16 października w Nadleśnictwie Kozienice odbyła się akcja edukacyjna, podczas której do jednego ze zbiorników wodnych wsiedlono kilkaset osobników ryby różanki wraz ze związanymi z jej rozwojem małżami, a także kilkadziesiąt raków błotnych. Przedsięwzięcie związane jest z projektem restytucji tych gatunków realizowanym na terenie Puszczy Kozienickiej. Inicjatorem akcji jest Mazowiecko-Świętokrzyskie Towarzystwo Ornitologiczne, a jej realizacją zajęli się naukowcy z Katedry Biologii Środowiska Zwierząt Instytutu Nauk o Zwierzętach SGGW. Do akcji zaproszono młodzież ze szkoły podstawowej w Świerżach Górnych.
Charakterystyka różanki
Różanka jest niewielką rybą osiągającą do 9 cm. To jedna z najmniejszych ryb Europy z rodziny karpiowatych – informuje Regionalna Dyrekcja Lasów Państwowych w Radomiu (RDLP). Jest charakterystycznie ubarwiona, szczególnie w okresie rozrodczym. Wówczas jej płetwy grzbietowa i odbytowa nabierają czerwonej barwy, bardziej jaskrawej u samców – stąd pochodzi nazwa gatunku. Natomiast po bokach, od środka ciała do końca ogona, ciągnie się wyraźna zielono-niebieska smuga z metalicznym połyskiem.
Gatunek obejmuje ochrona, figuruje również w Polskiej czerwonej księdze zwierząt. Rozwojowo powiązana jest z małżami z rodziny Unionidae (Skójkowate). W Polsce występuje siedem gatunków z tej rodziny – skójki i szczeżuje. Ryba składa jaja za pomocą pokładełka, które wydłuża się do 5 cm długości w okresie godowym. Jaja trafiają do wnętrza małża przez syfon wypustowy, gdzie w jamie skrzelowej odbywa się zapłodnienie jaj (plemniki wydalane są przez samca w okolicy syfonu wpustowego i dostają się do jamy skrzelowej wraz z wodą). Po 20-40 dniach, narybek opuszcza małża. Ma wówczas 7-8 mm.
Przyczyny zmniejszenia populacji gatunku
Różanka jest mało odporna na zmiany środowiskowe. Jego pokarm stanowią detrytus, szczątki roślin naczyniowych i glonów oraz w niewielkim stopniu bezkręgowce. Zasiedla jeziora, stawy, starorzecza i kanały. Można go również spotkać w dolnych i środkowych biegach rzek. Wybiera miejsca zarośnięte roślinnością zanurzoną, o mulistym dnie, utrzymując się bliżej brzegów. Jego przetrwanie zależy od dostępu do siedlisk z bogatą strefą roślinności naczyniowej i licznymi populacjami skójek (głównie skójki malarskiej i zaostrzonej) oraz szczeżuj (głównie szczeżui pospolitej) jako miejsca odbycia tarła. Głównym zagrożeniem dla małży jest człowiek zanieczyszczający rzeki lub niszczący miejsca ich występowania podczas pogłębiania zbiorników czy tworzenia kąpielisk.
W Puszczy Kozienickiej są miejsca, w których różanka i małże mają się bardzo dobrze. Jednak w wielu miejscach gatunek występował, lecz wskutek zanieczyszczeń przemysłowych znikły małże, a w ślad za nimi związane z ich rozrodem ryby. Małżom zagrażają także obce gatunki inwazyjne. To np. szczeżuja chińska zajmująca ich środowisko. Co więcej, potrafi usunąć embriony różanki ze skrzeli.
Działania ochronne dotyczące różanki, raka błotnego i raka szlachetnego pod nadzorem naukowym dr Witolda Stróżyńskiego realizował na terenie Puszczy Kozienickiej Mazowiecki Zespół Parków Krajobrazowych w ramach projektu „Ochrona bioróżnorodności w mazowieckich parkach krajobrazowych”. Młode osobniki były hodowane w wylęgarni utworzonej na terenie Ośrodka Edukacyjnego Kozienickiego Parku Krajobrazowego w Augustowie. Dzięki temu wielokrotnie do zbiorników wodnych, rzek i strumieni wsiedlano te gatunki.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. 2 x E. Nowicka
