Ptaki i nietoperze to dzikie gatunki na stałe wpisane w miejską strukturę Wrocławia. By je chronić, miasto uruchomiło kampanię informacyjno-edukacyjną pn. „Zróbmy miejsce dla wszystkich” – przekazał 29 lipca br. Urząd Miejski Wrocławia (UM). Magistrat dodał też, że dla ochrony tych zwierząt we Wrocławiu wprowadzone zostały „Standardy ochrony ptaków i nietoperzy w przestrzeni miejskiej”. Standardy te to zarządzenie Prezydenta Wrocławia, które porządkuje zasady postępowania przy inwestycjach, remontach i termomodernizacjach wykonywanych przez miasto i jego jednostki.
Ponad 200 gatunków ptaków i 18 gatunków nietoperzy
W granicach miasta stwierdzono występowanie ponad 200 gatunków ptaków – w tym lęgowych, przelotnych i zimujących. Spośród 27-28 krajowych gatunków nietoperzy, 17 bądź 18 żyje na terenie Wrocławia. Są to m.in. borowiec wielki, gacek brunatny czy karlik drobny. Wszystkie nietoperze w Polsce są objęte ścisłą ochroną gatunkową – podobnie jak większość ptaków gniazdujących w mieście – przypomniał przy okazji UM. Magistrat zaznaczył przy tym, że zwierzęta te są nie tylko cennymi wskaźnikami stanu środowiska, ale też niezwykle pożytecznymi sojusznikami mieszkańców. Bowiem redukują liczbę owadów np. komarów oraz gryzoni, zapobiegają rozprzestrzenianiu się patogenów i stabilizują miejskie ekosystemy. Dla przykładu magistrat wskazał, iż jeden jerzyk w ciągu dnia może schwytać nawet 20 tys. owadów, a to oznacza, że w ciągu wiosny i lata zje ich 2,5 mln.
– Wrocław rozwija się dynamicznie, ale jego rozwój musi obejmować również tych mieszkańców, którzy nie głosują, nie narzekają i nie protestują – bo nie mówią. Musimy budować i remontować nie tylko dla siebie, ale i z myślą o wszystkich innych gatunkach, które tu z nami żyją – podkreśliła Katarzyna Szymczak-Pomianowska, dyrektor Departamentu Strategii i Zrównoważonego Rozwoju, UM.
Prawo chroni ptaki i nietoperze. Rzeczywistość często nie nadąża
Zgodnie z polskim prawem – ustawą o ochronie przyrody i stosownym rozporządzeniem Ministra Środowiska – wszystkie nietoperze oraz większość krajowych ptaków podlegają ochronie ścisłej. Zakazane jest ich płoszenie, niszczenie siedlisk, gniazd czy innych schronień – również poza okresem lęgowym – przypomniał magistrat.
– Ptaki i nietoperze żyją z nami, są naszymi małymi sąsiadami obok – choć często ich nie zauważamy. Edukacja to fundament skutecznej ochrony. Trzeba podkreślać, że są one sprzymierzeńcami człowieka: regulują liczebność owadów oraz pełnią szereg istotnych funkcji w ekosystemach. Jeśli znikną, stracimy coś znacznie więcej niż tylko odgłos jerzyka pod dachem – podkreśliła Małgorzata Demianowicz, dyrektor Wydziału Środowiska UM.
Tymczasem w wyniku źle prowadzonych prac budowlanych, remontowych i termomodernizacyjnych co roku niszczone są dziesiątki siedlisk – wskazał UM. Ptaki i nietoperze tracą dach nad głową, często w sposób trwały. Dlatego tak ważne jest, by edukować mieszkańców i inwestorów, budować świadomość oraz zwracać uwagę na obecność tych małych, często niewidocznych stworzeń. Stąd miejska kampania – by przypomnieć, że miasto to wspólna przestrzeń nie tylko dla ludzi – dodał magistrat.
Jasne wytyczne dla jednostek miejskich
28 maja 2025 r. Prezydent Wrocławia podpisał zarządzenie wprowadzające „Standardy ochrony ptaków i nietoperzy w przestrzeni miejskiej”. Zgodnie z nim wszystkie jednostki miejskie, spółki komunalne i podmioty realizujące inwestycje z udziałem środków miejskich muszą przestrzegać jasnych zasad zawartych w standardach. Standardy określają, że modernizacja budynku, remont elewacji lub prace wysokościowe wymagają wcześniejszej ekspertyzy przyrodniczej. W przypadku likwidacji siedlisk obowiązkowe jest zapewnienie kompensacji w postaci budek lęgowych lub skrzynek dla nietoperzy. Magistrat podał również, że szczegółowe procedury regulują kwestie monitoringu i nadzoru przyrodniczego na etapie realizacji inwestycji.
– Ten dokument porządkuje praktyki i realnie chroni zwierzęta, które same nie mają głosu, ale mają konstytucyjne prawo do ochrony. Jednostki miejskie działają według jasnych wytycznych, a miasto daje przykład i zachęca mieszkańców oraz inwestorów, by również brali pod uwagę potrzeby dzikich gatunków – podkreśliła Martyna Stachowiak, radna miejska.
Jak pod koniec lipca br. wskazał UM, dobre praktyki już działają. Bowiem w wielu miejscach Wrocławia wcześniej podejmowano działania mające na celu ochronę miejskiej fauny, której częścią są ptaki i nietoperze. Między innymi na Popowicach zamontowano budki lęgowe dla pustułek. Natomiast w Liceum Ogólnokształcącym nr 5 zabezpieczono szyby przy pomocy naklejek antykolizyjnych, a na Księżu i Brochowie zainstalowano skrzynki dla borowców wielkich.
– Widzimy realne efekty. Tam, gdzie wcześniej ptaki zniknęły po dociepleniu elewacji, po zastosowaniu skrzynek powracają – skomentowała dyrektor Demianowicz. I dodała: – To pokazuje, że działania mają sens, a miasto i przyroda mogą współistnieć.
Ptaki i nietoperze, co dla ich ochrony mogą zrobić mieszkańcy?
Wrocław zachęca wszystkich do wspólnej troski o dzikich sąsiadów – ptaki i nietoperze, które współdzielą przestrzeń miasta z mieszkańcami. Nawet proste działania mogą mieć realny wpływ na ich bezpieczeństwo i dobrostan – dodał UM.
Magistrat podpowiedział przy tym, że przed remontami, przebudową czy termomodernizacją warto skonsultować się z ornitologiem lub przyrodnikiem. Zdaniem UM, specjalista pomoże ocenić, czy na budynku znajdują się siedliska chronionych gatunków i doradzi, jak przeprowadzić prace z poszanowaniem przyrody ożywionej.
Według UM, warto zwracać uwagę na podejrzane remonty prowadzone w okresie lęgowym, np. prace przy ociepleniach, rozbiórkach czy wymianach dachów, które mogą zagrażać siedliskom. W sierpniu większość ptaków gnieżdżących się w budynkach kończy już lęgi, dlatego przy udziale ornitologa możliwe może być rozpoczęcie prac jeszcze przed zakończeniem sezonu lęgowego. Formalnie trwa on od marca do połowy października.
Magistrat wskazał też, że nie należy likwidować miejsc gniazdowania ptaków w budynkach – nawet jeśli gniazda są, bądź wydają się opuszczone. Bowiem ptaki mogą wracać do tych samych miejsc lęgowych w kolejnych latach.
Montaż budek lęgowych i skrzynek dla nietoperzy na budynkach prywatnych – to prosta i skuteczna forma kompensacji utraconych siedlisk – wskazali miejscy urzędnicy.
– Wielu problemów da się uniknąć, jeśli już na etapie planowania ktoś zapyta: kto tu mieszka i jak to zabezpieczyć? Czasem wystarczy niewielka zmiana terminu prac albo zamontowanie kilku skrzynek, by pogodzić potrzeby ludzi i zwierząt. Bez takiej wiedzy łatwo nieświadomie zniszczyć coś, czego już nie da się odbudować – podkreśliła Anna Adamczyk, ornitolog.
Ulotki i materiały informacyjne dla mieszkańców i inwestorów
Oprócz regulacji dla podmiotów miejskich, Wrocław od kilku lat prowadzi działania informacyjne dla mieszkańców i inwestorów – zaznaczył UM. W ich ramach rozdawane są ulotki i instrukcje, które zawierają czytelne zasady dotyczące ochrony ptaków i nietoperzy, obowiązujących terminów oraz sposobu rekompensowania utraconych siedlisk. Są one dołączane przy wydawaniu pozwoleń na budowę i remont. Można je także znaleźć na stronie www.wroclaw.pl.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. UM Wrocławia
