Nawet pięciokrotny wzrost kosztów dla przedsiębiorców, wyższe ceny produktów dla konsumentów oraz ryzyko pogorszenia wyników recyklingu. Na takie wnioski płynące z raportu Instytutu Finansów Publicznych poświęconego projektowi ustawy oznaczonemu symbolem UC100 zwrócono uwagę w informacji przekazanej przez Ogólnopolską Izbę Gospodarczą Ochrony Środowiska (OIGOŚ). Autorzy opracowania przeanalizowali systemy funkcjonujące w 27 państwach Unii Europejskiej. W przekazanej informacji zaznaczono, że państwa, które stosują rozwiązania zbliżone do projektowanego modelu proponowanego przez Ministerstwo Klimatu i Środowiska, zakładającego centralizację rozszerzonej odpowiedzialności producenta (ROP) osiągają gorsze wyniki w recyklingu kluczowych frakcji odpadów, a koszty funkcjonowania systemu są wyższe.
Raport wskazuje, że państwowy monopol nie gwarantuje lepszych wyników
Raport Instytutu Finansów Publicznych, przygotowany przez prof. Janusza Kudłę, dr Rafała Woźniaka oraz dr Konrada Walczyka, obejmuje analizę wszystkich państw Unii Europejskiej. Dokonał on szczegółowego porównania modeli funkcjonujących w Danii, Chorwacji i na Węgrzech. Są to kraje stosujące rozwiązania najbardziej zbliżone do modelu projektowanego w Polsce.Według OIGOŚ, wyniki opracowania są jednoznaczne. Analiza efektywności systemów nie wykazała przewagi modeli państwowych nad rozwiązaniami rynkowymi. Co więcej, zastosowana przez autorów raportu metodologia wykazała, że poziomy recyklingu szkła, metali oraz tworzyw sztucznych są w systemach państwowych istotnie niższe, niż w krajach wykorzystujących mechanizmy konkurencyjne.To szczególnie niepokojący wniosek, ponieważ te frakcje odpadów mają kluczowe znaczenie dla realizacji unijnych celów środowiskowych. – Nie ma żadnych przesłanek, by centralizacja poprawiła efektywność systemu. W wielu obszarach rozwiązania państwowe osiągają wyniki gorsze niż systemy oparte na konkurencji – podkreślił podczas prezentacji raportu prof. Janusz Kudła.
Projekt UC100 – koszty zapłacą przedsiębiorcy, a rachunek trafi do konsumentów
Autorzy raportu zwracają uwagę, że proponowany model ROP nie przyczyni się do poprawy efektywności systemu. Natomiast znacząco zwiększy ryzyko wzrostu kosztów. Projekt UC100 zakłada odejście od modelu konkurujących ze sobą organizacji odzysku opakowań i przekazanie kluczowych kompetencji państwowemu podmiotowi. Ma nim być Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej. Zdaniem ekspertów oznacza to likwidację mechanizmów rynkowych, które dziś wymuszają efektywność kosztową, transparentność i innowacyjność. „Opłata opakowaniowa stanie się w praktyce nowym podatkiem nakładanym na produkty. Ostatecznie jej koszt zostanie przeniesiony na konsumentów” – wskazywali autorzy raportu. Eksperci ostrzegają również, że po utworzeniu centralnego systemu opłaty mogą być stopniowo podnoszone, ponieważ państwowy monopol nie będzie podlegał presji konkurencyjnej. – Jeżeli rząd chce całkowicie przebudować funkcjonujący od ponad 20 lat system, powinien najpierw pokazać twarde dane: ile pieniędzy faktycznie brakuje w systemie, gdzie występują problemy i dlaczego obecne rozwiązania miałyby zostać zastąpione. Dziś takich analiz nie ma. Tymczasem koszty proponowanych zmian nie obciążą przedsiębiorców, lecz ostatecznie trafią do cen produktów i zapłacą za nie wszyscy konsumenci. Dlatego zamiast kosztownej rewolucji potrzebujemy rzetelnej diagnozy i reform opartych na faktach, a nie na założeniach – mówił Aleksander Traple, wiceprezes Związku Pracodawców Branży Elektroodpadów i Opakowań Elektro-Odzysk.
Pięciokrotny wzrost kosztów dla przedsiębiorców
Przedstawiciele branży gospodarki odpadami wskazali m.in., że skutki gospodarcze projektu mogą być bardzo poważne. – Nie ma żadnego racjonalnego powodu, aby burzyć system, który działa. W ciągu ostatnich dwóch dekad Polska ponad dwukrotnie zwiększyła poziom recyklingu i realizuje wymagania unijne. Tymczasem UC100 może oznaczać nawet pięciokrotny wzrost kosztów dla przedsiębiorców –ostrzegł Witold Włodarczyk, dyrektor generalny OIGOŚ. Jego zdaniem konsekwencje zmian odczują nie tylko firmy zajmujące się gospodarką odpadami, ale praktycznie wszyscy producenci wprowadzający na rynek produkty w opakowaniach. W efekcie wzrost kosztów zostanie przeniesiony na ceny żywności, kosmetyków, chemii gospodarczej i innych produktów codziennego użytku.
Jedną z najbardziej krytycznych ocen projektu przedstawiła posłanka Gabriela Lenartowicz, wiceprzewodnicząca sejmowej Komisji Ochrony Środowiska – podano w przekazanej informacji. Jej zdaniem projekt UC100 budzi poważne zastrzeżenia zarówno pod względem merytorycznym, jak i legislacyjnym. Posłanka zwróciła uwagę na brak transparentności procesu legislacyjnego i nieopublikowanie części opinii zgłoszonych podczas konsultacji. Wskazała też na brak uzasadnienia dla wielu zmian wprowadzonych do projektu. – Jesteśmy na początku procesu legislacyjnego, a projekt zawiera rozwiązania nieefektywne, kosztogenne i – w mojej ocenie – niekonstytucyjne – podkreśliła. Poseł Lenartowicz wskazała również, że projekt w nieuzasadniony sposób łączy wdrożenie unijnego rozporządzenia PPWR z reformą systemu ROP, mimo że są to dwa odrębne zagadnienia wymagające osobnych ścieżek legislacyjnych.
Eksperci: UC100 wymaga gruntownej przebudowy
W nadesłanej informacji wskazano, że eksperci podkreślili, że nie kwestionują potrzeby reformy systemu ROP. Jednak ich zdaniem, zmiany powinny prowadzić do zwiększenia efektywności recyklingu, rozwoju gospodarki o obiegu zamkniętym i realizacji celów środowiskowych, a nie do centralizacji systemu i tworzenia kolejnego państwowego monopolu. Raport Instytutu Finansów Publicznych wskazuje, że skuteczniejszym kierunkiem są rozwiązania oparte na konkurencji, transparentności i odpowiedzialności uczestników rynku. Zarówno wnioski raportu, jak i głosy ekspertów oraz przedstawicieli branży prowadzą do jednoznacznej konkluzji – projekt UC100 wymaga gruntownej przebudowy przed dalszym procedowaniem.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
