W owadzim świecie chrząszcze to najliczniejszy rząd, który reprezentuje 400 tys. gatunków. W Polsce żyje ich ok. 6200 – wylicza Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu (UP). Uczelnia dodaje, że wśród nich występują stosunkowo niezbyt liczne gatunki chronione i, niestety, coraz liczniejsze klasyfikowane w grupie zagrożonych wyginięciem. Właśnie dla ochrony tych zwierząt oraz popularyzacji wiedzy o chrząszczach, zainicjowany został projekt edukacyjno-badawczy. Został on zatytułowany „Chrząszcz brzmi w trzcinie nie bez przyczyny”. Jest on realizowany przez Wielkopolski Park Narodowy (WPN), UP oraz Uniwersytet im. A. Mickiewicza w Poznaniu.
Zwiększenie świadomości społecznej na temat roli owadów w przyrodzie
Jak wskazuje UP, celem projektu jest zwiększenie świadomości społecznej na temat roli owadów w przyrodzie. Projekt ma również szerzyć wiedzę o znaczeniu parków narodowych w ochronie najcenniejszych elementów bioróżnorodności. Do jego realizacji posłużą efekty badań naukowych nad różnorodnością biologiczną chrząszczy Wielkopolski, ze szczególnym uwzględnieniem danych z WPN-u. Ujęte zostaną dane, zarówno historyczne, jak i współczesne, pochodzące z aktualnie realizowanych, interdyscyplinarnych badań, prowadzonych wspólnie z poznańskimi uniwersytetami.
Projekt edukacyjno-badawczy i zwiększenie zaangażowania społeczności lokalnych
– Wielkopolski Park Narodowy należał do tej pory do jednego ze słabiej rozpoznanych entomologicznie. Chrząszcze nie były tu wyjątkiem, mimo bliskości dwóch dużych uniwersytetów, którym tematyka biologiczna nie jest ani obca, ani obojętna. Aby wypełnić tę lukę poznawczą, od kilku lat prowadzone są intensywne badania nad chrząszczami Parku – mówi dr hab. inż. Paweł Sienkiewicz prof. UP z Katedry Entomologii i Ochrony Środowiska.
W silnie przekształconym krajobrazie rolniczej Wielkopolski jest to miejsce szczególne, stanowiące wyjątkowy punkt bioróżnorodności. Warto przy tym zauważyć, że warunki bytowania owadów w parku poprawiają się z roku na rok. Dzieje się tak w wyniku przemyślanych działań ukierunkowanych na ochronę ekosystemów – zaznacza uczelnia. – Aby skutecznie podejmować działania, chroniące różnorodność biologiczną potrzebny jest nie tylko transfer wiedzy. Kluczowe jest zaangażowanie społeczności lokalnych w budowanie tej wiedzy i zwiększanie świadomości ekologicznej wynikającej z nauki. Dzisiaj, przy znacznym oderwaniu się społeczeństwa od rozumienia, a czasem nawet dostrzegania otaczającej nas przyrody, Uniwersytety mają za zadanie uczestniczenia w edukacji już nie tylko studentów, ale ogólnie społeczeństwa. Wynika to z odpowiedzialności za kształtowanie postaw opartych o wiedzę – dodaje entomolog z UP.
Projekt edukacyjno-badawczy, jako przykład nauki obywatelskiej
Niezwykle istotnym, a zarazem oryginalnym elementem projektu „Chrząszcz brzmi w trzcinie nie bez przyczyny”, wyróżniającym go z całą pewnością na tle innych działań edukacyjnych, będzie właśnie włączenie społeczeństwa w badania nad chrząszczami. – W tym celu opracowany został przewodnik terenowy z kluczem do rozpoznawania wybranych gatunków chrząszczy, w którym zostały zawarte również wskazówki przydatne w obserwacji i ochronie chrząszczy oraz ich siedlisk. Dzięki notatkom, które będzie można prowadzić w przewodniku, a następnie wysyłać drogą e-mailową zgłoszenia ze zdjęciem i lokalizacją obserwacji do Parku, w proces badawczy zostaną włączeni goście odwiedzający Park – tłumaczy dr Rafał Kurczewski, zastępca dyrektora WPN-u ds. ochrony przyrody. – W ten sposób projekt nabierze bardzo oryginalnego charakteru i znajdzie się w, niezwykle dziś ważnym, nurcie nauki obywatelskiej (citizen science), realizującym zarówno cele edukacyjne, jak i naukowe – dodaje.
Edukacja przez zabawę
W ramach projektu przygotowany został również szeroki pakiet edukacyjny. Wydany został kalendarz na rok 2023, przedstawiający zdjęcia i opisy wybranych gatunków chrząszczy z WPN-u. Powstała gra terenowa. Polega ona na zdobywaniu informacji, kryjących się w rozmieszczonych w różnych częściach Parku punktach z QR kodami. Następnie należy udzielić odpowiedzi na pytania zawarte w arkuszu gry. Uczestnicy gry terenowej w nagrodę za rozwiązanie całego zadania otrzymają komplet materiałów edukacyjnych. Dla dzieci, dodatkowo, przygotowane zostały materiały edukacyjne w postaci puzzli, memory terenowego o tematyce entomologicznej, które będą wykorzystywane podczas zajęć edukacyjnych. Dla szerszego rozpropagowania idei ochrony bioróżnorodności przygotowany został również materiał filmowy prezentujący problematykę ochrony bezkręgowców na przykładzie chrząszczy – informuje UP.
Za pomocą przygotowanych środków edukacyjnych realizatorzy projektu chcą dotrzeć do odbiorców z różnych grup wiekowych, głównie szkół podstawowych i średnich.
Stąpając po leśnych ścieżkach, uważajmy na chrząszcze. To piękne i niezwykle pożyteczne owady, które pełnią nieocenioną rolę w naszym ekosystemie – apeluje UP.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu
