Kwalifikacja sprowadzonego pojazdu jako odpadu budzi emocje, bo dotyka sytuacji powszechnych: zakupu auta powypadkowego, pojazdu do naprawy albo pojazdu wycofanego z eksploatacji. W praktyce spór rzadko dotyczy samego faktu sprowadzenia pojazdu z zagranicy. Kluczowe jest to, czy w chwili wwozu do Polski pojazd był jeszcze towarem używanym, czy już odpadem. Odpowiedzi na pytanie o to, kiedy samochód sprowadzony z zagranicy uznaje się za odpad, należy szukać w przepisach, wytycznych stosowanych w praktyce kontroli oraz w orzecznictwie sądów administracyjnych.
Definicja odpadu i znaczenie przesłanki pozbycia się
Punktem wyjścia jest ustalenie co jest odpadem. Odpadem jest każda substancja lub przedmiot, których posiadacz pozbywa się, zamierza się pozbyć, albo do których pozbycia się jest obowiązany. Wynika to z art. 3 ust. 1 pkt 6 ustawy o odpadach.
W orzecznictwie podkreśla się, że sytuacja, w której przedmiot – po okresie jego użytkowania – przestaje być wykorzystywany w pierwotnym celu, powinna być traktowana jako wyraźna przesłanka, że dotychczasowy posiadacz tego przedmiotu miał zamiar jego pozbycia się (wyrok NSA z 11 maja 2017 r., sygn. II OSK 2274/15).
To samo ma miejsce w sytuacji, gdy sprzedawca pozbywa się pojazdu z przeznaczeniem na części. Bez znaczenia wówczas pozostają inne okoliczności, bo stanowi to bez wątpienia jego „pozbycie się”. Określenie to – jako przesłanka uznania za odpad – oznacza w istocie zmianę sposobu użytkowania wskazanego przedmiotu, czyli użytkowanie w inny sposób aniżeli nakazuje to przeznaczenie danego przedmiotu, a nowy sposób użytkowania mógłby wywoływać niekorzystne oddziaływanie na środowisko (wyrok NSA z 8 listopada 2016 r., sygn. II OSK 257/15).
W sprawach dotyczących pojazdów zasadnicze znaczenie ma pojęcie pozbycia się. Naczelny Sąd Administracyjny (NSA) wskazał, że przesłankę „pozbycia się” można stwierdzić wyłącznie na podstawie zachowania posiadacza pojazdu, z uwzględnieniem obiektywnych okoliczności umożliwiających odtworzenie zamiaru, jaki był w dacie przekazania przedmiotu innemu podmiotowi (wyrok NSA z 22 maja 2020 r., sygn. II OSK 2644/19).
Samochód sprowadzony z zagranicy uznany za odpad – liczą się chwila sprowadzenia i stan techniczny
W orzecznictwie szczególnie istotna jest zasada odnosząca się do oceny stanu technicznego i momentu dokonania tej oceny. Jak wskazał NSA, nabycie przez pojazd statusu odpadu uzależnione jest od tego, czy w momencie przekroczenia granicy może on być wykorzystywany zgodnie z jego pierwotnym przeznaczeniem, a zatem czy może on poruszać się po drogach. Z tej przyczyny w postępowaniu w sprawie dotyczącej międzynarodowego przemieszczania odpadów nie bada się możliwości przywrócenia pojazdowi stanu technicznego umożliwiającego dopuszczenie do ruchu drogowego (wyrok z 9 listopada 2017 r., sygn. II OSK 420/16).
Natomiast w wyroku z 27 stycznia 2022 r., sygn. III OSK 993/21, NSA stwierdził, że to, co stanie się w przyszłości z pojazdem, nie ma wpływu na uzyskany przez niego status odpadu. Decydujące znaczenie ma stan pojazdu w chwili sprowadzenia na terytorium Polski. W przypadku pojazdów wycofanych z eksploatacji stan ten wynika ze statusu prawnego, stanu technicznego oraz woli poprzedniego posiadacza.
Wytyczne korespondentów dotyczące pojazdów
W praktyce kontroli istotną rolę odgrywają Wytyczne korespondentów nr 9, dotyczące przemieszczania odpadów w postaci pojazdów. Wytyczne te nie stanowią źródła prawa, ale opisują wspólne podejście stosowane przy rozróżnianiu pomiędzy używanym pojazdem a odpadem.
Wytyczne wskazują sytuacje, które przemawiają za kwalifikacją pojazdu jako odpadu, w szczególności wtedy, gdy występują przesłanki formalne lub faktyczne świadczące o wycofaniu z eksploatacji lub przeznaczeniu do przetwarzania. Jednocześnie wymieniają wskaźniki podwyższonego ryzyka, które w praktyce skłaniają organy do pogłębionej weryfikacji. Wśród nich wymienione zostały takie wskaźniki, jak długi brak badań potwierdzających przydatność do ruchu, brak danych identyfikacyjnych, nieadekwatność kosztów naprawy do wartości pojazdu. Wskaźniki te obejmują również nieprawidłowe zabezpieczenie w transporcie lub cechy stwarzające ryzyko środowiskowe, w tym wycieki płynów eksploatacyjnych.
Wytyczne pokazują również, jakie dowody mają znaczenie przy wykazywaniu, że pojazd nie jest odpadem. W praktyce chodzi o spójną dokumentację pochodzenia i przeniesienia własności oraz o dokumenty potwierdzające sprawność albo racjonalną naprawialność pojazdu, odnoszące się do momentu jego przemieszczania.
Samochód sprowadzony z zagranicy a przepisy krajowe dotyczące międzynarodowego przemieszczania odpadów
Na gruncie prawa krajowego istotne znaczenie ma art. 25a ustawy o międzynarodowym przemieszczaniu odpadów. Przepis ów dotyczy sytuacji, gdy przedmiotem przemieszczania na terenie kraju są odpady w postaci uszkodzonego pojazdu. W takim przypadku nie stosuje się przepisów dotyczących postępowania w razie nielegalnego międzynarodowego przemieszczania odpadów, jeżeli pojazd został naprawiony, a naprawa została potwierdzona pozytywnym wynikiem dodatkowego badania technicznego w rozumieniu Prawa o ruchu drogowym. Natomiast w projekcie nowej ustawy o transgranicznym przemieszczaniu odpadów zaproponowano zmianę tego warunku na konieczność rejestracji uszkodzonego pojazdu zgodnie z art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.
Warto pamiętać, że błędna kwalifikacja pojazdu i potraktowanie odpadu, jak używanego auta może zostać ocenione jako nielegalne przemieszczanie odpadów. Przepisy przewidują w takich sprawach dotkliwe administracyjne kary pieniężne, a w określonych sytuacjach także obowiązki związane z odebraniem i zagospodarowaniem odpadów na koszt podmiotu odpowiedzialnego.
grafika: sozosfera.pl/Canva AI (obrazek ilustracyjny)
Artykuł opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Maruszkin
