Długo oczekiwana publikacja przełomowego dla branży opakowaniowej aktu miała miejsce 22 stycznia br. Unijne rozporządzenie w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, od angielskiego Packaging and Packaging Waste Regulation, potocznie zwane PPWR weszło w życie 11 lutego br. Stosowanie nowych przepisów rozpocznie się w dużej mierze od 2026 r. Natomiast dalsze obowiązki będą musiały być wdrażane stopniowo, przez szereg kolejnych lat.
Opakowania mają duży wpływ na środowisko. Są jednym z głównych czynników zużycia surowców pierwotnych, a odpady opakowaniowe zanieczyszczają środowisko i stanowią około połowy odpadów stwierdzanych w morzach. Wprawdzie współczynniki recyklingu w Unii Europejskiej (UE) wzrosły, jednak ilość wytwarzanych odpadów rośnie szybciej niż ich faktyczny recykling. Przyrost ten w ciągu ostatnich 10 lat wyniósł ponad 20%, a w szczególności dotyczy on ilości odpadów z opakowań jednorazowego użytku.
W 2022 r. w UE wytworzono prawie 186,5 kg odpadów opakowaniowych na osobę. W tej ilości 36 kg stanowiły opakowania z tworzyw sztucznych. Oznacza to, że każdego dnia w UE produkowane jest średnio pół kilograma odpadów opakowaniowych na osobę.
Dotychczasowe regulacje
Dyrektywa 94/62/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 20 grudnia 1994 r. w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych (Dz. Urz. UE L 365 z 31.12.1994) została przyjęta w 1994 r. W trakcie swego obowiązywania była kilkukrotnie nowelizowana. Określa ona zasady zapobiegania powstawaniu odpadów opakowaniowych oraz zarządzania nimi w państwach członkowskich Wspólnoty. Jednak oceny tej dyrektywy wskazały, że nie udało się w wystarczającym stopniu ograniczyć negatywnego wpływu opakowań na środowisko.
W odpowiedzi na te wyzwania, w listopadzie 2022 r. Komisja Europejska zaprezentowała propozycję rozporządzenia w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych, które miało zastąpić obowiązującą dyrektywę i zaktualizować ramy prawne dotyczące opakowań oraz odpadów opakowaniowych na każdym etapie cyklu życia. Celem było skierowanie polityki w stronę gospodarki o obiegu zamkniętym oraz Europy neutralnej pod względem emisji CO2.
Parlament Europejski i Rada przyjęły swoje stanowiska wobec proponowanego rozporządzenia odpowiednio w listopadzie i grudniu 2023 r. Po dwóch rundach nieformalnych negocjacji współprawodawcy osiągnęli wstępne porozumienie 4 marca 2024 r. Po oficjalnym przyjęciu przez oba organy osiągnięto również konsensus odnośnie ostatecznej treści, czego wynikiem jest publikacja w Dzienniku UE.
Przyjęcie PPWR jest o tyle istotne, że zmienia ono rodzaj aktu prawnego w zakresie opakowań i odpadów opakowaniowych z dotychczasowej dyrektywy na bezpośrednio stosowane rozporządzenie obowiązujące od momentu wejścia w życia we wszystkich państwach członkowskich. Oznacza to, że nowe przepisy nie będą wymagały implementacji z wyjątkiem np. kar za naruszenia.
PPWR a obowiązki dla przedsiębiorców
Omawiane rozporządzenie wprowadza wiele obowiązków dla wytwórców, dostawców opakowań lub materiałów opakowaniowych, importerów czy dystrybutorów. Rozporządzenie zawiera nowe definicje tych podmiotów.
Zgodnie z PPWR, „wytwórca” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która wytwarza opakowanie lub produkt w opakowaniu. „Dostawca” to każda osoba fizyczna lub prawna, która dostarcza wytwórcy opakowanie lub materiał opakowaniowy. „Importer” oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną, która ma miejsce zamieszkania lub siedzibę w Unii i wprowadza do obrotu opakowanie z państwa trzeciego. Natomiast „dystrybutor” – wg PPWR – oznacza każdą osobę fizyczną lub prawną w łańcuchu dostaw, inną niż wytwórca lub importer, która udostępnia opakowanie na rynku. Z kolei „dystrybutor końcowy” to osoba fizyczna lub prawna w łańcuchu dostaw, która dostarcza użytkownikowi końcowemu produkty w opakowaniu, w tym z zastosowaniem ponownego użycia, lub produkty, które można nabyć w drodze ponownego napełniania.
Wiele obowiązków wprowadzanych przez PPWR dotyczy podmiotów gospodarczych w zakresie ograniczania ilości opakowań i odpadów opakowaniowych. Rozdział V Rozporządzenia wprowadza szereg wymagań.
Pierwszym jest obowiązek dotyczący zbyt dużych opakowań. Podmioty gospodarcze, które napełniają opakowanie będące opakowaniem zbiorczym, opakowaniem transportowym lub opakowaniem dla handlu elektronicznego, zapewniają, aby maksymalny współczynnik pustej przestrzeni wynosił 50%.
Wśród wspomnianych wymagań są także ograniczenia w zakresie stosowania określonych formatów opakowań. Podmioty gospodarcze nie mogą wprowadzać do obrotu opakowań w formatach i do zastosowań wymienionych w załączniku do Rozporządzenia. Dotyczy to, np. opakowań jednorazowego użytku z tworzyw sztucznych na nieprzetworzone świeże owoce i warzywa czy opakowania jednorazowego użytku stosowane w hotelach.
Kolejną grupą wymagań są obowiązki związane z opakowaniami wielokrotnego użytku. Zgodnie z nimi podmioty gospodarcze, które udostępniają opakowanie wielokrotnego użytku na terytorium jednego z państw członkowskich po raz pierwszy, zapewniają działanie w tym państwie członkowskim systemu ponownego użycia tego opakowania, który obejmuje zachętę w celu zapewnienia zbierania tego opakowania i spełnia wymogi ustanowione w załączniku VI. Warto zaznaczyć, że zgodnie z przepisami możliwe jest wykorzystanie już istniejących systemów.
Rozporządzenie wprowadziło także obowiązki związane z systemami ponownego użycia. Podmioty gospodarcze stosujące opakowania wielokrotnego użytku uczestniczą w co najmniej jednym systemie ponownego użycia oraz zapewniają, aby systemy ponownego użycia, w ramach których te opakowania wielokrotnego użytku mogą być ponownie użyte, były zgodne z wymogami ustanowionymi w załączniku VI część A.
- Kolejną grupą wymagań stanowią obowiązki związane z ponownym napełnianiem. Podmioty gospodarcze oferujące możliwość nabycia produktów w drodze ponownego napełniania, powinny informować użytkowników końcowych o rodzajach pojemników, normach higieny i odpowiedzialności użytkownika końcowego w zakresie zdrowia i bezpieczeństwa.
- Ostatnią grupą wymagań wprowadzonych w ww. części PPWR są cele w zakresie ponownego użycia.
QR na opakowaniach
Najwcześniej od 2028 roku na opakowaniach wprowadzanych do obrotu będzie musiała się znaleźć zharmonizowana etykieta zawierająca informację o ich składzie materiałowy. Ma to pomóc konsumentom sortowanie. Etykieta będzie musiała zawierać piktogramy i być łatwo zrozumiała, w tym dostępna dla osób z niepełnosprawnościami. W stosownych przypadkach ma również informować o przydatności materiału do kompostowania. Z wyjątkiem opakowań dla handlu elektronicznego, niniejszy obowiązek nie ma zastosowania do opakowań transportowych ani do opakowań objętych systemem kaucyjnym.
W przypadku opakowań wielokrotnego użytku, aby informować użytkowników końcowych o możliwości ponownego użycia, dostępności systemów ponownego użycia oraz lokalizacji kanałów zbierania, na takich opakowaniach powinien znajdować się kod QR lub inny znormalizowany, otwarty cyfrowy nośnik danych, który dostarcza takich informacji. Kod QR lub nośnik danych powinien zawierać informacje, które ułatwiają śledzenie oraz obliczanie liczby podróży i rotacji, lub oszacowanie średniej, jeżeli takie obliczanie nie jest wykonalne.
PPWR i opakowania dla e-commerce
Rozporządzenie wprowadza również wyczekiwane przez branżę regulacje dla sprzedaży przez Internet. Jako opakowanie dla handlu elektronicznego rozumie się opakowanie transportowe wykorzystywane do dostarczania produktów użytkownikowi końcowemu w kontekście sprzedaży przez Internet lub za pośrednictwem innych środków sprzedaży na odległość.
Jak zwraca uwagę unijny prawodawca w celu zapewnienia zgodności z wymogami w zakresie minimalizacji opakowań należy zwrócić szczególną uwagę na ograniczanie pustej przestrzeni w opakowaniach zbiorczych i opakowań transportowych, w tym w opakowaniach dla handlu elektronicznego. W przypadku opakowań dla handlu elektronicznego stosowanych przy dostarczaniu produktów dystrybutorom końcowym lub użytkownikom końcowym współczynnik pustej przestrzeni nie powinien przekraczać 50%.
Co ciekawe, wymagane informacje na etykietach mają być udostępnione również użytkownikom końcowym przed nabyciem przez nich produktu w ramach sprzedaży przez Internet.
Zgodnie z zasadą „zanieczyszczający płaci” producenci, w tym podmioty zajmujące się handlem elektronicznym, którzy wprowadzają do obrotu w UE opakowania i produkty w opakowaniu, lub rozpakowują produkty w opakowaniu nie będąc użytkownikami końcowymi, będą ponosili odpowiedzialność za gospodarowanie tymi opakowaniami i tymi produktami w opakowaniu po końcu ich przydatności do użycia.
Podsumowanie głównych zmian
Do najważniejszych zmian proponowanych w PPWR w stosunku do obowiązującego prawa należy zaliczyć ok. 10 modyfikacji przepisów. Pierwszą z nich jest wprowadzenie wielu nowych oraz rozszerzenie starych definicji. Chodzi np. o rozszerzenie definicji opakowania, wprowadzenie nowej definicji „opakowanie e-commerce”, „ponowne użycie”, „opakowanie nadające się do recyklingu”, „konsument”, „kaucja”, „system depozytowy”, „organizacja odpowiedzialności producenta”, „jednorazowe opakowania” czy „upoważniony przedstawiciel”.
Ważną modyfikacją przepisów jest określenie warunków przydatności opakowania do recyklingu, a także wprowadzenie minimalnej zawartości materiałów pochodzących z recyklingu w plastikowych opakowaniach począwszy od 2030 r. w zależności od rodzaju opakowania.
Istotną zmianę regulacji stanowią też wymogi dotyczące projektowania opakowania. Zgodnie z nimi należy redukować jego wagę, objętość i warstwy, uwzględniając bezpieczeństwo i funkcjonalność.
Wśród istotnych zmian wskazać można także zdefiniowanie, kiedy opakowanie będzie traktowane jako opakowanie wielokrotnego użytku. Wprowadzenie obowiązku znakowania opakowań w zakresie materiału czy informowania, że opakowanie jest wielokrotnego użytku za pomocą kodu QR, to kolejna z ważnych zmian.
Istotna modyfikacja to zdefiniowanie obowiązków podmiotów gospodarczych takich jak producent, autoryzowany przedstawiciel, importer, dystrybutor, czy dostawca.
Pośród wprowadzanych zmian na uwagę zasługują także dwa obowiązki. Pierwszy z nich to konieczność zmniejszenia ilości odpadów opakowaniowych wytwarzanych na mieszkańca o 5% do roku 2030, o 10% do roku 2035 i o 15% do roku 2040. Drugi to obowiązek ustanowienia systemów zwrotów oraz selektywnej zbiórki wszystkich odpadów opakowaniowych.
Ponadto PPWR ustanawia wysokie cele recyklingu:
- Nie później niż do dnia 31 grudnia 2025 r. co najmniej 65% masy wszystkich odpadów opakowaniowych ma zostać poddanych recyklingowi,
- Nie później niż do dnia 31 grudnia 2025 r. zostaną osiągnięte następujące minimalne cele recyklingu w odniesieniu do następujących określonych materiałów zawartych w odpadach opakowaniowych: 50% tworzyw sztucznych, 25% drewna, 70% metali żelaznych, 50% aluminium, 70% szkła oraz 75% papieru i tektury,
- Nie później niż do dnia 31 grudnia 2030 r. co najmniej 70% masy wszystkich odpadów opakowaniowych zostanie poddanych recyklingowi,
- Nie później niż do dnia 31 grudnia 2030 r. zostaną osiągnięte następujące minimalne cele wagowe recyklingu w odniesieniu do następujących określonych materiałów zawartych w odpadach opakowaniowych: 55% tworzyw sztucznych, 30% drewna, 80% metali żelaznych, 60% aluminium, 75% szkła, 85% papieru i tektury.
Kary za naruszenia PPWR
Do 12 lutego 2027 r. państwa członkowskie, w tym Polska, mają ustanowić przepisy dotyczące kar, mających zastosowanie w przypadku naruszeń niniejszego rozporządzenia oraz podejmują wszelkie niezbędne środki w celu zapewnienia ich wykonywania. Przewidziane kary muszą być skuteczne, proporcjonalne i odstraszające.
Za niezapewnienie zgodności z obowiązkami dotyczącymi zbyt dużych opakowań, stosowania określonych formatowań opakowań, związanymi z opakowaniami wielokrotnego użytku bądź z ponownym napełnianiem państwa członkowskie mają stosować administracyjne kary pieniężne.
fot. na otwarcie sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
Artykuł opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią adwokacką dr Radosław Maruszkin
