Zmiany w prawie odpadowym

Najnowsze zmiany w prawie odpadowym. Nowelizacje ustaw o utrzymaniu czystości i porządku w gminach i o odpadach

W ostatnim czasie można dostrzec szczególnie intensywne prace Ministerstwa Klimatu i Środowiska nad przepisami mającymi wprowadzić zmiany w prawie odpadowym. Jest to efekt wprowadzenia tzw. Programu Czystość PLUS. Ma on zawierać szereg usprawnień dla systemu gospodarowania odpadami komunalnymi, a jego celem jest m.in. ustabilizowanie kosztów funkcjonowania tego systemu.

Aby przyśpieszyć wprowadzanie zmian, nowelizacje wdraża się w kolejnych ustawach. Można podejrzewać, że przyśpieszony tryb procedowania jest również skutkiem wzrostów cen za odbiór i zagospodarowanie odpadów i narastającej krytyki tego zjawiska ze strony społecznej.

Zmiany w prawie odpadowym – by poprawić sytuację na krajowym rynku gospodarki odpadami komunalnymi

Część zmian wchodzących w skład wspominanego pakietu została uchwalona przez Sejm jeszcze w 2020 r. i weszła w życie 31 grudnia 2020 r. (DzU poz. 2361). Dokonuje ona zmian m.in. w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach oraz w ustawie o odpadach. Kolejnym krokiem w stronę realizacji programu jest – opublikowany 31 grudnia 2020 r. na stronie Rządowego Centrum Legislacji – ministerialny projekt, który zawiera propozycje zmian w ustawie o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, Kodeksie wykroczeń, Kodeksie karnym, ustawie Prawo ochrony środowiska i ustawie o odpadach. Podstawowym celem, wynikającym z uzasadnienia projektu, jest konieczność wsparcia jednostek samorządu terytorialnego w zakresie zidentyfikowanych problemów oraz poprawa sytuacji na krajowym rynku gospodarki odpadami komunalnymi przez obniżenie kosztów funkcjonowania i usprawnienia gminnych systemów gospodarowania odpadami komunalnymi, a także przez ułatwienie prowadzenia działalności gospodarczej w zakresie gospodarki odpadami i tym samym poprawę dostępu do instalacji przetwarzających odpady komunalne.

Zmiany w prawie odpadowym – zabudowa wielorodzinna

Jedna z najbardziej istotnych zmian, wprowadzanych przez omawianą nowelizację, dotyczy zabudowy wielorodzinnej. Nowo dodany art. 2a wskazuje, że w sytuacji, gdy gmina zapewni techniczne możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych lokalach, rada gminy może, w drodze uchwały, postanowić o składaniu deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi oraz ponoszeniu tej opłaty przez właściciela lokalu w budynku wielolokalowym, w którym ustanowiono odrębną własność lokali, lub osobę faktycznie zamieszkującą lub użytkującą ten lokal bądź też przez osobę, której służy spółdzielcze prawo do lokalu, lub osobę faktycznie zamieszkującą lub użytkującą lokal należący do spółdzielni mieszkaniowej.

Taka uchwała będzie mogła dotyczyć wszystkich lub określonych nieruchomości zabudowanych budynkami wielolokalowymi. W przypadku podjęcia przez gminę uchwały, w terminie 14 dni od wejścia jej w życie, właściciele lokalu, osoby, którym służy spółdzielcze prawo do lokalu oraz osoby faktycznie zamieszkujące lokal, są zobowiązane do złożenia nowej deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Warto podkreślić, że powzięcie powyższej uchwały przez gminę ma charakter fakultatywny i to od decyzji rady gminy będzie zależało, czy uchwała zostanie podjęta.

Z uzasadnienia projektu wynika, że dodanie tego przepisu ma na celu umożliwienie gminom odejścia od odpowiedzialności zbiorowej, w szczególności w zabudowie wielolokalowej, poprzez wprowadzenie rozliczania z obowiązku selektywnego zbierania odpadów przez mieszkańców wytwarzających odpady w poszczególnych lokalach.

Komentatorzy zgodnie podkreślają, że zapewnienie przez gminę technicznych możliwości identyfikacji odpadów komunalnych wytwarzanych w poszczególnych lokalach będzie się wiązało z wielkimi kosztami, które ta będzie musiała ponieść. Prowadzi to do uzasadnionej obawy, że gminy niechętnie będą podejmowały takie rozwiązania. Biorąc pod uwagę spadające dochody gmin, dość mało prawdopodobne jest uznanie, że te będą chciały ponosić dodatkowe obciążenia finansowe i w konsekwencji pozostaną przy stosowanym dotychczas rozwiązaniu „odpowiedzialności zbiorowej”.

Odbiór bioodpadów a zmiany w prawie odpadowym

Projektodawcy zdecydowali się również doprecyzować obecnie obowiązujące regulacje dotyczące odbioru bioodpadów. Projekt zakłada, że gmina może nie zapewniać odbierania bioodpadów stanowiących odpady komunalne, jeżeli właściciel nieruchomości zabudowanej jednorodzinnym budynkiem mieszkalnym poda w deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi informację o posiadaniu kompostownika i kompostowania w nim odpadów oraz będzie korzystał ze zwolnienia w części z opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, a regulamin utrzymania czystości i porządku na terenie gminy przewiduje zwolnienie w całości z obowiązku posiadania pojemnika lub worka na te odpady.

Odstępstwo od selektywnej zbiórki odpadów

Kolejnym novum, które do tej pory wzbudziło najwięcej dyskusji, jest możliwość wprowadzania odstępstwa w danej gminie od selektywnej zbiórki odpadów. Będzie ono możliwe w drodze decyzji ministra właściwego ds. klimatu, wydanej na wniosek wójta, burmistrza lub prezydenta miasta, a jej wydanie będzie uzależnione od spełnienia co najmniej jednej, ściśle określonej w ustawie przesłanki. Do katalogu tych przesłanek należy m.in. sytuacja, gdy:

  • selektywne zbieranie nie jest technicznie wykonalne, biorąc pod uwagę dobre praktyki w zakresie zbierania odpadów,
  • selektywne zbieranie nie przynosi wyniku najlepszego dla środowiska,
  • selektywne zbieranie pociągałoby za sobą nieproporcjonalnie wysokie koszty ekonomiczne (np. w terenach górskich).

Takie zapisy wzbudzają obawy, że w konsekwencji doprowadzą do stosowania różnych standardów selektywnej zbiórki odpadów w różnych gminach w Polsce. Tym bardziej, że zaproponowany wachlarz przesłanek, wg którego odstępstwa mogą nastąpić, jest szeroki i dający duże możliwości interpretacyjne.

Należy mieć na uwadze, że wiele instalacji komunalnych z zaangażowaniem środków publicznych czy z programów operacyjnych planuje czy wręcz już dokonuje budowy, rozbudowy i modernizacji swoich instalacji, opierając się m.in. na prognozach morfologii wejściowego strumienia odpadów do zakładu w oparciu o powszechny i jednolity standard selektywnej zbiórki odpadów w całym kraju. Nieprzewidywalne co do treści i w zasadzie uznaniowe wprowadzenie odstępstw może skazać wiele z tych projektów na klęskę. Dodatkowo niedawne zmiany likwidujące regiony gospodarki odpadami spowodują brak jakiejkolwiek możliwości bilansowania nie tylko mas strumieni odpadów, ale również ich morfologii. Co istotne, z zapowiedzi wprowadzenia przedmiotowej zmiany w prawie odpadowym wynika, że zmniejszenie liczby selektywnie odbieranych od mieszkańców frakcji będzie możliwe pod warunkiem wykazania przez gminę możliwości rozdziału zbieranych łącznie frakcji przez docelową instalację przynajmniej ze skutecznością porównywalną do selektywnej zbiórki. Innymi słowy, w każdej takiej sytuacji niezbędne będzie powiązanie potencjalnego odstępstwa z możliwościami technicznymi danego obiektu.

Nieruchomości niezamieszkane a proponowane zmiany w prawie odpadowym

Ministerstwo proponuje rozwiązania, które mają uporządkować sytuację właścicieli nieruchomości niezamieszkanych. Zgodnie z nowelizacją, właściciele nie będą mogli przystępować w sposób swobodny (czyli w każdym czasie) do systemu gminnego odbioru odpadów komunalnych. Jeśli gmina obejmie systemem nieruchomości niezamieszkane, na których powstają odpady komunalne, wówczas właściciel takiej nieruchomości zostanie objęty tym systemem. Będzie on jednak mógł, w terminie 30 dni od daty ogłoszenia uchwały w tym przedmiocie, złożyć wójtowi, burmistrzowi lub prezydentowi miasta pisemne oświadczenie o wyłączeniu się z gminnego systemu odbierania odpadów komunalnych. Musi w nim wskazać jednostkę organizacyjną lub przedsiębiorcę, z którym zawarł umowę. To oświadczenie będzie wiążące przez cały okres obowiązywania umowy w sprawie zamówienia publicznego na odbiór odpadów komunalnych, co powoduje, że właściciel będzie mógł przystąpić ponownie do gminnego systemu dopiero przy zawarciu przez gminę nowej umowy w sprawie zamówienia publicznego na odbieranie odpadów.

Projektowane zmiany implikują pewne wątpliwości – co z nowymi nieruchomościami niezamieszkanymi, które pojawią się w trakcie obowiązywania umowy na odbiór odpadów komunalnych? Czy takie nieruchomości pozostaną poza systemem odbierania odpadów komunalnych do momentu podpisania nowej umowy? Nowelizacja ustawy w żadnym miejscu nie przesądza tej kwestii.

Zmiany w prawie odpadowym – ustawa o odpadach

W ustawie o odpadach zmiany dotyczą wydłużenia, z jednego roku do trzech lat, dopuszczalnego okresu magazynowania odpadów frakcji kalorycznej (paliwa alternatywnego i odpadów przeznaczonych bezpośrednio do produkcji takiego paliwa), a także odpadów pochodzących z przetwarzania odpadów komunalnych. W branży podkreśla się, że dopuszczenie magazynowania w tym przedziale czasowym szerszej gamy odpadów to – z jednej strony – zapis pozwalający na „złapanie oddechu” przez branżę, zwłaszcza w sytuacji, gdy rozstrzygane postępowania w tym zakresie powalają galopującymi cenami, z drugiej zaś – zapis ten może okazać się martwy w kontekście wprowadzanych stosunkowo niedawno wymagań związanych z rozporządzeniem Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji w sprawie wymagań w zakresie ochrony przeciwpożarowej, jakie mają spełniać obiekty budowlane lub ich części oraz miejsca przeznaczone do zbierania, magazynowania lub przetwarzania odpadów. Pozostanie jedynie możliwość przekazywania tej frakcji odpadów do zewnętrznych podmiotów prowadzących zbieranie odpadów, dysponujących odpowiednimi powierzchniami magazynowymi.

Zmiany w prawie odpadowym – potrzebna zupełnie nowa ustawa?

Podsumowując, projekt podejmuje próbę uporządkowania pewnych aspektów związanych z gospodarką odpadami komunalnymi. Nowelizacja wychodzi naprzeciw licznym postulatom środowisk samorządowych i branżowych, które podkreślają potrzebę ich jak najszybszej realizacji. Niemniej jednak jest ona niewystarczająca i stanowi jedynie doraźne rozwiązanie, które nie pozwoli na skuteczne zmierzenie się z narastającymi problemami. W środowiskach samorządowych słyszy się coraz wyraźniejsze głosy, że niezbędna staje się zupełnie nowa ustawa o utrzymaniu czystości i porządku w gminach, która całościowo i elastycznie ureguluje istotny z punktu widzenia mieszkańców i samorządów obszar, jakim jest zagospodarowanie odpadów komunalnych.

Artykuł opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Prawną Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k., SDZLEGAL SCHINDHELM

SDZLEGAL

fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)

reklama

reklama

reklama

reklama

reklama

 

reklama