Opłata recyklingowa za torby lekkie

Opłata za „foliówki” już od stycznia 2018 r.?

11 lipca br. do Sejmu wpłynął rządowy projekt ustawy o zmianie ustawy o gospodarce opakowaniami i odpadami opakowaniowymi (druk nr 1730), obejmującej m.in. wprowadzenie wobec przedsiębiorców zajmujących się handlem hurtowym i detalicznym obowiązku poboru od nabywających foliowe torby na zakupy tzw. opłaty recyklingowej.

Warto przypomnieć, że wprowadzone rozwiązania mają na celu dostosowanie polskiego prawa do przepisów Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2015/720 z 29 kwietnia 2015 r. zmieniającej dyrektywę 94/62/WE w odniesieniu do zmniejszenia zużycia lekkich, plastikowych toreb na zakupy (Dz. Urz. UE L 115/11 z 6.05.2015). Jak w niej zaznaczono, obecny poziom zużycia foliówek powoduje duże zaśmiecenie i nieefektywne korzystanie z zasobów, a w sytuacji niepodjęcia stosownych działań zjawisko to będzie się tylko pogłębiało. W związku z istniejącą sytuacją zobowiązano państwa członkowskie Unii Europejskiej (UE) do podjęcia środków pozwalających znacznie i trwale zmniejszyć zużycie lekkich, plastikowych toreb na zakupy. Wskazano przy tym, że rozwiązania przyjmowane przez kraje UE powinny zapewnić, by do 31 grudnia 2019 r. roczny poziom zużycia nie przekraczał 90 lekkich plastikowych toreb na zakupy, a do 31 grudnia 2025 r. – 40 takich toreb w przeliczeniu na osobę (lub osiągnięcie podobnych celów wyrażonych wagowo). Jednocześnie ustalono, że do 31 grudnia 2018 r. ma zostać wprowadzony zakaz oferowania lekkich plastikowych toreb na zakupy za darmo w punktach sprzedaży towarów lub produktów, chyba że wdrożone zostaną inne, równie skuteczne instrumenty. Warto przy tym zaznaczyć, że z tych środków zapobiegawczych mogą być wyłączone bardzo lekkie plastikowe torby na zakupy.

Opłata recyklingowa za torby lekkie

W Polsce zdecydowano się na przyjęcie drugiego z proponowanych modeli. W ocenie skutków regulacji wskazano przy tym m.in., że wprowadzana dodatkowa opłata za lekką, plastikową torbę na zakupy doliczana będzie do obowiązującej już ceny takiej torby albo będzie podstawową opłatą za nią, co w rezultacie ma zniechęcić klientów do korzystania z nich. Opłata ta nie ma przy tym być odzwierciedleniem wartości foliówki. Jak wspomniano wcześniej, z omawianej opłaty wyłączone mają być bardzo lekkie plastikowe torby na zakupy, tj. służące do pakowania żywności ze względów higienicznych i żywności sprzedawanej luzem, typu warzywa, owoce, mięso, ryby itp.
W świetle proponowanych rozwiązań, oferując lekką, plastikową torbę na zakupy, sprzedawca (hurtowy i detaliczny) obowiązany będzie pobrać opłatę recyklingową od nabywającego taką foliówkę, którą w przywoływanej Dyrektywie zdefiniowano jako plastikową torbę o grubości materiału od 15 do 50 mikronów, a w projektowanej ustawie jako „lekkie torby na zakupy z tworzywa sztucznego, oznaczające torby na zakupy z tworzywa sztucznego o grubości materiału poniżej 50 mikrometrów”.

Zgodnie z proponowanymi rozwiązaniami, opłata recyklingowa nie będzie pobierana od nabywającego bardzo lekką torbę na zakupy z tworzywa sztucznego. Takie torby ustawa definiuje jako „torby o grubości materiału poniżej 15 mikrometrów, które są wymagane ze względów higienicznych lub oferowane jako podstawowe opakowanie żywności luzem, gdy pomaga to w zapobieganiu marnowaniu żywności”. W myśl uzasadnienia do projektu nowelizacji, tylko ww. względy higieniczne, wykorzystywanie torebki jako podstawowego opakowania żywności luzem lub zapobieganie marnowaniu żywności ma być warunkiem zwolnienia z omawianej opłaty. Zarówno lekkie, jak i bardzo lekkie torby podpadają pod ogólną definicję toreb na zakupy z tworzywa sztucznego, przez które rozumieć należy „torby na zakupy, z uchwytami lub bez uchwytów, wykonane z tworzywa sztucznego, które są oferowane w jednostkach handlu detalicznego lub hurtowego”. Mając to na uwadze, do toreb na zakupy z tworzywa sztucznego, lekkich, a więc podpadających opłacie, lub bardzo lekkich, zaliczane mogą być również oksydegradowalne torby na zakupy.

W toku prac nad ustawą

Przekazane do Sejmu propozycje odbiegają od tych proponowanych przez stronę rządową jeszcze w grudniu 2016 r., kiedy to m.in. przy okazji definiowania „torby na zakupy z tworzywa sztucznego” obowiązek pobierania przez przedsiębiorcę opłaty recyklingowej dotyczył tylko toreb oferowanych konsumentom, natomiast dodawany w projekcie art. 40a wskazywał na każdego nabywającego, a nie tylko konsumenta. W rezultacie istniejących rozbieżności1 projektowane rozwiązania w wersji z lipca br. nie posługują się już określeniem „konsumenta”, a pobierana opłata recyklingowa dotyczyć ma każdego nabywającego. Mało tego, opłacie recyklingowej podlegać będą wyłącznie lekkie torby na zakupy, które są przeznaczone do pakowania produktów oferowanych w danej jednostce handlu. W ocenie Ministerstwa Środowiska, doprecyzowanie ww. definicji ma zagwarantować, że opłata recyklingowa nie będzie pobierana więcej niż raz za tę samą lekką torbę na zakupy, tj. po raz pierwszy pomiędzy producentem a jednostką handlową, a po raz drugi pomiędzy jednostką handlową a klientem. Zapewnić ma to zgodność polskiego prawa z przepisami Dyrektywy 94/62/WE w sprawie opakowań i odpadów opakowaniowych2.

Wskazana powyżej zmiana nie jest jedyną, jakiej dokonano w toku prac nad ustawą. Zwraca uwagę w szczególności, iż o ile w wersji projektowanej jeszcze w grudniu 2016 r. regulacje dotyczące pobierania przez przedsiębiorców opłaty recyklingowej miały zacząć obowiązywać dopiero od 1 stycznia 2019 r., tak wersja przekazana do Sejmu przewiduje wejście w życie całej ustawy (w tym obowiązku poboru ww. opłaty), począwszy od 1 stycznia 2018 r. Skąd taka zmiana, niestety, nie wiadomo. Wywołała ona jednak spore zaskoczenie wśród przedsiębiorców, których wprowadzany obowiązek poboru opłaty bezpośrednio dotyka. Być może przyjęcie opcji wcześniejszego wejścia w życie ww. regulacji wynika z ostrzeżeń wystosowanych przez Komisję Europejską co do niewypełnienia w terminie, m.in. przez Polskę, obowiązku transpozycji Dyrektywy 2015/7203. Niemniej zwraca uwagę, iż zgodnie z postanowieniami Dyrektywy, państwa członkowskie przyjąć mają m.in. środki zapewniające, aby do 31 grudnia 2018 r. lekkie, plastikowe torby na zakupy nie były oferowane za darmo w punktach sprzedaży towarów lub produktów. Za słuszne wobec tego uznać można stanowisko, w świetle którego „Decyzja rządu nie ma uzasadnienia prawnego, a jedynie fiskalne. Przedwczesne wprowadzenie systemu opłat wygeneruje dodatkowe, nieplanowane koszty, które poniesie konsument dokonujący zakupów w sklepie”4. Zdaniem Konfederacji Lewiatan, wejście w życie projektowanych rozwiązań nie od stycznia 2019, lecz od stycznia 2018 r., „to złamanie wcześniejszych ustaleń i uzgodnień”5.

Opłata za foliówkę

W dalszej kolejności wskazać trzeba, iż zgodnie z pierwotnym założeniem, maksymalna stawka pobieranej przez sprzedawcę opłaty recyklingowej nie uległa zmianie i wynosić ma 1 zł za sztukę torby, przy czym opłata będzie mogła stanowić całkowity koszt torby dla konsumenta albo zostanie doliczona do ceny ustalonej przez daną jednostkę handlową (wówczas ostateczna opłata będzie składała się z właściwej ceny torby oraz doliczonej do niej opłaty). Rzeczywiste stawki opłat będą określone w rozporządzeniu, jak jednak twierdzi Ministerstwo Środowiska, foliówki mają być objęte symboliczną opłatą, co ma w rezultacie wpłynąć na zmniejszenie ich ilości w obiegu6.

W kontekście zmian wprowadzanych w projekcie, uwagę zwraca także fakt, iż o ile w wersji z grudnia 2016 r. szereg obowiązków związanych z poborem przez przedsiębiorców opłaty recyklingowej spoczywał także na marszałkach województw, o tyle w projektowanej obecnie wersji ustawy zrezygnowano z wcześniejszych zapisów.

I tak trzeba zauważyć, że – zgodnie z wersją ustawy przekazaną do Sejmu – pobierana przez przedsiębiorców opłata recyklingowa „/…/ stanowi dochód budżetu państwa i jest wnoszona do dnia 15 marca roku następującego po roku kalendarzowym, w którym została pobrana” (art. 40c noweli), co jest konsekwencją uwzględnienia uwag składanych na etapie prac nad ustawą przez Ministerstwo Finansów. Tymczasem w wersji z grudnia ub.r. pobierana opłata miała być wnoszona na odrębny rachunek bankowy, prowadzony przez marszałka województwa, właściwego ze względu na miejsce oferowania lekkich, plastikowych toreb, a następnie w części przekazywana na rachunek NFOŚiGW, a w części (1%) stanowić miała dochód budżetu samorządu województwa.

Niezależnie od tego, w obecnych rozwiązaniach zrezygnowano z możliwości podejmowania przez marszałków województw działań w razie niewniesienia przez przedsiębiorcę należnej opłaty. Całkowicie zrezygnowano z wcześniejszych rozwiązań, w świetle których niewniesienie opłaty w ustawowym terminie bądź wniesienie jej w wysokości niższej od należnej powodować miało, że marszałek województwa – w drodze decyzji administracyjnej – określać miał wysokość zaległej opłaty, stosując stawkę obowiązującą w roku kalendarzowym, w którym powinna ona zostać pobrana. Z kolei w razie braku zapłaty opłaty w wysokości wynikającej z tak wydanej decyzji marszałek województwa, również w drodze decyzji, określać miał dodatkową opłatę recyklingową, w wysokości odpowiadającej 50% kwoty niewniesionej opłaty recyklingowej.

Plastikowe torebki bez ewidencji i sprawozdań

Z zapisów projektu ustawy w wersji z lipca br. wynika także, iż zrezygnowano z nakładania na przedsiębiorców prowadzących jednostki handlowe, hurtowe i detaliczne, obowiązku prowadzenia ewidencji, a także sporządzania i składania marszałkowi województwa rocznych sprawozdań w zakresie produktów, opakowań oraz gospodarki odpadami, zawierających m.in. dane o liczbie wydanych lekkich, plastikowych toreb na zakupy. Zmiana w tym zakresie jest konsekwencją uwzględnienia zaleceń Stałego Komitetu Rady Ministrów. Uwagi co do tego podnosiło także Ministerstwo Finansów, wskazując, że prowadzenie ewidencji i sprawozdawczości przez sprzedawców detalicznych, z uwagi na sporą uciążliwość, spowoduje nadmierne obciążenie dodatkowymi obowiązkami sprzedawców, zwłaszcza tych prowadzących małe punktu handlowe, oraz pogorszy ich sytuację w stosunku do podmiotów mogących korzystać z efektu skali. Wobec rezygnacji z obowiązku ewidencji i sprawozdawczości wskazano, że liczba toreb wydanych użytkownikom w danym roku szacowana będzie na podstawie informacji o wpływach z opłaty recyklingowej, którą będą przekazywali Ministrowi Środowiska marszałkowie województw za pomocą bazy danych (BDO).

W kontekście projektowanych rozwiązań, należy zauważyć, iż w niezmienionym w stosunku do pierwotnego kształcie pozostawiono regulacje dotyczące sankcji za nierealizowanie przez przedsiębiorców obowiązku poboru opłaty recyklingowej. Zgodnie z poprzednimi założeniami, sprzedawca, który wbrew obowiązkowi nie pobierze wymaganej opłaty recyklingowej od nabywającego lekką, plastikową torbę na zakupy, podlegać będzie administracyjnej karze pieniężnej w wysokości od 500 zł do 20 tys. zł.

Prace legislacyjne

19 lipca 2017 r. na posiedzeniu Sejmu odbyło się pierwsze czytanie projektu ustawy. Wobec ciągłych zmian i niespodzianek wprowadzanych do omawianych regulacji, trudno dzisiaj wyrokować, w jakim ostatecznie kształcie oraz, co istotne, kiedy ustawa wejdzie w życie. Aktualnie projekt skierowano do Komisji Ochrony Środowiska, Zasobów Naturalnych i Leśnictwa oraz Komisji Samorządu Terytorialnego i Polityki Regionalnej, z zaleceniem przedstawienia sprawozdania do 11 września br.

fot. sozosfera.pl

Źródła:

  1. Protokół posiedzenia komisji prawniczej z 4 maja 2017 r., RCL.DPPRI.550.39/2016;
  2. Stanowisko Ministra Środowiska w piśmie do Sekretarza Rady Ministrów, DP-WL.0230.25.2017.MT;
  3. Polska i torby plastikowe na celowniku KE;
  4. Stanowisko co do projektowanych zmian radcy prawnego, D. Gajewskiego, eksperta Konfederacji Lewiatan;
  5. http://biznes.gazetaprawna.pl/artykuly/1057117,oplaty-za-foliowki-2019.html;
  6. https://www.mos.gov.pl/aktualnosci/szczegoly/news/mniej-plastikowych-toreb-na-rynku/;
Joanna Kostrzewska

Joanna Kostrzewska

radca prawny, Dr Krystian Ziemski & Partners Kancelaria Prawna sp.k. w Poznaniu
e-mail: Joanna.Kostrzewska@ziemski.com.pl

reklama

partner portalu