22 stycznia 2016 r. na stronie internetowej Ministerstwa Środowiska ukazał się komunikat, w którym szef resortu poinformował, że w najbliższym czasie nie przewiduje wydawania nowych przepisów w obszarze mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych (MBP). Decyzję tę uzasadnił on faktem, iż wymagania dla instalacji MBP zostały już określone w ustawie o odpadach oraz w „Dokumencie referencyjnym BAT dla przemysłu przetwarzania odpadów”.
Terminy obowiązywania przepisów wykonawczych, wydanych na podstawie starej ustawy o odpadach, są uregulowane w art. 250 ust. 2 Ustawy z 14 grudnia 2012 r. o odpadach. Stanowi on, że przepisy wykonawcze, wydane na podstawie art. 14 ust. 10 starej ustawy o odpadach, zachowują moc przez 36 miesięcy od dnia wejścia w życie nowej ustawy o odpadach. W związku z tym, jako że ustawa z 14 grudnia 2012 r. zaczęła obowiązywać 23 stycznia 2013 r., Rozporządzenie Ministra Środowiska z 11 września 2012 r. w sprawie mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych (rozporządzenie MBP) zachowało moc wiążącą jedynie do 23 stycznia br. 24 stycznia 2016 r. rozporządzenie to już nie obowiązywało.
Instalacja MBP wg wymagań BAT
Ze względu na zbliżający się upływ terminu obowiązywania rozporządzenia MBP, w Ministerstwie Środowiska podjęto prace mające na celu zastąpienie dotychczasowego aktu wykonawczego, a co za tym idzie – wypełnienia delegacji ustawowej dla Ministra Środowiska, określonej w art. 33 ust. 3 ustawy o odpadach. W wyniku tych prac powstał projekt nowego rozporządzenia w sprawie mechaniczno-biologicznego przetwarzania zmieszanych odpadów komunalnych, który 10 listopada 2015 r. został podpisany przez Ministra Środowiska (w wersji z 28 lipca 2015 r.) i skierowany do Rządowego Centrum Legislacji, celem publikacji w Dzienniku Ustaw. Co ciekawe, sygnowany projekt rozporządzenia nie wszedł jednak w życie, ponieważ jego publikacja została ostatecznie wstrzymana. W efekcie kwestie związane z mechaniczno-biologicznym przetwarzaniem zmieszanych odpadów komunalnych nie są obecnie regulowane żadnym aktem prawnym o randze rozporządzenia.
W komunikacie Ministerstwa Środowiska1 wskazano, że „poza ustawą o odpadach wymagania dla instalacji do mechaniczno-biologicznego przetwarzania zamieszanych odpadów komunalnych zostały określone w Dokumencie referencyjnym BAT dla przemysłu przetwarzania odpadów (sierpień 2006 roku)”. Mając zatem na względzie powyższe wymagania BAT, komunikat Ministerstwa Środowiska wskazuje, że instalacja MBP powinna ulepszyć przetwarzanie mechaniczno-biologiczne poprzez:
- stosowanie w pełni zamkniętych bioreaktorów,
- unikanie warunków beztlenowych w trakcie przetwarzania tlenowego poprzez kontrolowanie fermentacji i dostawy powietrza (przy użyciu stabilizowanego obwodu powietrza) oraz poprzez dostosowanie napowietrzania do rzeczywistej działalności biodegradacyjnej,
- efektywne gospodarowanie wodą,
- termiczne izolowanie sufitu hali degradacji biologicznej w procesach tlenowych,
- zminimalizowanie wytwarzania gazu do poziomu 2500 do 8000 Nm3 na tonę,
- zapewnienie jednolitego materiału wsadowego,
- recykling wód procesowych lub błotnistych pozostałości w ramach procesu tlenowego w celu całkowitego uniknięcia emisji do wody. W przypadku generowania ścieków należy je oczyścić w celu osiągnięcia wartości wymienionych w BAT,
- nieustanne nabywanie wiedzy na temat połączenia między kontrolowanymi zmiennymi degradacji biologicznej a zamierzonymi emisjami (gazowymi),
- redukcję emisji związków azotu poprzez zoptymalizowanie wskaźnika C:N.
Ponadto zaleca się redukcję emisji z procesu MBP do następujących poziomów:
- odory do 500-6000 (j.o./m3),
- NH3 do 1-20 (mg NH3/m3),
- pył do 5-20 (mg/m3)
przy użyciu odpowiedniej kombinacji różnych technik: utrzymania właściwego zarządzania, regeneracyjnego utleniacza termicznego i usuwania pyłu. Instalacja MBP powinna również zredukować emisję do wody do poziomów wymienionych w BAT oraz ograniczyć emisje całkowitego azotu, amoniaku, azotanów i azotynów do wody.
W Komunikacie poinformowano także o pracach legislacyjnych w zakresie rewizji dokumentu ws. BAT oraz konkluzji BAT, wskazując, że „(…) na szczeblu Unii Europejskiej, prowadzone są obecnie prace nad rewizją dokumentu ws. BAT (najlepszych dostępnych technik). Ich celem jest m.in. dostosowanie BAT do aktualnych warunków gospodarki odpadami. Konkluzje BAT będą obowiązywać we wszystkich krajach członkowskich UE. Pierwszy projekt dokumentu ma być opracowany w połowie 2016 r.”.
W czym tkwi problem?
Dokument referencyjny BAT (w skrócie BREF), zgodnie z Dyrektywą Parlamentu Europejskiego i Rady 2010/75/UE z 24 listopada 2010 r. w sprawie emisji przemysłowych (dyrektywa IED), oznacza „dokument będący wynikiem wymiany informacji zorganizowanej zgodnie z art. 13, sporządzony dla określonych rodzajów działalności i opisujący zwłaszcza stosowane techniki, aktualne poziomy emisji i konsumpcji, techniki uwzględniane przy okazji ustalania najlepszych dostępnych technik, a także konkluzje dotyczące BAT oraz wszelkie nowe techniki ze szczególnym uwzględnieniem kryteriów wymienionych w załączniku III”. BREF-y stanowią więc prawo europejskie o charakterze wtórnym, tj. stanowione przez instytucje Unii Europejskiej i publikowane w Dzienniku Urzędowym UE. Ich celem jest ujednolicenie wymagań emisyjnych na poziomie Unii.
Inaczej niż konkluzje BAT (które w obszarze MBP, jak wskazuje komunikat Ministerstwa Środowiska, są dopiero w przygotowaniu), BREF-y nie mają charakteru wiążącego, mimo że konkluzje BAT zawierają elementy dokumentu referencyjnego BAT. Niewiążącego charakteru BREF-ów nie zmienia również fakt, że niektóre przepisy ustawy Prawo ochrony środowiska (P.o.ś.) również się do nich odwołują. Tytułem przykładu można wskazać na art. 211 ust. 5 P.o.ś. Zgodnie z tym przepisem, w pozwoleniu zintegrowanym określa się – dla instalacji wymagających uzyskania pozwolenia zintegrowanego – zakres i sposób monitorowania wielkości emisji, zgodny z wymaganiami dotyczącymi monitorowania określonymi w konkluzjach BAT, jeżeli zostały one określone. W przypadku braku konkluzji BAT można uwzględnić dokumenty referencyjne BAT, w zakresie, w jakim wykraczają one poza wymagania, o których mowa w art. 147 ustawy P.o.ś., oraz wymagania określone w przepisach wydanych na podstawie art. 148 ust. 1 P.o.ś. (przepisy te dotyczą wymagań w zakresie prowadzenia okresowych pomiarów wielkości emisji i pomiarów ilości pobieranej wody oraz ciągłych pomiarów wielkości emisji w razie wprowadzania do środowiska znacznych ilości substancji lub energii). Do dokumentów referencyjnych BAT odnosi się również art. 202 ust. 2 P.o.ś.
Zatem aby odwołanie do standardów przyjętych w dokumentach referencyjnych BAT było skuteczne, musi się odbywać na poziomie powszechnie obowiązującego aktu prawnego, jakim jest ustawa lub rozporządzenie. Nie wystarczy tutaj podanie komunikatu na stronie internetowej Ministerstwa Środowiska. W związku z tym obecnie nie sposób określić jasnych norm, które określałyby wymagania dla instalacji MBP oraz egzekwowanie odpowiednich standardów takich instalacji.
Źródło:
1. http://archiwum.mos.gov.pl/artykul/7_aktualnosci/25643_wymagania_dla_instalacji_mbp.html (dostęp: 11.02.2016).
