System przyznawania dotacji na działania dotyczące ochrony przyrody i edukacji ekologicznej nastawiony jest na pozyskiwanie i wydatkowanie środków europejskich i krajowych, jednakże bez wystarczającej dbałości o jakość przygotowywanych projektów – stwierdza Najwyższa Izba Kontroli (NIK).
Według NIK powszechną praktyką było wielokrotne aneksowanie umów o dofinansowanie. Zdarzało się też, że po zakończeniu projektu zmieniano zakres prac, terminy ich wykonania, wartość projektu, a nawet efekty jakie zamierzano osiągnąć. Może to oznaczać, że aneksami dopasowywano umowy do zrealizowanych projektów.
Pracownicy Izby wzięli pod lupę 60 projektów realizowanych w okresie od 1 stycznia 2013 r. do 22 lutego 2016 r. Na ich realizację wydano prawie 170 mln zł, w tym ok. 114 mln (67%) pochodziło ze środków europejskich i ok. 45 mln (27%) ze środków Narodowego Funduszu Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej.
Niestety, stwierdza NIK, w toku realizacji wielu projektów występowały nieprawidłowości. Kontrolerzy ujawnili nieprawidłowości w połowie zbadanych projektów (31) oraz u 80% skontrolowanych beneficjentów.
Według Izby co trzeci skontrolowany podmiot nie posiadał kompletu dokumentów związanych z przygotowaniem wniosku, w tym podstaw szacowania wartości projektu, o którego dofinansowanie zabiegał. Zdarzały się nawet przypadki, że beneficjenci na etapie wnioskowania o dofinansowanie projektu, nie posiadali nawet wystarczającego rozeznania odnośnie możliwości realizacji projektu w planowanym zakresie, np. występowania przedmiotu ochrony, którego dotyczy projekt, czy zgody na prowadzenie działań na obszarze, do którego wnioskodawca nie ma uprawnień.
Terminy zakończenia realizacji ponad połowy projektów (34 z 60 projektów) zostały wydłużone aneksami na okres od 3 miesięcy do nawet 2 lat. Zmiany wartości projektów wprowadzono aneksami w 25 spośród 38 zakończonych projektów (66%). Kontrolerzy stwierdzili także przypadki aneksowania, najpierw zakresu prac określonych umową w związku z powstałymi oszczędnościami, a następnie zwiększenia kosztów projektu.
U 40% skontrolowanych podmiotów ujawniono poważne nieprawidłowości w zakresie prowadzenia ewidencji finansowo-księgowej. Między innymi nie określano zasad ewidencjonowania kosztów ogólnych (w tym kosztów stałych) i kosztów zarządzania projektami, miesięczne okresy sprawozdawcze zamykane były z opóźnieniem sięgającym nawet kilkunastu miesięcy, a zapisy księgowe przez wiele miesięcy utrzymywane były w tzw. buforze.
Ostateczne rozliczenie projektów i wydatkowanych środków następowało często po wielu miesiącach od zakończeniu projektu. W tym czasie niektórzy beneficjenci rozpoczynali realizację kolejnego projektu, pokrywającego się merytorycznie z już realizowanym, pomimo niezakończenia i nierozliczenia pierwszego z nich. Zdaniem NIK jest to niedopuszczalne, szczególnie wobec stwierdzanych nieprawidłowości w prowadzeniu ewidencji księgowej.
Wyniki kontroli wskazują, że system przyznawania dotacji na działania dotyczące ochrony przyrody i edukacji ekologicznej, nastawiony jest na absorbcję środków europejskich i zaplanowane wydatkowanie środków krajowych, bez wystarczającej dbałości o jakość przygotowywanych projektów. Instytucje udzielające dofinansowania winny zdaniem NIK wzmocnić mechanizmy weryfikacji wniosków o dofinansowanie projektów i nadzoru nad ich realizacją.
W ocenie NIK, aby w przyszłości ustrzec się nieprawidłowości, instytucje decydujące o udzieleniu dofinansowania powinny wprowadzić i egzekwować m.in. obowiązek: przedstawienia przez potencjalnych beneficjentów rzetelnej analizy kosztów projektu na etapie wnioskowania o jego dofinansowanie, przedstawienia przez beneficjentów zgody właścicieli lub zarządców terenu na realizację projektu (w przypadkach tego wymagających), przechowywania przez beneficjentów dokumentów dotyczących realizowanych projektów.
Ponadto instytucje te powinny starannie weryfikować wnioski o dofinansowanie projektów, przekazywać środki finansowe na działania podejmowane w ramach umów na realizację projektów, stanowiących kontynuację wcześniejszych działań dopiero po końcowym rozliczeniu wcześniejszej umowy oraz wzmocnić nadzór nad prowadzeniem ewidencji finansowo-księgowej przez beneficjentów.
Na podstawie www.nik.gov.pl
fot. pixabay.com
