Do Departamentu Gospodarki Odpadami Ministerstwa Środowiska skierowane zostały uwagi 11 ekologicznych organizacji pozarządowych dotyczące projektu rozporządzenia Ministra Środowiska w sprawie szczegółowego sposobu selektywnego zbierania wybranych frakcji odpadów z 15 czerwca 2016 r.
Organizacje ekologiczne (Europejskie Biuro Ochrony Środowiska, Fundacja Alter eko, Fundacja Ekologiczna „Zielona Akcja”, Fundacja Instytut na rzecz Ekorozwoju, Fundacja SAPIENS, Ogólnopolskie Stowarzyszenie Specjalistów Ochrony Środowiska, Polski Klub Ekologiczny, Stowarzyszenie Biorecykling, Stowarzyszenie OKOLICA, Towarzystwo na rzecz Ziemi, Zero Waste Europe) wyraziły poparcie dla przyjętej w projekcie rozporządzenia koncepcji selektywnej zbiórki odpadów, a przede wszystkim dla obligatoryjnego oddzielnego zbierania bioodpadów i wysegregowywania innych frakcji surowcowych. W opinii wymienionych organizacji szybkie wprowadzenie rozporządzenia pozwoli dostosować krajowy system gospodarki odpadami komunalnymi do wymogów określonych przez ramową dyrektywę o odpadach.
Zmiany w przepisach odpadowych
Zdaniem organizacji ekologicznych, jeżeli chcemy osiągnąć poziomy selektywnej zbiórki i recyklingu odpadów zaproponowane w pakiecie o gospodarce o obiegu zamkniętym, konieczne będzie wprowadzenie szerszych niż przyjęcie rozporządzenia, zmian w polskim systemie prawa regulującego gospodarkę odpadami. Nowelizacji będzie wymagać zarówno ustawa o utrzymaniu porządku i czystości w gminach, jak i ustawa o odpadach oraz towarzyszące im rozporządzenia – twierdzą organizacje, a zmiany – w ich opinii – powinny dotyczyć kilku głównych elementów. Należy do nich wprowadzenie opłaty za wytwarzane odpady przez mieszkańców w formie PAYT (płacisz za tyle, ile wytwarzasz), co skutecznie będzie zachęcać do zmniejszenia ilości odpadów niesegregowanych/resztkowych. Kolejny aspekt to znaczące zwiększenie kar zarówno za nieprowadzenie segregacji odpadów, jak i za pozbywanie się ich w sposób nielegalny (w miejscach do tego nie przeznaczonych). Ponadto organizacje postulują wprowadzenie rozliczania gmin z osiągniętych poziomów recyklingu poprzez udokumentowanie sprzedaży surowców w formie karty przekazania odpadów i faktur VAT. Według tej opinii po 2020 r. zniesiony powinien zostać obowiązek dostarczania zmieszanych/resztkowych odpadów komunalnych do RIPOK-ów i PRIPOK-ów. W to miejsce gminy powinny zyskać swobodę wyboru instalacji do zagospodarowania odpadów. Warunkiem powinno być spełnianie przez taką instalację kryteriów najlepszej dostępnej technologii (BAT).
Poza ogólnymi uwagami dotyczącymi kształtowania systemu gospodarowania odpadami organizacje przedłożyły Ministerstwu także szczegółowe uwagi do projektu rozporządzenia.
Warunki zbierania odpadów zmieszanych i definicja odpadów resztkowych
Według autorów uwag w projekcie rozporządzenia nie określono warunków zbierania zmieszanych (resztkowych) odpadów komunalnych. Organizacje proponują zatem w §3.1 dodać ustęp 6 w brzmieniu: „Odpady zmieszane (resztkowe) i w §4 dodać ustęp 6 o brzmieniu: „Odpady zmieszane (resztkowe) zbiera się w pojemnikach lub workach koloru czarnego, oznaczonych napisem „Odpady zmieszane (resztkowe)”. Proponowane zmiany wynikają z braku jednoznacznego określenia kodu kolorystycznego dla odpadów zmieszanych (resztkowych), co będzie – w opinii POE – prowadzić do dowolnego jego definiowania przez samorząd, a tym samym będzie komplikować ich zbiórkę po stronie wytwórców, jak ich przetwarzanie przez przedsiębiorców. Organizacje zwracają uwagę, że konieczne jest zawężenie dostępnych kodów kolorystycznych, choćby z uwagi na stosowanie niektórych kolorów przez służbę zdrowia (definiowane przez Ministra Zdrowia – obecnie brak aktualnego rozporządzenia) oraz przyjęty kod kolorystyczny w innych krajach członkowskich UE.
Ponadto ekolodzy postulują również wprowadzenie do słowniczka ustawy o odpadach definicji odpadów resztkowych, która – zgodnie z propozycjami pakietu o gospodarce o obiegu zamkniętym – różnicowałaby ten typ odpadów od zmieszanych odpadów komunalnych.
Kolor pojemnika na odpady biodegradowalne
Zdaniem POE w projekcie rozporządzenia brakuje także określenia warunków zbierania odpadów ulegających biodegradacji, ze szczególnym uwzględnieniem bioodpadów. Stąd też ekolodzy zaproponowali dodanie w §4 ustępu 5, w brzmieniu: >>Odpady ulegające biodegradacji, w tym szczególnie bioodpady (z wyłączeniem produktów ubocznych pochodzenia zwierzęcego), zbiera się w pojemnikach brązowych lub workach przezroczystych z oznaczeniem “BIO”. Jeżeli w pojemnikach znajdują się odpady ulegające biodegradacji zebrane w workach z materiału nie spełniającego wymagania normy PN-EN 13432:2002 (np. folia niekompostowalna), to taką frakcję uznaje się za odpad komunalny zmieszany”.
Jasne i powszechne zdefiniowanie koloru pojemnika na odpady „BIO” jest – w opinii organizacji ekologicznych – kluczowe dla skutecznej zbiórki tej frakcji. „W innym przypadku gminy będą używały pojemników dowolnych, wprowadzając użytkowników w zakłopotanie” – można przeczytać w opinii. Z punktu widzenia jakości zbiórki selektywnej wszystkich założonych frakcji, skuteczne oddzielenie frakcji biodegradowalnej jest warunkiem sukcesu czyli uzyskania wysokiej czystości selektywnie zbieranych odpadów.
Z kolei zastosowanie worków przezroczystych do zbiórki odpadów biodegradowalnych z terenów osiedli o niskiej zabudowie jest tłumaczone koniecznością kontroli jakości, gdyż dodatkowe późniejsze segregowanie odpadów biodegradowalnych jest wyjątkowo uciążliwe.
Jak zbierać popioły?
W projekcie rozporządzenia nie określono warunków zbierania popiołów z palenisk gospodarstw domowych. Proponujemy w §4 dodać ustęp 6 o brzmieniu: „W miejscowościach, gdzie regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy, o którym mowa w art. 4 ust. 1 ustawy o utrzymaniu porządku i czystości w gminach, nie przewiduje dodatkowego selektywnego zbierania popiołów z gospodarstw domowych, zbiera się je wyłącznie w pojemnikach na odpady zmieszane (resztkowe) jako odpad komunalny zmieszany”.
Popiół jest odpadem wyjątkowo szkodzącym procesom, argumentują ekolodzy, gdyż jego wysoki odczyn spowalnia, a nawet hamuje procesy kompostowania frakcji biodegradowalnej. Według autorów uwag do projektu optymalnym rozwiązaniem byłaby praktyka selektywnego zbierania popiołów tym bardziej, że popiół szkodzi także instalacjom przetwarzania odpadów.
W sposób niepogarszający jakości odpadów i z informacją
Autorzy uwag odnieśli się również do §2 ust. 2 projektu, dla którego zaproponowali następujące brzmienie: „Pojemniki, o których mowa w ust. 1, zapewniają zabezpieczenie i ochronę zebranych odpadów przed działaniem niepożądanych czynników zewnętrznych, w szczególności mogących pogorszyć jakość zbieranej frakcji odpadów dla przyszłych procesów ich przetwarzania”.
Obecne brzmienie §2 ust 2 określa właściwości, które ma posiadać materiał, z którego będzie wykonany pojemnik, a nie sam pojemnik – tłumaczą ekolodzy.
Zaproponowano także dodanie do §4 ustępu 7. Jego treść miałaby być następująca: „Na pojemnikach i workach, o których mowa w ust. 1-6 umieszcza się dodatkowe informacje, w formie piktogramów lub tekstowej, ułatwiające segregację odpadów komunalnych przez mieszkańców gminy”. Ekologom zależy na dobrym poinformowaniu mieszkańców, by wiedzieli oni, jakie odpady mogą (lub nie mogą) wrzucać do poszczególnych pojemników i worków. To powinno poprawić jakość selektywnej zbiórki odpadów, gdyż zdaniem autorów uwag, informacja umieszczona na pojemnikach i workach jest dostępniejsza i trwalsza niż przekazywana w formie ulotek lub za pośrednictwem Internetu.
Efektywność selektywnej zbiórki
Organizacje zaproponowały również nową wersję §5. Miałby on wyglądać tak: „Wymóg selektywnego zbierania odpadów przez gminę, uważa się za spełniony, jeżeli:
- mieszkańcy gminy mają zapewnione warunki techniczne i organizacyjne do wydzielania frakcji odpadów komunalnych, o których mowa w §3 ust. 1;
- w pojemnikach lub workach na zmieszane (resztkowe) odpady komunalne, odbieranych od właścicieli nieruchomości, którzy złożyli deklarację o selektywnym odbiorze odpadów, nie znajdują się frakcje surowcowe wymienione w §3 ust.1 pkt 1-5.”.
Zmiana została zaproponowana, gdyż w ocenie ekologów, obecne brzmienie §5 nie precyzuje dodatkowych cech „zapewnienia warunku do wydzielenia frakcji odpadów”. Tym samym, można by przyjąć, że jedno gniazdo pojemników zlokalizowane w centrum gminy, zapewniałoby wszystkim mieszkańcom, także tym z najdalszych terenów gminy, możliwość wydzielania poszczególnych frakcji. Według POE warunki te muszą być określone co najmniej jako techniczne (rodzaj oraz liczba pojemników i worków) i organizacyjne (gęstość rozmieszczenia pojemników częstotliwość opróżniania pojemników).
Dodatkowym warunkiem powinno być usprawnienie kontroli nad jakością segregacji odpadów przez mieszkańców, którzy zadeklarowali selektywną zbiórkę. W opinii organizacji, przy braku uwzględnienia tego warunku, rozporządzenie nie wpłynie w istotny sposób na efektywność selektywnej zbiórki odpadów.
Szybciej w kierunku circular economy
Paragraf 6. projektowanego rozporządzenia określa termin, w którym gminy miałyby obowiązek zapewnienia pojemników do selektywnej zbiórki odpadów. Organizacje są za jego zdecydowanym skróceniem z 5 do 2 lat. Zaproponowana została zatem następująca treść tego przepisu: „Obowiązek zapewnienia pojemników, o których mowa w §2 ust. 1, realizuje się w terminie nie dłuższym niż 2 lata od dnia wejścia w życie rozporządzenia, natomiast oznakowanie pozwalające na właściwe selektywne zbieranie w nich odpadów w terminie nie dłuższym niż 6 miesięcy od dnia wejścia w życie rozporządzenia”.
Uwzględnienie wskazanych uwag powinno wg pozarządowych organizacji ekologicznych pomóc Polsce w osiągnieciu celów wskazanych w unijnym pakiecie o gospodarce o obiegu zamkniętym.
Na podstawie materiału przesłanego przez jedną z organizacji. Pełna wersja uwag organizacji pozarzadowych dostepna tutaj.
fot. sozosfera.pl
