Naukowcy z Politechniki Białostockiej (PB) chcą ocalić autochtoniczną populację jodły pospolitej. Projekt otrzymał 1,7 mln zł wsparcia z Generalnej Dyrekcji Lasów Państwowych. Kierownikiem trwającego od 2023 roku projektu jest dr inż. Aleh Marozau.
Gdzie w Polsce można spotkać jodłę?
Jak podała PB, naturalny zasięg występowania gatunku w Polsce zaczął się kurczyć w okresie od około 1300 do 1850 roku. Obecnie, gatunek występuje głównie w Karpatach, Sudetach, Górach Świętokrzyskich i na Roztoczu. Rzadziej można spotkać jodłę na terenie Puszczy Białowieskiej.
– Obecnie skupiamy się na wegetatywnym rozmnażaniu najlepszych osobników autochtonicznej jodły, której siedlisko w polskiej części Puszczy Białowieskiej jeszcze w latach 90. ubiegłego stulecia utworzył dr hab. Adolf Korczyk, uznany specjalista genetyki i selekcji drzew leśnych – powiedział dr inż. Aleh Marozau.
Kilka słów na temat jodły pospolitej
Jodła to iglaste drzewo zimozielone, charakteryzujące się grubym pniem pokrytym szarą korą i ułożonymi grzebieniasto igłami. Osiąga 300-600 lat.
– Leśnicy cenią jodłę z kilku względów. Przede wszystkim polepsza żyzność gleby i sprzyja zachowaniu bioróżnorodności runa leśnego, podszytu oraz składu gatunkowego drzew. Olejki eteryczne z jodły pospolitej pomagają leczyć choroby układu oddechowego. A drewno jodły jest elastyczne i trwałe, zawsze było wysoko cenione w budownictwie. Jodła jest drzewem, które skutecznie dba o swoją przyszłość oraz przyszłość lasu. Dlatego warto pochylić się nad tematem rozmnożenia jodły pospolitej, wyszukania jej najlepszych genotypów i utworzeniem plantacji nasiennych, z których leśnicy będą mogli pozyskać wartościowy genetycznie materiał do nasadzeń. To nasz wkład w tworzenie lasów przyszłości – dodał Aleh Marozau.
Naukowcy korzystają z dokonań dr hab. Adolfa Korczyka
Dzięki inicjatywie dr hab. Adolfa Korczyka, wybitnego biologa, w 1993 roku po raz pierwszy w programie selekcji drzew leśnych Lasów Państwowych oficjalnie nakreślono program dotyczący zachowania leśnych zasobów genowych. Badał on naturalny proces odnawiania się reliktowej populacji jodły pospolitej na terenie rezerwatu „Tisovik” w białoruskiej części Puszczy Białowieskiej.
– Korzystając z zasobów białowieskiej populacji jodły, w 1994 roku profesor Korczyk założył na terenie Nadleśnictwa Hajnówka jej plantację zachowawczą. Obecnie znajduje się w niej około 20 drzew, świetnie przystosowanych do lokalnych warunków klimatycznych. I właśnie to miejsce skłoniło nas do tego, żeby podjąć się projektu restytucji jodły pospolitej w Puszczy Białowieskiej. Z tego miejsca pozyskujemy nasiona, które następnie wysiewamy w szkółce, a także pobieramy podkłady do szczepień – powiedział mgr inż. Konrad Wilamowski z Katedry Środowiska Leśnego na Wydziale Budownictwa i Nauk o Środowisku Politechniki Białostockiej.
Plantacja zachowawcza jodły pospolitej utworzona przez prof. Korczyka znajduje się na mapie EUFORGEN – Europejskiego Programu Ochrony Leśnych Zasobów Genowych.
Nasiona jodły pospolitej wysiewane dzięki współpracy z nadleśnictwami
Zebrane z plantacji nasiona jodły, naukowcy wysiewają w Szkółce Leśnej w Budach, w Nadleśnictwie Hajnówka.
– Mamy tu młode jodły, które sami wyhodowaliśmy. To drzewka, o których wiemy wszystko: jaki posiadają gen, parametry, wygląd. Wykorzystamy je jako bazę do szczepienia, czyli podkładkę. Kiedy rośliny osiągną pożądany wzrost, będziemy na nich szczepić jodłę uszlachetnioną. W ten sposób powstanie nowe drzewo, które w przyszłości posłuży nam jako baza nasienna do hodowli gatunku jodły pospolitej – powiedział Konrad Wilamowski.
Natomiast plantacja nasienna jodły pospolitej powstanie w Szkółce Leśnej w Grabowcu. To miejsce, w którym znajdują się Gospodarcze Drzewostany Nasienne. Są to plantacje nasienne oraz uprawy pochodne, służące zachowaniu cennych genetycznie populacji drzew.
– Wybór prawidłowego miejsca do założenia plantacji nasiennej jodły pospolitej był bardzo ważnym elementem naszego projektu. Miejsca szukaliśmy długo, a wybór padł na Szkółkę Grabowiec. Tu dzięki współpracy z Nadleśnictwem Bielsk i wsparciu pracowników szkółki doniczkujemy nasze rośliny ze szkółki w Budach. Zrobimy też szczepienia. W przyszłości – pewnie w 2027 roku – nasze szczepy jodły zasadzimy między modrzewiami, które tu w Grabowcu mają swoją własną plantację. Nasza jodła będzie początkowo rosła w cieniu modrzewia, a więc w warunkach, które lubi. Z czasem powstanie tu plantacja nasienna jodły pospolitej autochtonicznego pochodzenia – mówił Aleh Marozau.
Celem jest ocalenie populacji jodły pospolitej
Utworzenie plantacji nasiennej w Grabowcu pozwoli ocalić zasoby puli genowej puszczańskiej populacji jodły pospolitej dla przyszłych pokoleń, w celu dalszego jej wykorzystania pod względem tworzenia najbardziej produktywnych i odpornych drzewostanów.
– Na efekty oczywiście musimy poczekać kilka lat, ale mam nadzieję, że dzięki tej plantacji otrzymamy wysokojakościowe nasiona jodły pospolitej na potrzeby Lasów Państwowych. Przy czym chodzi nie tylko o Puszczę Białowieską, ale też o inne polskie nadleśnictwa, które prowadzą gospodarczą działalność w szerokim zakresie. Dzięki naszym badaniom oraz zdobytemu doświadczeniu w zakładaniu plantacji nasiennej, możemy ocalić gatunki, które zanikają w ekosystemach leśnych, na przykład jodłę oraz świerk – podsumował profesor Marozau.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. Dariusz Piekut/Politechnika Białostocka
