gospodarka odpadami - instalacje do przetwarzania

Sukces inwestycyjny w gospodarce odpadami – liczy się efektywność, nie nakłady

Sukces projektu inwestycyjnego należy rozpatrywać w kilku aspektach: jego umiejscowienia w czasie i przestrzeni, dostosowania do obowiązujących norm prawnych i wytycznych, a także optymalnego wykorzystania środków finansowych, przeznaczonych na tę realizację. Na co więc zwrócić uwagę przy realizacji projektów odpadowych? Co jest ważne, by proces inwestycyjny z sukcesem doprowadzić do końca?

Niezwykle istotną rolę odgrywają tu podmioty odpowiedzialne za ustanawianie celów polityki odpadowej oraz tworzenie systemu, w tym instrumentów prawnych i ekonomicznych. Narzędziem służącym podejmowaniu decyzji w tym obszarze mogą być przeglądy i analizy zakładów mechaniczno-biologicznego przetwarzania odpadów (MBP), które pozwoliłyby zidentyfikować czynniki warunkujące efektywność tego typu instalacji. Dzięki temu już na etapie opiniowania poszczególnych projektów można byłoby wyeliminować rozwiązania mało skuteczne oraz skierować środki finansowe na przedsięwzięcia oparte na sprawdzonych i efektywnych technologiach. Warto to zaakcentować, szczególnie w sytuacji, gdy obecnie, nakładem niemałych środków publicznych, pochodzących z różnych źródeł, budowane są zakłady MBP nie tylko o najwyższym poziomie zaawansowania technologicznego, zgodnie z zasadą BAT i odpowiadające celom gospodarki odpadami, ale również instalacje miernej jakości, nieadekwatne do dzisiejszych realiów.

Niniejszy artykuł ma na celu podkreślenie znaczenia aktualnych warunków tworzenia, realizacji i oceny projektów instalacji oraz wykazanie, że pomiędzy uwarunkowaniami prawnymi, dostępnymi i stosowanymi rozwiązaniami technologicznymi oraz realizowanymi projektami inwestycyjnymi musi zachodzić ścisły związek, aby przedsięwzięcia takie spełniały właściwe sobie funkcje.

Wiele zależy od inwestora

„Nigdy nie jesteś równie daleko od celu, jak wtedy, kiedy nie wiesz, dokąd zmierzasz” – te słowa Charlesa-Maurice’a de Talleyranda doskonale obrazują, jak istotna jest świadomość inwestora w zakresie planowanego przedsięwzięcia (czytaj też). To m.in. od jego świadomości, aktywności oraz inicjatywy zależy powodzenie przedsięwzięcia. Ta inicjatywa musi się pojawić. Tu nie może być mowy o bierności, o zwykłym „administrowaniu” zakładem czy procesem inwestycyjnym. Aktywność inwestora przenosi się bowiem na dalsze elementy sukcesu inwestycyjnego, tj. sprawność i skuteczność działania, konsekwencję w realizacji planu.

Maksymalizacja odzysku

Są też inne czynniki, które decydują o tym, że można w sposób aktywny pokierować danym procesem inwestycyjnym w stronę sukcesu. Należy do nich choćby dążenie do maksymalizacji odzysku. Inwestor musi zatem zakładać możliwie wysoką redukcję ilości odpadów trafiających na składowisko. Ale nie tylko. Chodzi również o osiągnięcie – sformułowanych w polskim i unijnym prawie – celów:

  • sukcesywnego ograniczania masy składowanych odpadów komunalnych ulegających biodegradacji,
  • osiągnięcia określonych poziomów recyklingu i przygotowania do ponownego użycia papieru, metali, tworzyw sztucznych i szkła,
  • ustabilizowania odpadów frakcji ulegającej biodegradacji, zgodnie z kryteriami i w procesach określonych w rozporządzeniu Ministra Środowiska w sprawie MBP z 2012 r.

Osiągnięcie ww. celów jest możliwe przy wysokiej skuteczności działania instalacji technologicznych, stanowiących „serce” zakładów MBP. Niestety, jak pokazuje praktyka, dziś w Polsce realizowanych jest wiele inwestycji, które odbiegają od tego kierunku. Oznacza to, że w przyszłości konieczna będzie ich skomplikowana modernizacja technologiczna lub też będą się one wpisywały w bliżej nieokreślony „okres przejściowy” dla MBP.

Współczesne technologie MBP, oparte w dużej mierze na automatyzacji sortowania, z uzupełniającą funkcją segregacji manualnej, przy właściwej konfiguracji technologii przetwarzania, pozwalają w znacznym zakresie sprostać wymaganiom prawnym dotyczącym odzysku oraz minimalizacji odpadów kierowanych na składowisko. Co jest znamienne na rynku instalacji służących zagospodarowaniu odpadów, w ciągu ostatnich ośmiu lat liczba tego typu obiektów kilkakrotnie wzrosła. Istotne jest nie tylko tempo wzrostu, ale również fakt, że w tym czasie wyhamowały projekty nastawione na instalacje manualne do sortowania odpadów, a dynamicznie wzrosły segmenty instalacji półautomatycznych i zautomatyzowanych. Ponadto szybko rośnie liczba obiektów do stabilizacji frakcji ulegającej biodegradacji oraz widoczny jest nowy segment linii technologicznych służących do produkcji paliwa alternatywnego.

kompostownia stabilizacjia bioodpadów

Fot. 2. Wśród instalacji służących zagospodarowaniu odpadów szybko rośnie liczba obiektów do stabilizacji frakcji ulegającej biodegradacji (fot. x 3 Sutco-Polska)

Poszukując odpowiedzi na pytanie, co jest przyczyną nie tylko wzrostu liczby instalacji (do sortowania i biologicznej stabilizacji), ale również zmian w strukturze tych instalacji na korzyść automatyzacji procesu sortowania, należy zwrócić uwagę na zasadnicze czynniki. Są nimi uwarunkowania prawne (cele gospodarki odpadami) i rynkowe oraz decyzje inwestorów, którzy w procesie inwestycyjnym dokonali wyboru koncepcji technologicznych, odpowiadających współczesnym uwarunkowaniom. Przedstawione statystyki nie są jednak reprezentacyjne dla projektów realizowanych w skali całej Polski, bowiem obserwacje rynku wskazują, że wciąż aktualny jest kierunek inwestycyjny odbiegający od wyznaczonego przez cele gospodarki odpadami.

W tab. 1 przedstawiono wyniki funkcjonowania poszczególnych rodzajów instalacji MBP, tj. opartych w obszarze sortowania na systemach manualnym, półautomatycznym i zautomatyzowanym.

Tab. 1. Struktura produktów MBP dla różnych rodzajów instalacji do sortowania

Rodzaj instalacji do sortowania

Frakcje surowcowe do recyklingu [%]

Zdefiniowana frakcja wysokokalo-ryczna [%]

Łączny poziom odzysku względem zawartości frakcji surowcowych w odpadach zmieszanych

[%]

Nieprzekompos-towane frakcje
[%]

Kompost niespełniający wymagań
[%]

Strata procesowa [%]

Balast
[%]

Manualna

5

0

15

22,8

17,1

17,1

38

Półautomatyczna

10

8

60

22,8

17,1

17,1

25

Zautomatyzowana

14

12

90

22,8

17,1

17,1

17

Źródło: Opracowanie na podstawie analiz Sutco-Polska

Informacje zestawione w tab. 1 pozwalają stwierdzić, że instalacje zautomatyzowane umożliwiają uzyskanie ponad pięciokrotnie większego poziomu odzysku w porównaniu do instalacji manualnych, a łączny poziom odzysku frakcji surowcowych, zawartych w odpadach zmieszanych, w przypadku tych instalacji oscyluje wokół 90%. Instalacje półautomatyczne pozwalają osiągnąć pośredni stopień odzysku między możliwym do uzyskania w przypadku instalacji manualnych i instalacji zautomatyzowanych, który jest proporcjonalny do stopnia automatyzacji. Stopień automatyzacji procesów sortowania oraz zastosowanie optymalnych rozwiązań technologicznych przekłada się na wielkość strumienia, który finalnie jest przekazywany do składowania. W przypadku zautomatyzowanych instalacji strumień odpadów kierowanych na składowisko bezpośrednio po mechanicznym przetwarzaniu zmieszanych odpadów komunalnych stanowi ok. 17%, przy czym strumień balastu pozostały po procesie sortowania w praktyce mieści się w przedziale od 5 do 15%, a pozostała część to odpady identyfikowane na etapie preselekcji jako nienadające się do segregacji na linii technologicznej (duże tekstylia, odpady gabarytowe, budowlane itp.). Łączny strumień odpadów kierowany do składowania po procesie MBP w przypadku instalacji opartych na systemie zautomatyzowanego sortowania może wynosić maksymalnie 40%.

instalacja MBP sortownia

Fot. 3. Rozwiązania technologiczne oparte w obszarze sortowania o zautomatyzowany system segregacji odpadów odpowiadają celom polityki w zakresie gospodarki odpadami.

Przedstawione informacje i dane o technologiach przetwarzania odpadów komunalnych pozwalają stwierdzić, że istniejące i wielokrotnie zastosowane rozwiązania technologiczne MBP, oparte w obszarze sortowania o zautomatyzowany system segregacji odpadów oraz biologicznej stabilizacji odpadów ulegających biodegradacji, odpowiadają celom polityki w zakresie gospodarki odpadami, które zostały wyrażone w polskich i unijnych aktach prawnych. Pozwalają one w szczególności odzyskać z odpadów komunalnych zmieszanych i skierować do recyklingu wagowo znacznie ponad 50% papieru, metali i tworzyw sztucznych, zmniejszyć masę składowanych odpadów komunalnych do poziomu niższego niż wymagane maksimum 60% oraz przeprowadzić stabilizację odpadów frakcji ulegającej biodegradacji (co najmniej 0-80 mm), zgodnie z wymaganymi kryteriami. Technologie wielokrotnie sprawdzone w warunkach polskich, pozwalające zrealizować cele polityki gospodarki odpadami komunalnymi, w połączeniu z odpowiednim systemem zbierania odpadów, z punktu widzenia obowiązującej polityki ekologicznej i jej celów nie mogą być traktowane jako „przejściowe”. Natomiast określenie takie może być adekwatne do zakładów wyposażonych lub obecnie wyposażanych w rozwiązania nieodpowiadające współczesnym wymaganiom.

Analiza porównawcza

Jak już wspomniano, podstawą istnienia danego przedsięwzięcia i przesłanką jego realizacji, która z kolei wiąże się z wydatkowaniem środków i wykorzystaniem czasu na przygotowanie i przeprowadzenie inwestycji, jest spójność tego przedsięwzięcia z polityką. Nie inaczej jest w przypadku projektów związanych z budową zakładów MBP: aspekty analizy tych projektów winny wynikać z celów gospodarki odpadami komunalnymi, obejmować zastosowane technologie i koszty realizacji projektu. Do przykładowej, uproszczonej analizy porównawczej wybrano dwa zakłady MBP, zlokalizowane w bliskim sąsiedztwie (tab. 2).

Porównywane obiekty są w wielu aspektach bardzo podobne, jednak zastosowane w nich podejście koncepcyjne oraz realizacyjne istotnie się różni. Analiza porównawcza tych przedsięwzięć z pewnością może być cenna dla potencjalnych inwestorów oraz podmiotów odpowiedzialnych za politykę w zakresie gospodarki odpadami w Polsce.

Tab. 2. Analiza porównawcza projektów budowy zakładów MBP w Polsce

Aspekt analizy

Projekt A

Projekt B

Dofinansowanie projektu

Fundusz Spójności

Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego

Wybór wykonawcy(-ów)

Maj 2012 r.

Przełom maja i czerwca 2013 r.

Zakres

Sortownia, kompostownia, infrastruktura zakładu, z wyłączeniem składowiska, urządzenia mobilne

Sortownia, kompostownia, infrastruktura zakładu, z wyłączeniem składowiska

Formuła projektu

„Czerwony FIDIC”

Zaprojektuj i wybuduj

Czas na ukończenie

18 miesięcy

18 miesięcy

Rok opracowania projektu technologicznego

2005 r.

2013 r.

Technologia sortowania

Wydajność nominalna instalacji

30.000 Mg/rok

34.000 Mg/rok dla odpadów zmieszanych i 4.000 Mg/rok dla odpadów selektywnie zbieranych

Rodzaj instalacji

Manualna

Półautomatyczna z zaprojektowaną możliwością zwiększenia stopnia automatyzacji

Rozwiązania technologiczne

Wydzielanie frakcji 0-20/40, 20/40-100 oraz >100 mm w sicie bębnowym, segregacja ręczna, separacja metali żelaznych, prasa

Kabina wstępnej segregacji, sito bębnowe pozwalające wydzielić frakcje 0-80, 80-340 oraz >340 mm, wydzielenie metali żelaznych (2 separatory), automatyczne wydzielenie tworzyw sztucznych (separator optyczny) oraz ich rozdzielenie na separatorze balistycznym, automatyczne wydzielenie folii (separator optyczny), manualne doczyszczanie wszystkich automatycznie wydzielonych frakcji surowcowych w kabinach sortowniczych, prasa belująca

Zapewnienie możliwości dalszego doposażenia instalacji

Nie

Tak – przygotowanie instalacji do dalszego doposażenia w rozrywarkę worków oraz do automatyzacji wydzielania papieru, tworzyw danego rodzaju (np. PET), zdefiniowanej frakcji wysokokalorycznej RDF

Zapewnienie możliwości współtworzenia projektu instalacji przez dostawcę technologii

Nie

Tak – możliwość wykorzystania doświadczeń i zastosowanie sprawdzonych rozwiązań w adekwatnych proporcjach do uwarunkowań regionalnych (specyfiki projektu) na zasadzie aktywnej współpracy zamawiającego z wykonawcą, zgodnie z formułą „zaprojektuj i wybuduj”

Zgodność projektu z celami polityki w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi

Brak zgodności – podział strumienia odpadów na sicie jest nieodpowiedni, manualny system sortowania utrudni osiąganie wymaganych rezultatów, wymagana modernizacja zakładu w najbliższej przyszłości

Tak, instalacja ukierunkowana na osiągnięcie wysokich poziomów odzysku metali, papieru oraz tworzyw sztucznych, odzysku zdefiniowanej frakcji wysokokalorycznej oraz – w rezultacie – minimalizacji odpadów kierowanych do składowania

Technologia biologicznej stabilizacji

Wydajność nominalna instalacji

12.000 Mg/rok

12.000 Mg/rok

Rodzaj instalacji

Plac kompostowania z instalacja napowietrzającą i biofiltrem, zadaszony, otwarty

Technologia membranowa w systemie zamkniętym, statycznym

Zapewnienie możliwości dalszego doposażenia instalacji

Brak szczegółowych informacji

Tak – przygotowanie instalacji do rozbudowy pozwalającej na zwiększenie przepustowości oraz wydłużenie fazy intensywnej w zamkniętych reaktorach

Zapewnienie możliwości współtworzenia projektu instalacji przez dostawcę technologii

Nie

Tak – możliwość wykorzystania doświadczeń i zastosowanie sprawdzonych rozwiązań w adekwatnych proporcjach do uwarunkowań regionalnych (specyfiki projektu) na zasadzie aktywnej współpracy zamawiającego z wykonawcą, zgodnie z formułą „zaprojektuj i wybuduj”

Zgodność projektu z celami polityki w zakresie gospodarki odpadami komunalnymi

Brak zgodności – system otwarty. Wymagana modernizacja zakładu w najbliższej przyszłości

Tak, instalacja spełniająca wymagania określone w Rozporządzeniu Ministra Środowiska ws. MBP

Koszt projektu (brutto)

29.385.178,70 PLN

20.661.540,00 PLN

Źródło: opracowanie na podstawie dokumentów przetargowych

Przedstawiona charakterystyka projektów A i B wskazuje na wiele cech podobnych tych przedsięwzięć: są one realizowane w podobnym miejscu, czasie, zakresie, dotyczą zakładów o zbliżonej przepustowości. Oba projekty dofinansowane są ze środków zewnętrznych. Natomiast wśród ewidentnych różnic znalazło się podejście do wyboru wykonawców. W przykładzie A wybrano jednego generalnego wykonawcę (firmę budowlaną), odpowiedzialnego za budowę zakładu i dostawę wyposażenia technologicznego, zaś dla projektu B wybór wykonawców został rozdzielony poprzez zastosowanie osobnych postępowań przetargowych. Zaletą rozwiązania przyjętego w drugim przypadku jest to, że inwestor, pozostając w bezpośredniej relacji z dostawcą technologii, może, przy otwartej postawie tego ostatniego, uczestniczyć w tworzeniu projektu technologicznego, co ma szczególne znaczenie wtedy, gdy inwestycja jest realizowana w formule: „zaprojektuj i wybuduj”.

I właśnie w decyzji o formule projektu tkwi sedno sprawy – w przypadku projektu A zakład został wcześniej zaprojektowany, a wykonawcę zobowiązano jedynie do jego realizacji, zgodnie z dokumentacją projektową. Takie podejście blokuje doświadczonym firmom możliwość optymalizacji rozwiązań, szczególnie, gdy dokumentacja projektowa zdezaktualizowała się np. w części technologicznej. W przypadku projektu B zamawiający określił wyłącznie wymagane cele i funkcje rozwiązań technologicznych, które – jako dane wyjściowe – miały służyć projektowaniu i budowie instalacji, za co już odpowiadają wykonawcy.

Aktualność projektu wykonawczego, który jest nośnikiem rozwiązań technologicznych, jest kolejnym czynnikiem różniącym oba obiekty. Projekt wykonawczy (z określeniem technologii) dla zakładu powstającego w ramach projektu A został opracowany w 2005 r. Nie od dziś wiadomo, że postęp technologiczny w obszarze urządzeń służących zagospodarowaniu odpadów jest bardzo dynamiczny. Stąd mimo stosunkowo niewielkiego upływu czasu, tj. ośmiu lat, od zaprojektowania do wybudowania instalacji A, już na otwarciu jest ona przestarzała, nieadekwatna do obowiązujących regulacji. Różnica między dostępnymi i stosowanymi technologiami przetwarzania odpadów komunalnych to prawdziwe „lata świetlne”. I taki też technologiczny dystans dzieli projekt A zakorzeniony w 2005 r. od projektu B, który powstał w 2013 r.

Kolejna widoczna różnica dotyczy kosztu, który w przypadku projektu A jest o ponad 40% wyższy od wartości projektu B, choć w postępowaniu o udzielenie zamówienia publicznego dla projektu A uczestniczyło aż 20 potencjalnych wykonawców.

Najważniejszą jednak cechą różniącą obie inwestycje jest to, iż ten pierwszy nijak ma się do współczesnych uwarunkowań prawnych, podczas gdy projekt B w sposób spójny wpisuje się w realizację celów polityki gospodarki odpadami komunalnymi, oczywiście, na miarę możliwości budżetowych i warunków regionalnych. W przyszłości okaże się, że projekt A, który jest droższy od projektu B, będzie wymagał dalszego angażowania czasu niezbędnego dla przygotowania inwestycji i jej prowadzenia. Będzie również wymagał angażowania nakładu kolejnych milionów złotych, bowiem problem, który powinien być za pomocą tego projektu rozwiązany, pozostanie wciąż aktualny. A w sytuacji zagospodarowania terenu i obiektów technologicznych (np. budynku sortowni) o wiele trudniejsze będzie przeprowadzenie modernizacji takiego zakładu, również z uwagi na obowiązującą trwałość projektu dofinansowanego ze środków UE.

Działanie ukierunkowane na cel

Jakie wnioski? Każde działanie musi mieć na względzie cel, któremu ono służy. W innym przypadku może się okazać, że wieloletnie starania, praca wielu osób i instytucji, poświęcony czas i wydatkowanie dziesiątek milionów złotych zostaną w większym lub mniejszym zakresie zmarnowane. Trzeba też pamiętać, że miarą sukcesu nie może być przyznanie czy wydatkowanie dużej kwoty na dany projekt. Dopiero zestawienie tych nakładów z efektami wiążącymi się z celami gospodarki odpadami może stanowić wyznacznik pozytywnej bądź negatywnej oceny konkretnego przedsięwzięcia. Konieczne jest zatem myślenie nie w kategoriach nakładów, ale efektywności, która konfrontuje z nakładami uzyskiwane efekty.

Partner Portalu

Partner Portalu

reklama

Partner Portalu

Partner Portalu

reklama

reklama

Partner Portalu