obce gatunki inwazyjne i ochrona rodzimej bioróżnorodności

Przeciw obcym, inwazyjnym gatunkom roślin. Dobre praktyki w ogrodnictwie

Kodeks dobrych praktyk „Ogrodnictwo wobec roślin inwazyjnych obcego pochodzenia” jest zbiorem zasad określających jak postępować z roślinami należącymi do gatunków obcych, aby ograniczyć ich przenikanie z ogrodów i terenów zieleni do dzikiej przyrody.

Szacuje się, że w środowisku przyrodniczym Polski występuje ok. 3500 gatunków roślin naczyniowych, z czego rośliny obcego pochodzenia stanowią aż 30%. Na szczęście tylko niewielka część gatunków obcych zagraża rodzimej przyrodzie, są to tzw. inwazyjne gatunki obce, które stanowią ok. 1,5% flory Polski.

Inwazyjne gatunki obce negatywnie wpływają na środowisko przyrodnicze, m.in. poprzez wypieranie gatunków rodzimych czy ograniczanie bazy pokarmowej dla zwierząt. Niektóre z gatunków inwazyjnych przynoszą także straty gospodarcze, np. rozprzestrzeniając się jako uciążliwe chwasty, a nawet stanowią zagrożenie dla zdrowia ludzi i zwierząt, powodując alergie lub poparzenia.

Warto przy tym zwrócić uwagę, że do gatunków kategorii II, które już ujawniły właściwości inwazyjne w niektórych regionach, zwiększają zajmowany areał bądź liczbę stanowisk lub cechują się dużym potencjałem inwazyjnym znanym z innych krajów, zaliczany jest m.in. orzech włoski.

Kodeks został opracowany przez grono ekspertów, a jego treść zaakceptowało 20 instytucji reprezentujących administrację publiczną, organizacje pozarządowe, jednostki naukowe oraz wiodące stowarzyszenia branży ogrodniczej.

Oprócz ogólnych zasad postępowania z gatunkami obcego pochodzenia, w Kodeksie dodatkowo znajdują się kolorowe karty informacyjne o stosowanych w ogrodnictwie, roślinach należących do obcych gatunków inwazyjnych. Można tam znaleźć opis rośliny i praktyczne zalecenia jak uprawiać ją w sposób bezpieczny dla rodzimej przyrody.

Generalna Dyrekcja Ochrony Środowiska (GDOŚ), która zachęca do korzystania z Kodeksu, podkreśla, że swój udział we wdrażaniu zasad Kodeksu dobrych praktyk w ogrodnictwie, może mieć każdy, a poznanie, zaakceptowanie i stosowanie proponowanych w nim zasad może przyczynić się do zatrzymania lub ograniczenia procesu rozprzestrzeniania się wielu obcych gatunków roślin o charakterze inwazyjnym.

Omawiane opracowanie zawiera szereg zasad, a poniżej zaprezentowane zostaną wybrane spośród nich.

Poznaj, co uprawiasz lub sprzedajesz

Identyfikacja rośliny jest warunkiem koniecznym, aby wiedzieć czy mamy do czynienia z gatunkiem, który może być niebezpieczny dla krajowej flory. Dlatego tak ważne jest, aby poznać prawidłowe nazwy roślin.

Dowiedz się, które obce gatunki roślin stosowanych w ogrodnictwie są inwazyjne

Warto szukać aktualnych informacji na temat roślin, które mogą stanowić zagrożenie dla rodzimej przyrody. W Kodeksie można znaleźć listę roślin stosowanych w ogrodnictwie, a uznawanych obecnie za obce gatunki inwazyjne.

Unikaj wprowadzania do swojego ogrodu i na tereny zieleni roślin zaliczanych do gatunków inwazyjnych

Dąb czerwony, robinia akacjowa, dereń rozłogowy, jesion pensylwański, słonecznik bulwiasty, rudbekia naga, sumak octowiec, świdośliwa Lamarcka – to tylko część występujących w Polsce obcych gatunków roślin, które stanowią zagrożenie dla gatunków rodzimych lub siedlisk przyrodniczych. W Kodeksie można znaleźć informację o ich biologii i występowaniu oraz wskazówki jak je uprawiać, aby nie „uciekły” z ogrodu.

Warto też pamiętać, że inwazyjne gatunki roślin można zastąpić innymi gatunkami rodzimymi lub obcymi, ale niewykazującymi charakteru inwazyjnego. Rośliny te także charakteryzują się pięknym zapachem, kolorem kwiatów czy kształtem liści.

Zrezygnuj ze sprzedaży lub z uprawy „zakazanych gatunków” oraz „uzgodnionych gatunków” obcych roślin

Dzięki rezygnacji ze sprzedaży i uprawy wybranych gatunków roślin uznanych za inwazyjne zmniejszy się ryzyko ich przedostawania się do środowiska przyrodniczego.

Mianem „gatunków zakazanych” określono gatunki wymienione w rozporządzeniu Ministra Środowiska z 9 września 2011 r. w sprawie listy roślin i zwierząt gatunków obcych, które w przypadku uwolnienia do środowiska przyrodniczego mogą zagrozić gatunkom rodzimym lub siedliskom przyrodniczym. Zaliczono do nich barszcze kaukaskie, bożodrzew gruczołowaty, kolcolista zachodniego, kolczurkę klapowaną i niecierpka gruczołowatego. Na liście tej ujęto też niecierpka pomarańczowego, rdestowce, trojeść amerykańską, tulejnika amerykańskiego oraz rośliny wodne: moczarkę delikatną, azollę drobną i grubosza Helmsa. Zgodnie z przepisami ustawy o ochronie przyrody uprawa tych roślin, ze względu na ryzyko ich przeniknięcia do środowiska, jest zabroniona.

Podczas prac nad Kodeksem uzgodniono, że nie należy wprowadzać do sprzedaży i uprawy również innych inwazyjnych roślin gatunków obcych („gatunki uzgodnione”). Należą do nich: czeremcha amerykańska, klon jesionolistny, moczarka kanadyjska, nawłoć kanadyjska, nawłoć późna, nawłoć wąskolistna, rudbekia naga, świdośliwa kłosowa, tawuła kutnerowata.

Uprawiaj rodzime lub nieinwazyjne rośliny obcego pochodzenia

Chcąc upodobnić nasz ogród lub teren zieleni do naturalnego ekosystemu, uprawiaj w nich rośliny gatunków rodzimych, które są dostępne w ofercie ogrodniczej. Rośliny te mogą być atrakcyjne dla ptaków lub motyli, pszczół i innych owadów. Jednocześnie będą stanowić urzekający element ogrodu.

Utrzymuj rośliny obcego pochodzenia w ogrodzie, tak aby nie przedostawały się „za płot”

Pojawienie się w naturalnym ekosystemie nawet najpiękniejszej rośliny obcego pochodzenia jest niepożądane i może zakłócić jego strukturę i funkcjonowanie. Dlatego zasięgaj informacji u sprzedawcy, jak ją uprawiać w sposób bezpieczny dla środowiska oraz stosuj zalecenia dla gatunku zawarte w kartach informacyjnych Kodeksu.

Wyrzucaj odpady roślinne w sposób odpowiedzialny – nigdy „na dziko”

Odpady roślinne inwazyjnych gatunków obcych powinny zostać odpowiednio przetworzone, np. rozdrobnione i wysuszone, mogą być skierowane do zamkniętego kompostownika lub spalone.

GDOŚ nawołuje do korzystania z Kodeksu osoby uprawiające własne ogrody, a także zawodowo zajmujące się ogrodnictwem, które cenią rodzimą przyrodę. Zachęca także do wypełnienia deklaracji o jego stosowaniu, a złożenie takiej deklaracji będzie potwierdzeniem, że podczas urządzania ogrodu dbałość o przyrodę jest cenną wartością.

Więcej informacji o dobrych praktykach w ogrodnictwie można znaleźć na stronie: http://kdpo.gdos.gov.pl

Na podstawie materiału nadesłanego przez GDOŚ

fot. pixabay.com