Związek Gmin Wiejskich Rzeczypospolitej Polskiej (ZGWRP) przygotował stanowisko, w którym apeluje o zmiany w systemie obliczania poziomów recyklingu w związku z wdrażanym systemem kaucyjnym. Organizacja ostrzega przed karami dla mniejszych samorządów, które w obliczu zmiany strumienia odpadów będą niesprawiedliwe. Związek skierował oficjalne stanowisko do Minister Klimatu i Środowiska i przekazał je Komisji Wspólnej Rządu i Samorządu Terytorialnego. Głównym postulatem jest wprowadzenie instrumentu określanego jako współczynnik korekty terytorialnej dla gmin wiejskich i miejsko-wiejskich. Ma to chronić lokalne budżety przed sankcjami finansowymi za nieosiągnięcie wymaganych poziomów recyklingu.
System kaucyjny a osiągnięcie poziomów recyklingu w gminach wiejskich
Zdaniem samorządowców, obecna konstrukcja przepisów tworzy systemową nierównowagę, na której tracą mniejsze jednostki samorządu terytorialnego. Narzucony przez ustawodawcę minimalny wymóg utworzenia jednego punktu odbioru opakowań kaucyjnych na terenie gminy nie zapewnia rzeczywistej równości w dostępie do infrastruktury. W gminach wiejskich, charakteryzujących się rozproszoną zabudową oraz dużymi powierzchniami, pojedynczy punkt nie stanowi funkcjonalnego odpowiednika gęstej sieci punktów działających w miastach – podkreślił Związek.
Kluczowym problemem, na który zwraca uwagę ZGWRP, są naturalne przepływy mieszkańców i opakowań. Mieszkańcy wsi regularnie podróżują do większych ośrodków miejskich, dojeżdżając tam do pracy, szkół, placówek usługowych czy na zakupy. W konsekwencji to właśnie w miastach masowo oddają oni puste butelki oraz puszki, aby odebrać wpłaconą wcześniej kaucję.
Ryzyko kar finansowych dla samorządów ma zmniejszyć współczynnik korekty terytorialnej
Taki schemat działania konsumentów uderzy bezpośrednio w finanse mniejszych samorządów. Bowiem w efekcie masa opakowań wykorzystanych na terenach wiejskich zostanie przypisana miastom, w których fizycznie nastąpił zwrot do sklepów lub butelkomatów. Gminy wiejskie zostaną w ten sposób odcięte od wartościowego strumienia odpadów komunalnych, co uniemożliwi im osiągnięcie rygorystycznych, unijnych wskaźników ponownego użycia i recyklingu.
„Gmina nie może ponosić negatywnych konsekwencji finansowych za ograniczenie dostępnego dla niej strumienia odpadów będące skutkiem funkcjonowania państwowego systemu kaucyjnego, jeżeli miejsce zwrotu opakowania pozostaje poza jej kontrolą” – czytamy w stanowisku ZGWRP.
Związek podkreśla, że odpowiedzialność za rezultat powinna ściśle odpowiadać rzeczywistemu zakresowi wpływu danego podmiotu na końcowy wynik. Obecna niespójność pomiędzy systemem kaucyjnym a systemem odpowiedzialności gmin za odpady nakłada na samorządy obowiązki, których nie są one w stanie fizycznie kontrolować.
Czym jest współczynnik korekty terytorialnej?
Do przygotowanego stanowiska samorządowcy dołączyli propozycję zastosowania instrumentu korygującego, o proponowanej nazwie: współczynnik korekty terytorialnej. Zaproponowany mechanizm zakłada wdrożenie obiektywnego wskaźnika matematycznego, który korygowałby poziomy recyklingu osiągane na terenach wiejskich. Weryfikacja tego współczynnika opierałaby się na realnych, twardych danych spływających bezpośrednio z funkcjonującego systemu kaucyjnego w kolejnych miesiącach jego działania.
Wprowadzenie okresu przejściowego oraz korekty terytorialnej pozwoliłoby uniknąć sytuacji, w której zaangażowanie mieszkańców wsi w zwrot opakowań kaucyjnych generuje wielomilionowe kary dla ich własnych, lokalnych samorządów.
Stanowisko oraz załączona do niego analiza dostępne są na stronie: zgwrp.pl.
Przygotowano z wykorzystaniem sztucznej inteligencji
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
