PSZOK

Budowa i modernizacja PSZOK-ów

Punkty selektywnej zbiórki odpadów komunalnych (PSZOK) stanowią niezbędny element systemu gospodarowania odpadami, a każda gmina jest zobowiązana posiadać przynajmniej jeden taki stacjonarny punkt.

Według wojewódzkich planów gospodarki odpadami wraz z planami inwestycyjnymi, w 2014 r. funkcjonowało 1713 PSZOK-ów (oznaczało to, że statystycznie 69% wszystkich gmin posiadało PSZOK). Jeden punkt selektywnej zbiórki odpadów komunalnych przypadał średnio na 22,5 tys. mieszkańców. Masa zebranych w tym systemie odpadów wyniosła w 2014 r. ok. 300 tys. ton. Zebrano łącznie 7,8 kg odpadów na mieszkańca. Niestety, w ogólnym rozrachunku efektywność takich miejsc jest w znaczącej części niewielka. Około 70% PSZOK-ów zebrało poniżej 100 ton odpadów na rok, a jedynie 4% – ponad 1000 ton. Według informacji zawartych w planach inwestycyjnych, planuje się budowę i modernizację blisko 1500 obiektów (w tym budowę ponad 1000 nowych). Przewidywana kwota w planach inwestycyjnych wszystkich województw na ten cel szacowana jest na blisko 1,35 mld zł.

Funkcjonowanie PSZOK-ów w znaczący sposobów przyczynia się do uzyskania wyznaczonych dla gmin limitów w zakresie odzysku i recyklingu, w tym określonych wymagań gospodarki o obiegu zamkniętym. Szacuje się, że koszt zbierania odpadów w PSZOK-ach jest dwuipółkrotnie niższy niż w przypadku zbiórki w systemie „od drzwi do drzwi” (D2D)1. Należy bowiem pamiętać, że celem funkcjonowania punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych, oprócz działania zgodnego z hierarchią sposobów postępowania z odpadami, jest również ekonomiczny aspekt całego systemu gospodarowania odpadami. Warto wziąć pod uwagę fakt, że koszty budowy i utrzymania PSZOK-ów pokrywane są z opłat ponoszonych przez mieszkańców, więc nie powinny one nadmiernie obciążać lokalnej społeczności.

Możliwości dofinansowania inwestycji w bieżącym roku

Na budowę i modernizację PSZOK-ów można uzyskać dofinansowanie z Programu Operacyjnego Infrastruktura i Środowisko (POIiŚ) oraz regionalnych programów operacyjnych (RPO). Z POIiŚ-u wsparciem będą objęte obiekty większe, o zakładanym budżecie powyżej 2 mln zł, lub obsługujące ponad 20 tys. mieszkańców. Mniejsze inwestycje mogą być finansowane z RPO.

Wnioski o dofinansowanie w ramach POIiŚ-u można składać do 27 lipca 2018 r. Oprócz dotychczasowych kryteriów (takich jak m.in. zaspokojenie potrzeb inwestycyjnych, dostępność PSZOK-a, liczba frakcji objętych selektywnym zbieraniem, w tym odpadów niebezpiecznych wyselekcjonowanych ze strumienia odpadów komunalnych, gotowość do realizacji inwestycji), wylistowano także inne, istotne elementy, podlegające ocenie merytorycznej (możliwość uzyskania większej liczby punktów). Należy do nich np. zlokalizowanie na terenie PSZOK-a kącika rzeczy używanych, punktu napraw czy ścieżki edukacyjnej. Nowe zapisy pojawiły się w kryterium „dostępność PSZOK osiągnięta po zakończeniu realizacji projektu”. Jako miarę dostępności przyjęto liczbę mieszkańców gminy (gmin) objętych projektem, przypadających na jeden PSZOK stacjonarny, liczonej jako iloraz liczby mieszkańców i liczby punktów stacjonarnych. Najwyżej ocenione zostaną wnioski, w których liczba mieszkańców przypadających na jeden PSZOK nie przekroczy 50 tys. mieszkańców – dla gmin miejskich, 15 tys. – dla gmin miejsko-wiejskich i 5 tys. – dla gmin wiejskich. Dodatkowa punktacja nie obejmie projektów, dla których liczba mieszkańców przypadających na jeden obiekt przekroczy 100 tys. mieszkańców – dla gmin miejskich, 30 tys. – dla gmin miejsko-wiejskich i 10 tys. – dla gmin wiejskich. Warto zaznaczyć, że jest to pierwsza próba podania sugestii dotyczących niezbędnej liczby PSZOK-ów w gminach.

Poszczególne województwa dofinansowują inwestycje dotyczące m.in. budowy, modernizacji i doposażenia punktów selektywnej zbiórki odpadów komunalnych w ramach RPO, według swoich harmonogramów naboru. W 2018 r. (według stanu na 30.04.2018 r.) dofinansowanie takich obiektów ujęły województwa kujawsko-pomorskie (działanie 4.2., nabór do 20 lipca, kwota wsparcia 21,2 mln zł), łódzkie (działanie V.2., nabór zakończył się 30 maja, budżet – 82,3 mln zł), małopolskie (działanie 5.2., początek naboru – maj, dofinansowanie – 11,2 mln zł), opolskie (działanie 5.2. początek naboru – czerwiec, kwota wsparcia – 16,5 mln zł), świętokrzyskie (działanie 4.2., początek naboru II kwartał, budżet 83,5 mln zł), warmińsko-mazurskie (działanie 5.1., pierwszy nabór zakończono 5 marca, zaś kolejny ruszy w lipcu, łącznie na ten cel przeznaczono 146,4 mln zł), wielkopolskie (działanie 4.2., początek naboru – wrzesień, dofinansowanie 60,0 mln zł) i zachodniopomorskie (działanie 3.7., nabór zakończył się w kwietniu, kwota wsparcia to 20,7 mln zł). Póki co, pozostałe województwa (dolnośląskie, lubelskie, lubuskie, mazowieckie, podkarpackie, podlaskie, pomorskie i śląskie) nie przewidują w 2018 r. naboru wniosków w tym zakresie.

Plany a rzeczywistość – przetargi w zakresie PSZOK-ów

Obecnie projektuje się i buduje wiele nowych obiektów lub modernizuje się i doposaża PSZOK-i istniejące. Można jednak zaobserwować problemy z realizacją zamierzeń inwestycyjnych.

W pierwszym kwartale 2018 r. ogłoszono (analiza własna na podstawie jednego z portali internetowych dotyczących przetargów) 131 przetargów na budowę, przebudowę, modernizację i doposażenie PSZOK-ów przez 65 podmiotów. Średni przewidywany budżet inwestycji wynosił 830 tys. zł. Z miesiąca na miesiąc rośnie liczba ogłaszanych przetargów: od 19 w styczniu, 45 – w lutym, do 67 – w marcu.

W 27% postępowań (36 przetargów) nie złożono ani jednej oferty. Średnio we wszystkich przetargach złożono 1,3 oferty. Jedynie w 12% (16 przetargów) postępowań cena przynajmniej jednej oferty była niższa od zakładanej przez inwestora. Pozytywnie rozstrzygnięto jedynie 36% ogłoszonych przetargów (44 projekty), ze średnią ceną wybranej oferty o 12% wyższą od zakładanej przez inwestorów (łączna kwota 37.5 mln zł). Średnia cena złożonych najniższych ofert (łącznie rozstrzygniętych i unieważnionych przetargów) była o 40% wyższa od zakładanej. Unieważniono 64% postępowań (84 przetargi). Średnia cena najniższej oferty (w unieważnionych przetargach) była wyższa od zakładanej o 62%.

PSZOK

Rys. 1. Wyniki postępowań przetargowych [%] na budowę lub modernizację PSZOK-ów w I kwartale 2018 r. (analiza własna)

Widoczne jest zróżnicowanie w poszczególnych regionach. W województwach mazowieckim, dolnośląskim i wielkopolskim (ogłoszono odpowiednio 37, 14 i 12 przetargów) unieważniono 50-89% postępowań, przy czym średnia najniższa cena była o 42-49% wyższa od zakładanej w budżecie. Natomiast w Kujawsko-Pomorskiem i Podkarpackiem (odpowiednio 24 i 19 przetargów) unieważniono 42% postępowań, a cena najniższej oferty była wyższa od zakładanej w budżecie o 20-29%. W pozostałych województwach (25 przetargów) unieważniono 60% postępowań, a cena przekraczała założenia o 39%. Warto odnotować, że na Mazowszu w połowie przetargów nie złożono ani jednej oferty, podczas gdy w pozostałych województwach liczba ta kształtowała się od 0 do max. 28% przetargów.

punkty selektywnego zbierania odpadów komunalnych

Rys. 2. Wyniki postępowań przetargowych (liczba przetargów) na budowę i modernizację PSZOK-ów w poszczególnych województwach – I kw. 2018 r. (analiza własna)

PSZOK-i

Rys. 3. Średnia cena najniższej oferty (przetargi rozstrzygnięte i unieważnione łącznie) w poszczególnych województwach [% budżetu] – I kw. 2018 r. (analiza własna)

Przyczyną wysokich cen i małego zainteresowania przetargami dotyczącymi PSZOK-ów jest nie tylko obecna sytuacja na rynku budowlanym (wysokie ceny, brak pracowników), ale również prawdopodobnie niezrozumienie zakresu prac przez firmy wykonawcze. Najczęściej ogłaszane są przetargi w systemie „zaprojektuj i wybuduj”. Inwestycja jest możliwa do realizacji przez mniejsze, lokalne firmy budowlane, jednakże zakres (dostawa wyposażenia) i często brak precyzyjnego opisu przedmiotu zamówienia ogranicza liczbę ofert.

W celu uzyskania większej liczby ofert o niższych cenach warto zastanowić się nad rozbiciem postępowania przetargowego na kilka elementów. W tym celu proponuje się wydzielenie następujących elementów:

  • koncepcji (oraz ewentualnie projekt budowlany) wraz z niezbędnymi dokumentami i pozwoleniami,
  • budowy/modernizacji na podstawie programu funkcjonalno-użytkowego (PFU) w zakresie budowlanym (ew. projektu budowlanego),
  • dostawę kontenerów i innych urządzeń na podstawie opisu przedmiotu zamówienia (OPZ).

Dokładne określenie zakresu w koncepcji (projekcie budowlanym lub PFU i OPZ) pozwoli na złożenie konkretnych ofert przez firmy budowlane i oddzielnie przez dostawców urządzeń.

Lokalizacja PSZOK-ów

Określenie lokalizacji PSZOK-a jest pierwszym, ale najistotniejszym elementem w procesie jego budowy. Należy przeanalizować dostępne możliwe lokalizacje punktu i poddać je analizie porównawczej (pod względem prawnym, np. zgodności z miejscowymi planami zagospodarowania przestrzennego, dostępem do infrastruktury, pod względem środowiskowym, ekonomicznym budowy i eksploatacji). Należy pamiętać, że od lokalizacji zależą koszty związane z pozyskaniem terenu i podłączenia w media (przyłączenie do sieci wodociągowej, kanalizacyjnej i elektroenergetycznej), przygotowaniem inwestycji i budową obiektu.

Dalsze etapy procesu inwestycyjnego to:

  • opracowanie założeń technicznych,
  • uzyskanie niezbędnych pozwoleń na etapie przygotowania inwestycji,
  • przygotowanie projektu budowlanego,
  • uzyskanie koniecznych decyzji administracyjnych na użytkowanie.

Lokalizacja obiektu ma znaczący wpływ na jego efektywność. Punkt powinien być umiejscowiony w pobliżu „środka ciężkości” powstawania odpadów, a więc w takim miejscu, aby mieszkańcom „opłacało” się dowozić odbierane tam odpady. Najczęstsze lokalizacje to centra miast (np. w pobliżu centrów handlowych), przy zakładzie komunalnym, nieopodal obiektów gospodarki odpadami (stacji przeładunkowej, regionalnej instalacji do przetwarzania odpadów komunalnych, składowiska itp.).

Możliwości zwiększenia efektywności PSZOK-a

Należy pamiętać, że PSZOK powinien być otwarty w godzinach, które najbardziej odpowiadają mieszkańcom. Zaleca się, aby punkt był czynny (w określonych godzinach) również w soboty. Należy w miarę możliwości wydłużyć czas funkcjonowania w miesiącach maj-październik.

Ważne są ułatwienia dla mieszkańców, takie jak rampa, schodki, kontenery otwarte, które umożliwiają wygodne, prawidłowe pozbycie się odpadów.
Istotny element powodzenia przedsięwzięcia jest związany z informacyjno-edukacyjnym charakterem tego miejsca. Takie działania jak np. konkurs na nazwę obiektu przyczyniają się do rozpowszechniania wiedzy o PSZOK-u oraz celach selektywnego zbierania odpadów. Coraz większą rolę odgrywają informacje zamieszczone na stronach internetowych. Duży wpływ na efektywność punktu mają dedykowane temu aplikacje na smartfony. Niektóre gminy umożliwiają w ten sposób weryfikację lokalizacji punktu, godzin jego otwarcia, ale także podają informacje o możliwości pozbycia się poszczególnych rodzajów odpadów.

Ważnymi elementami punktów selektywnego zbierania odpadów komunalnych są „kącik rzeczy używanych” czy „punkt napraw”, które mają na celu zostawienie rzeczy, która może (bezpośrednio lub po drobnej naprawie) zostać odebrana (zakupiona) przez inną osobę. Rozwiązanie to można wprowadzić okazjonalnie (akcyjnie) lub całorocznie. Należy pamiętać jednak o formalnej stronie sposobów postępowania z odpadami. Ponowne użycie jest zapobieganiem wytwarzania odpadów i znajduje się poza reżimem odpadów, natomiast przygotowanie do powtórnego użycia wymaga zezwolenia na przetwarzanie odpadów.

PSZOK powinien być „aktywny”. W celu zwiększenia efektywności obiektu, należy umożliwić zgłoszenie odpadów na telefon (odpłatnie lub nie), wypożyczenie przyczepy lub inne sposoby ułatwienia pozbycia się odpadów, np. wynajęcie big-bagów. Ważnym aspektem jest wiedza i kultura obsługi (wyjaśnianie, tłumaczenie).

Koszty operacyjne obiektu można zmniejszyć poprzez właściwą logistykę oraz odpowiednie wyposażenie, np. maszyny do zgniatania odpadów, rozdrabniacze do odpadów zielonych.

Źródło:

  1. A. Ptasiewicz, „Rupieciarnia w Stalowej Woli, jako przykład efektywnego PSZOK”, >>3. Ogólnopolska Konferencja „PSZOK – punkt selektywnego zbierania odpadów komunalnych – nowy obowiązek gmin”<< Ekorum, 2013 r.

 

Artykuł, wraz z tekstem pt. „Analiza wybranych PSZOK-ów pod względem efektywności” stanowi poszerzoną i uzupełnioną wersję referatu wygłoszonego na 8. Ogólnopolskiej Konferencji PSZOK – efektywność i funkcjonalność „Kryteria wpływające na efektywność PSZOK”, EKORUM, Poznań 13-14 marca 2018 r.

fot. na otwarcie sozosfera.pl

reklama

partner portalu

reklama

reklama

reklama

reklama

 

reklama

partner medialny