Analiza wybranych PSZOK-ów pod względem efektywności

Analizie poddano 17 PSZOK-ów w różnych lokalizacjach. Informację uzyskano od podmiotów zarządzających (autor składa podziękowania za przygotowanie danych przez poszczególne firmy i instytucje). Z uwagi na to, że analiza nie obejmuje próby statystycznie dużej, niniejsze wnioski należy traktować jako ogólne trendy.

Poniżej przedstawiono podstawowe dane analizowanych obiektów.

Efektywność PSZOK-ów

Efektywność PSZOK-a oceniono, w pierwszym rzędzie, pod względem wagi dostarczonych odpadów w przeliczeniu na liczbę obsługiwanych mieszkańców. Najlepsze wyniki (20-53 kg/osobę) uzyskano w Stalowej Woli, Oleśnicy, Sieradzu i w Związku Międzygminnym „Gospodarka Odpadami Aglomeracji Poznańskiej” (ZM GOAP). Do wysokiej efektywności tych miejsc przyczyniły się dogodna lokalizacja oraz dobra kampania informacyjna.

Liczba wjazdów (wejść) na obiekt odpowiada ponad 63% mieszkańców miasta Stalowa Wola (tj. dwukrotne odwiedziny w ciągu roku przez statystyczną rodzinę) i ponad 21% mieszkańców Sieradza i Oleśnicy. Znacznie gorsze wyniki uzyskano dla gmin wiejskich, PSZOK-ów zlokalizowanych poza centrum (lub poza innymi dogodnymi dla mieszkańców lokalizacjami) oraz dla dużego miasta o małej liczbie punktów, gdzie jedynie co 15-20 mieszkaniec odwiedził punkt zbiórki.

Efektywność punktów selektywnej zbiórki pod względem lokalizacji przeanalizowano dla trzech rejonów, w których występują dwa obiekty, w tym jeden w centrum, a drugi poza nim. Analiza wykazała bardzo dużą zależność pomiędzy lokalizacjami. W miejscach dogodnych dla mieszkańców efektywność PSZOK-ów wzrasta kilka, a nawet kilkadziesiąt razy. Poniżej przedstawiono zależności dla wybranych przykładów (Stalowa Wola, Wrocław i Oleśnica).

Rys. 1. Liczba wejść/wjazdów na PSZOK w 2 lokalizacjach dla 3 wybranych miejscowości w 2017 r. (dane Użytkowników)

Liczba wjazdów i ilość przyjętych na PSZOK odpadów zależy nie tylko od lokalizacji, ale również od właściwej kampanii informacyjno-edukacyjnej, atrakcyjności obiektu i wielu innych czynników. Każdego roku obserwuje się zwiększenie zainteresowania mieszkańców punktem, jeśli prawidłowo on funkcjonuje. Poniżej zamieszczono dane o PSZOK-u w Sieradzu, gdzie w latach 2001-2017 odnotowano wzrost efektywności tego miejsca o 30-40% skali rok do roku.

Rys. 2. Ilości przyjętych odpadów na PSZOK w Sieradzu w latach 2011-2017 w Mg/rok (dane Użytkownika)

Podobny trend zaobserwowano w Stalowej Woli. Uruchomienie kolejnego punktu pozwoliło dodatkowo zwiększyć ilość zbieranych w systemie odpadów. Tamtejsze PSZOK-i, administrowane przez Miejski Zakład Komunalny, są jednymi z „rekordzistów” zbierania odpadów w systemie donoszenia, już ok. 20% wytwarzanych odpadów odbieranych jest w tych punktach.

Rys. 3. Ilości przyjętych odpadów na PSZOK-ach w Stalowej Woli w latach 2011-2017 w Mg/rok (dane Użytkownika)

Analizie poddano średnią wagę jednego wjazdu (wejścia) na PSZOK dla wybranych obiektów. W oparciu o zgromadzone dane można stwierdzić, że występuje znaczące zróżnicowanie dla poszczególnych lokalizacji. Wartości wahają się od 20 kg do ponad 400 kg na jeden wjazd. Nie ma bezpośredniej zależności w zakresie punktów zlokalizowanych na terenach wiejskich i miejskich, poza centrum i położonych centralnie. Waga zależy od rodzaju dostarczanych odpadów (np. ilości odpadów budowlanych i rozbiórkowych o wyższej masie). Największe znaczenie ma jednak dostępność dla podmiotów komunalnych, które jednorazowo przywożą większe ilości odpadów (np. w jednym z PSZOK-ów wjazdy na obiekt podmiotów gminnych stanowiły 13% wszystkich odwiedzin, ale wagowo przekazały blisko 52% odpadów). Generalnie w mniejszych obiektach, na terenach wiejskich obserwuje się wartości niższe, natomiast dla miast – większe (ponad 100 kg/wjazd).

Największy odsetek odpadów (wagowo) przywożonych do PSZOK-ów stanowią odpady budowlane i remontowe. W poszczególnych lokalizacjach ilość tych odpadów wahała się od 18 do 72%, a średnio wyniosła 48%. Drugą frakcję pod względem wagowym stanowią odpady biodegradowalne, głównie odpady zielone, o średnim udziale ponad 15% (max 48%). Kolejną grupą, wzrastającą corocznie, są odpady wielkogabarytowe, o średnim udziale blisko 14% (max 34%). Surowce wtórne stanowią średnio 9% przywożonych do PSZOK-ów odpadów. Z pozostałych odpadów główne grupy to zużyty sprzęt elektryczny i elektroniczny, odpady problemowe oraz opony. Wartości procentowe udziału poszczególnych frakcji dla wybranych 17 PSZOK-ów przedstawia poniższy wykres.

Objaśnienia: pozostałe obejmują ZSEiE, opony, odpady problemowe i inne, PTSM – surowce wtórne, gabaryt – odpady wielkogabarytowe, BiR – odpady budowlane i remontowe, BIO – odpady biodegradowalne

Rys. 4. Udział wybranych frakcji odpadów przywożonych do PSZOK-ów w 2017 r. (dane Użytkowników)

Niektórzy zarządzający prowadzili rejestr wejść (wjazdów) na PSZOK. Na podstawie rozkładu danych można zobserwować pewne tedencje. Najwięcej wejść obserwuje się od marca do października, z maksimum przypadającym na miesiące od maja do sierpnia. Najrzadziej mieszkańcy korzystają z punktów w miesiącach zimowych, zwłaszcza w styczniu i lutym. Poniżej przedstawiono średni rozkład odwiedzin w poszczególnych miesiącach dla wybranych ośmiu lokalizacji (Stalowa Wola x2, Oleśnica, Wrocław x2, Sieradz, Kobierzyce, Kluczbork).

Rys. 5. Procentowy rozkład wjazdów/wejść na PSZOK w poszczególnych miesiącach, dla wybranych lokalizacji (dane Użytkowników)

W większości poddanych analizie lokalizacji wejścia w sobotę stanowiły od 20 do 52% wizyt w tygodniu. Najmniej wjazdów odnotowuje się w środę. Poniżej zestawiono szczegółowe dane dla PSZOK-a w Sieradzu.

Rys. 6. Procentowy rozkład wjazdów/wejść na PSZOK w poszczególnych dniach tygodnia – PSZOK Sieradz (dane Użytkownika)

Analizując dane miesięczne i dobowe, można wnioskować, że większą efektywność uzyska się przy otwarciu punktu w sobotę (nawet kosztem środy) oraz wydłużeniem funkcjonowania w okresie od wiosny do jesieni.

Wyniki analizy PSZOK-ów – podsumowanie

• PSZOK-i zlokalizowane w centrum i przy centrach handlowych są najchętniej odwiedzane przez mieszkańców. Najlepsze obiekty odwiedzane są przez ponad 60% mieszkańców (średnio statystyczna rodzina odwiedza PSZOK dwa razy w roku) i osiągają ponad 50 kg odpadów na osobę rocznie (20% wytwarzanych odpadów komunalnych).
• Lokalizacje na peryferiach (w przemysłowej części miasta, przy RIPOK-ach, składowiskach) pełnią ważną funkcję uzupełniającą i podnoszą efektywność systemu.
• Istotny jest stały kontakt z mieszkańcami i kampanie informacyjne, o czym świadczy możliwość wzrostu ilości zbieranych odpadów w kolejnych latach.
• Najwięcej wjazdów notuje się w okresie letnim, a w sobotę obserwuje się do 40% wejść więcej niż średnio (najmniej w środę).
• W strukturze dostarczanych odpadów występuje zróżnicowanie związane z lokalizacją, sposobem zbiórki odpadów zielonych oraz dostępnością PSZOK-u dla podmiotów gminnych (np. spółdzielnie i wspólnoty mieszkaniowe). Podobna zależność związana jest z masą pojedynczego wjazdu na PSZOK.
• Średnio przyjmowanych jest ponad 48% odpadów budowlanych i rozbiórkowych, ponad 15% odpadów zielonych, 14% odpadów wielkogabarytowych i 9% surowców wtórnych.

Artykuł, wraz z tekstem pt. “Budowa i modernizacja PSZOK-ów” stanowi poszerzoną i uzupełnioną wersję referatu wygłoszonego na 8. Ogólnopolskiej Konferencji PSZOK – efektywność i funkcjonalność „Kryteria wpływające na efektywność PSZOK”, EKORUM, Poznań 13-14 marca 2018 r.

fot. na otwarcie sozosfera.pl