W Polsce ochrona przyrody opiera się na działaniach mających na celu zachowanie, zrównoważone użytkowanie oraz odnawianie zasobów środowiska (zarówno tych żywych, jak zadrzewienia i inne rośliny, zwierzęta czy grzyby, jak i nieożywionych, jak wydmy, źródła, jaskinie czy skałki) z uwagi m.in. na ich wartości przyrodnicze, naukowe czy krajobrazowe. Jednym z podstawowych narzędzi realizacji tych celów jest obejmowanie cennych przyrodniczo terenów prawnie ustanowionymi formami ochrony przyrody. Są to m.in. parki narodowe, rezerwaty przyrody, parki krajobrazowe, obszary chronionego krajobrazu, obszary Natura 2000, pomniki przyrody czy użytki ekologiczne.
Zdarza się, że nieruchomości położone na terenach chronionych lub w ich sąsiedztwie są wyjątkowo atrakcyjne (np. krajobrazowo). Jednak objęcie tych terenów formami ochrony przyrody często wiąże się z istotnymi ograniczeniami inwestycyjnymi. Ich lokalizacja może bowiem nie tylko znacznie ograniczać możliwość zabudowy, ale wręcz ją uniemożliwiać.
Ochrona przyrody i najostrzejsze ograniczenia
Najbardziej restrykcyjne przepisy obowiązują w parkach narodowych i rezerwatach przyrody. Zabudowa jest tam właściwie dopuszczalna wyłącznie w wyjątkowych sytuacjach, zwykle związanych z funkcją ochronną tych obszarów. Nieco inaczej jest w przypadku parków krajobrazowych czy obszarów chronionego krajobrazu. Na ich terenie zabudowa jest co prawda możliwa, ale obarczona licznymi zakazami i ograniczeniami. Celem tych zakazów i ograniczeń jest zachowanie cennych walorów przyrodniczych i krajobrazowych omawianych terenów. W praktyce, często oznacza to konieczność uwzględnienia tej wyjątkowej lokalizacji w ramach opracowywania projektu planowanej inwestycji oraz obowiązek przeprowadzenia odpowiednich uzgodnień z organem odpowiedzialnym za daną formę ochrony przyrody.
Ochrona przyrody i obowiązek uzgodnień
Realizacja inwestycji na terenach objętych ochroną (lub mogących na nie oddziaływać) wymaga zasadniczo, w prawie każdym przypadku, wcześniejszego uzgodnienia z odpowiednimi organami ochrony przyrody. Procedura ta nie jest jednolita i zależy od rodzaju ustanowionej na danym terenie formy ochrony przyrody. Jest ona też uzależniona od rodzaju planowanej inwestycji, a także decyzji inwestycyjnej, o której wydanie ubiega się inwestor.
Przykładowo, gdy inwestycja wymaga decyzji o warunkach zabudowy lub pozwolenia na budowę, uzgodnienie z organem ochrony przyrody będzie stanowić jeden z etapów postępowania zmierzającego do ich wydania. Co istotne, odmowa uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia mogącego wpływać na obszary Natura 2000, nawet jeśli inwestycja nie znajduje się bezpośrednio na tym obszarze, skutkuje automatyczną odmową wydania pozwolenia na budowę. Organ architektoniczno-budowlany jest bowiem związany decyzją organu ochrony środowiska.
Podobnie, uzgodnienie takie może być wymagane na etapie ustalania warunków zabudowy. Również w tym przypadku odmowa uzgodnienia warunków środowiskowych realizacji inwestycji blokuje wydanie decyzji głównej, przy czym w przeciwieństwie do decyzji o pozwoleniu na budowę, inwestor ma możliwość samodzielnego zaskarżenia tak wydanego postanowienia.
Zasada przezorności – wyzwanie dla inwestora
Istotnym wyzwaniem dla inwestora staje się często powoływana w kontekście odmowy uzgodnienia warunków realizacji przedsięwzięcia z uwagi na formy ochrony przyrody – tzw. zasada przezorności. Nakłada ona bowiem obowiązek przewidywania możliwego negatywnego wpływu inwestycji na środowisko, w tym również tego potencjalnego, które nie zostało jeszcze w pełni rozpoznane i proponowanie odpowiednich środków zapobiegawczych. Niestety odmowa uzgodnienia realizacji inwestycji, nie musi wynikać z wykazanej szkodliwości takich działań, czyli jej udowodnienia w sposób wolny od wątpliwości. Może ona opierać się na uprawdopodobnieniu i wynikającej z niego hipotezie, co do potencjalnego wpływu tych działań na środowisko.
To spore utrudnienie dla inwestora, na którego w zasadzie przerzucony zostaje obowiązek wykazania, że planowane do realizacji przedsięwzięcie nie narusza obowiązujących zakazów. W praktyce bywa to niezmiernie trudne, a w obliczu braku odpowiednio przeprowadzonej inwentaryzacji często wręcz niemożliwe.
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
Artykuł został opublikowany w ramach współpracy z Kancelarią Ochrony Środowiska
