Rekultywacja wyrobiska

Rekultywacja wyrobiska (kopalni piasku) z użyciem odpadów – wymogi formalnoprawne

Świat potrzebuje piasku. Jest niezastąpiony na budowach, od lotnisk i dróg po budynki przemysłowe i mieszkalne. Popyt na niego rośnie dramatycznie, a kopalnie piasku rosną jak grzyby po deszczu. Po zakończeniu wydobycia pojawia się jednak problem – jest nim rekultywacja wyrobiska powstałego w miejscu kopalni.

Co to jest „rekultywacja wyrobiska”?

Rekultywacja terenu po zakończonej eksploatacji piasku oznacza w skrócie przywrócenie go do użytku. Proces ten polega m.in. na odbudowie sieci dróg dojazdowych, zboczy i skarb oraz zabezpieczeniu ich przed erozją, ukształtowaniu terenu i uregulowaniu stosunków wodnych. Obowiązek rekultywacji w spoczywa na przedsiębiorcy, który prowadził wydobycie kopalin. Rekultywację można przeprowadzić z użyciem odpadów.

Przeprowadzenie rekultywacji odbywa się w ramach „likwidacji zakładu górniczego” (wyrobiska). W takim przypadku zastosowanie znajdą przepisy ustawy Prawo geologiczne i górnicze (p.g.g.). Istotne jest, by – już na etapie uzyskiwania koncesji na wydobycie – we wniosku określić sposób likwidacji wyrobiska, czyli w tym przypadku zasypanie go materiałami będącymi odpadami. Likwidacja wyrobiska górniczego (rekultywacja) prowadzona jest w oparciu o przepisy ustawy p.g.g. w związku z ustawą o ochronie gruntów rolnych i leśnych oraz rozporządzeniem w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami.

Rekultywacja wyrobiska – zasady ogólne

Rekultywacja wyrobisk pogórniczych jest obowiązkiem przedsiębiorcy, który prowadził wydobywanie kopalin ze złóż. Zgodnie z ustawą, po zakończeniu wydobycia przedsiębiorcę obciąża obowiązek likwidacji zakładu górniczego (por. art. 39 ust. 1 i 2 w związku z art. 129 ust. 1 i 2 p.g.g.). Jednym z etapów likwidacji zakładu górniczego jest rekultywacja gruntów poeksploatacyjnych (art. 129 ust. 1 pkt 5 p.g.g.).

Jeżeli koncesję na wydobycie wydaje starosta (art. 22 ust. 2 p.g.g.), sposób likwidacji zakładu górniczego (w tym rekultywacji gruntów) powinien być określony już we wniosku o udzielenie koncesji, a następnie w samej koncesji (art. 26 ust. 4 i 32 ust. 5 p.g.g.). Jeżeli koncesję wydaje marszałek (art. 22 ust. 4 p.g.g.), sposób likwidacji zakładu określony jest w planie ruchu likwidowanego zakładu (art. 129 ust. 3 i 4 w zw. z art. 105 ust. 1 p.g.g.).

Oprócz powyższego do rekultywacji gruntów po eksploatacji kopalin zastosowanie mają przepisy Ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (t.j. DzU z 2021 r. poz. 1326), na podstawie odesłania znajdującego się w art. 129 ust. 2 p.g.g.

Wymogi formalnoprawne dla rekultywacji wyrobiska

Przedsiębiorca przystępujący do rekultywacji wyrobiska powinien uzyskać:

1) decyzję rekultywacyjną w trybie art. 20 i następnych ustawy ochronie gruntów rolnych i leśnych, określającej kierunek i termin rekultywacji (w tym stwierdzenie, że rekultywacja będzie odbywać się z wykorzystaniem odpadów),

2) zezwolenie na przetwarzanie odpadów poza instalacjami i urządzeniami (jeżeli do rekultywacji mają zostać użyte odpady) w trybie art. 42 ustawy o odpadach, na warunkach rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (poz. 1 załącznika do rozporządzenia).

Kierunek rekultywacji wyrobiska

Zgodnie z art. 22 ust. 1 pkt 3 ustawy o ochronie gruntów rolnych i leśnych w decyzji rekultywacyjnej określa się m.in. kierunek rekultywacji. Ustawa nie określa wymogów w zakresie ustalenia kierunku rekultywacji. Powinien go wskazać wnioskodawca we wniosku o wydanie decyzji, z uwzględnieniem uwarunkowań faktycznych istniejących na danym gruncie oraz obowiązujących w tym zakresie uwarunkowań prawnych (w tym miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego).

W najprostszym rysie wyróżnić można cztery zasadnicze kierunki rekultywacji: rolny (rolniczy), leśny, wodny i specjalny. Ostatni z kierunków powinien być odpowiednio uszczegółowiony. Zazwyczaj wskazuje się na następujące kierunki specjalne: rekreacyjny, przyrodniczy, zieleni miejskiej, budownictwa powszechnego i drogowego oraz gospodarczy (przemysłowy, usługowy, komunalny). Ważne jest, by kierunek rekultywacji był zgodny z obowiązującym na danym terenie miejscowym planem zagospodarowania przestrzennego.

Samo ustalenie kierunku rekultywacji powinno być poprzedzone przeprowadzeniem analizy pod względem ekonomicznym, formalnoprawnym, geologiczno-inżynierskim, wodnym czy kulturowo-społecznym. Dla przedsiębiorcy czynnikiem priorytetowym jest czas prowadzenia rekultywacji i jej zakres, dla organu decydującego – przesłanki formalnoprawne. To starosta definitywnie podejmuje decyzję o określeniu kierunku rekultywacji. Wojewódzki Sąd Administracyjny (WSA) w Lublinie w wyroku z 19 kwietnia 2011 r. (sygn. akt II SA/Lu 87/11) podkreślił, że treść decyzji w sprawie rekultywacji należy do wyłącznej kompetencji starosty, który w pełni i samodzielnie akceptuje (bądź nie) zaproponowany przez wnioskodawcę sposób rekultywacji.

Zakończenie rekultywacji

Po przeprowadzeniu rekultywacji przedsiębiorca powinien wystąpić z wnioskiem do starosty o uznanie rekultywacji za zakończoną. Posiadając decyzję starosty, uznającą rekultywację gruntów za zakończoną (jako ostatni etap likwidacji zakładu górniczego), i decyzję organu administracji geologicznej, stwierdzającą wygaśnięcie koncesji, przedsiębiorca nie będzie miał innych obowiązków związanych z terenem po wydobyciu wynikających z przepisów ustawy p.g.g.

Rekultywacja wyrobiska z wykorzystaniem odpadów

Wykorzystanie odpadów do rekultywacji gruntów zdegradowanych jest możliwe, z punktu widzenia Rozporządzenia Ministra Środowiska z dna 11 maja 2015 r. w sprawie odzysku odpadów poza instalacjami i urządzeniami (DzU z 2015 r., poz. 796). Odbywa się to na podstawie zezwolenia na przetwarzanie odpadów, wydawanego przez marszałka (art. 41 ust. 3 pkt 1 lit. b ustawy o odpadach).

Zgodnie z ww. rozporządzeniem (załącznik, poz. 1), możliwe jest wykorzystanie enumeratywnie wymienionych tam odpadów w procesie R3 i R5 do wypełnienia terenów niekorzystnie przekształconych (takich jak zapadliska, nieeksploatowane odkrywkowe wyrobiska lub wyeksploatowane części tych wyrobisk), pod warunkiem, że:

  1. planowane działanie jest określone w miejscowym planie zagospodarowania przestrzennego albo w studium uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gminy albo jest zgodne z decyzją o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu, albo jest określone w decyzji w sprawie rekultywacji i zagospodarowania gruntów rolnych lub leśnych na podstawie Ustawy z dnia 3 lutego 1995 r. o ochronie gruntów rolnych i leśnych (DzU z 2013 r. poz. 1205, z późn. zm. ) – stąd istotne jest, by działanie zostało opisane w decyzji rekultywacyjnej;
  2. planowane działanie nie spowoduje bezpośredniego zagrożenia szkodą w środowisku lub szkody w środowisku w rozumieniu przepisów Ustawy z dnia 13 kwietnia 2007 r. o zapobieganiu szkodom w środowisku i ich naprawie (DzU z 2014 r. poz. 1789 oraz z 2015 r. poz. 277) – stąd istotne jest przedłożenie dokumentów wskazujących na brak możliwości zanieczyszczenia gruntów oraz wód podziemnych (itd.);
  3. wypełnianie odpadami prowadzi się do rzędnych przyległych terenów nieprzekształconych z zastrzeżeniem, że warstwę powierzchniową o grubości od 1 do 1,5 m należy formować w sposób zapewniający jej funkcję glebotwórczą lub w sposób odpowiadający docelowemu przeznaczeniu terenu; w przypadku stosowania zagospodarowania metodami bezglebowymi z przeznaczeniem terenu na użytki zielone, tereny rekreacyjne, leśne wypełnianie terenu odpadami o kodach 01 01 02, 01 04 12 i 01 04 81 można stosować do poziomu otaczającej powierzchni.

Dalej rozporządzenie określa szczegółowe warunki wykorzystania konkretnych kodów odpadów.

Czy konieczna jest decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach?

Na koniec wskazać wypada, że rozporządzenie w sprawie przedsięwzięć wymagających uzyskania decyzji środowiskowych nie wskazuje jako przedsięwzięcia oddziaływającego na środowisko rekultywacji terenów niekorzystnie przekształconych po działalności górniczej (decyzji środowiskowej wymaga jedynie rekultywacja składowisk odpadów). Decyzja rekultywacyjna nie wymaga więc uprzedniego uzyskania decyzji o środowiskowych uwarunkowaniach. Także w przypadku uzyskiwania zezwolenia na przetwarzanie odpadów poza instalacjami nie będzie wymagana decyzja o środowiskowych uwarunkowaniach, ta bowiem wymagana jest dla odzysku odpadów prowadzonego w instalacjach. Decyzją o środowiskowych uwarunkowaniach musi być poprzedzona jedynie koncesja na wydobycie.

fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)

Artykuł został opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Radcy Prawnego Dominiki Nosal

Kancelria Radcy Prawnego Dominika Nosal

Dominika Nosal

radca prawny, właściciel kancelarii środowiskowej. Doradza głównie przedstawicielom branży powiązanych z ochroną środowiska, gospodarką odpadami oraz gospodarką wodnościekową. Jest autorem wielu artykułów z dziedziny ochrony środowiska publikowanych na łamach czasopism związanych z tą tematyką. Autorka bloga tematycznego na stronie firmowej www.kancelarianosal.pl. e-mail: d.nosal@kancelarianosal.pl

Partner Portalu

reklama

partner merytoryczny

reklama

reklama

reklama

 

partner merytoryczny