektywne środowiskowo, ale i rynkowo, a nie na system, który w sposób chaotyczny zbiera niewielkie ilości opakowań po napojach, nie gwarantując realizacji celów dotyczących poziomu zbiórki. Polski system kaucyjny będzie drugim największym dotychczas w Europie, dlatego jest tak istotne, aby zapobiec nieuzasadnionym kosztom, zniechęcającym konsumentów do podejmowania wysiłków na rzecz środowiska.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
