walka ze smogiem

Walka ze smogiem przez kotły grzewcze

1 października br. weszło w życie Rozporządzenie Ministra Rozwoju i Finansów z 1 sierpnia 2017 r. w sprawie wymagań dla kotłów na paliwo stałe (DzU poz. 1690). Określone w tym akcie prawnym wysokie standardy odnoszą się do kotłów produkowanych lub instalowanych w Polsce i dotyczą urządzeń od 0 do 500 kW, czyli zdecydowanej ich większości. Jest to pierwsze z działań objętych programem „Czyste powietrze”, rekomendowanych przez Komitet Ekonomiczny Rady Ministrów.

Kocioł centralnego ogrzewania (c.o.) na paliwo stałe to urządzenie wyposażone w co najmniej jedno źródło ciepła zasilane paliwem stałym, dostarczające ciepło do wodnego systemu centralnego ogrzewania, w celu uzyskania i utrzymania na wybranym poziomie temperatury wewnętrznej, w co najmniej jednym pomieszczeniu, przy czym strata ciepła tego urządzenia względem otoczenia jest nie większa niż 6% znamionowej mocy cieplnej. Rozporządzenie określa szczegółowe wymagania dla wprowadzanych do obrotu i do użytkowania kotłów na paliwo stałe o znamionowej mocy cieplnej nie większej niż 500 kW, w tym kotłów wchodzących w skład zestawów zawierających kocioł na paliwo stałe, ogrzewacze dodatkowe, regulatory temperatury i urządzenia słoneczne. Rozporządzenia nie stosuje się do kotłów:

  • wytwarzających ciepło wyłącznie na potrzeby zapewnienia ciepłej wody użytkowej;
  • wytwarzających ciepło wyłącznie na potrzeby zapewnienia ciepłej wody użytkowej;
  • przeznaczonych do ogrzewania i rozprowadzania gazowych nośników ciepła, takich jak para wodna lub powietrze;
  • kogeneracyjnych na paliwo stałe o znamionowej mocy elektrycznej 50 kW lub większej;
  • na biomasę niedrzewną, rozumianą jako biomasę inną niż biomasa drzewna, w tym słomę, miskant, trzcinę, pestki i ziarna, pestki oliwek, wytłoczyny oliwek i łupiny orzechów.

„Wprowadzanie do obrotu” należy rozumieć szeroko, jako udostępnienie wyrobu na rynku po raz pierwszy. Z kolei „wprowadzenie do użytkowania” to podłączenie kotła do wodnego systemu centralnego ogrzewania.

Walka ze smogiem – odpady już nie trafią do kotła?

Rozporządzenie weszło w życie 1 października 2017 r. Do kotłów wyprodukowanych, a niewprowadzonych do obrotu ani do użytkowania przed tą datą, przepisy niniejszego rozporządzenia stosuje się od 1 lipca 2018 r. Ustawodawca wprowadza więc okres przejściowy, ale w przyszłym roku już wszystkie kotły do 500 kW będą musiały spełniać poniższe wymagania, przy czym potwierdzenie spełniania granicznych wartości emisji jest dokonywane przy uwzględnieniu normy PN-EN 303-5:

  • ręczny sposób zasilania paliwem – graniczne wartości emisji: CO – 700 mg/m3, OGC 30 mg/m3, pył 60 mg/m3,
  • ręczny sposób zasilania paliwem – graniczne wartości emisji: CO – 700 mg/m3, OGC 30 mg/m3, pył 60 mg/m3,
  • automatyczny sposób zasilania paliwem – graniczne wartości emisji: CO – 500 mg/m3, OGC 20 mg/m3, pył 40 mg/m3.

Ponadto wprowadzono zakaz stosowania na etapie konstruowania kotłów rusztu awaryjnego. Ma to sprawić, że nie będą w nich spalane np. odpady, co powodowałoby wyższe emisje niż wynikające ze spalania dedykowanego paliwa stałego. Prawodawca wziął pod uwagę praktyki spalania odpadów w kotłach na paliwo stałe i wyeliminował możliwość ręcznego wprowadzania odpadów do komory kotła.

Potwierdzenie spełnienia wymagań przewidzianych rozporządzeniem będzie mogła wystawić jednostka posiadająca akredytację – w rozumieniu Ustawy z 13 kwietnia 2016 r. o systemach oceny zgodności i nadzoru rynku – i zgodnie z procedurą w obowiązującej aktualnie normie, czyli PN-EN 303-5:2012, która przenosi postanowienia normy europejskiej EN 303-5:2012.

Sens zmiany

Prawodwca, w uzasadnieniu rozporządzenia (https://legislacja.rcl.gov.pl/projekt/12290459/katalog/12381960#12381960) wskazuje, że w przeszłości najważniejszym źródłem, wpływającym na stan powietrza, był sektor energetyki i przemysłu. Ta tendencja uległa jednak zmianie. Dziś za fatalny stan jakości powietrza w Polsce odpowiada w pierwszej kolejności zjawisko tzw. niskiej emisji, pochodzącej z sektora bytowo-komunalnego oraz z transportu.

Od 1 stycznia 2020 r. wejdą w życie przepisy Rozporządzenia Komisji 2015/1189/WE z 28 kwietnia 2015 r. w sprawie wykonania dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2009/125/WE w odniesieniu do wymogów dotyczących ekoprojektu dla kotłów na paliwo stałe (Dz. Urz. UE L 193 z 21 lipca 2015 r.). W związku z tym przepisy projektowanego rozporządzenia uprzedzają prawodawcę unijnego i przygotowują polski rynek do wymagań prawa UE w tym zakresie.

Niestety, została luka

W ramach konsultacji społecznych, Centrum Rozwoju Inicjatyw Społecznych Polski Alarm Smogowy, Stowarzyszenie Ekologiczne EKO-UNIA, Tatrzańska Izba Gospodarcza, Dolnośląski Alarm Smogowy i inne organizacje wskazały, że rozporządzenie zawiera istotną lukę – np. wyłączenie kotłów na biomasę niedrzewną umożliwi zakup kotła o wysokiej emisyjności, pierwotnie przeznaczonego do spalania słomy, a następnie spalanie w nim innych paliw. Praktyka ta będzie, zdaniem Centrum, praktycznie niemożliwa do wyeliminowania czy skontrolowania. W odpowiedzi Ministerstwo wskazuje, że kwestionowane wyłączenia są tożsame z tymi, które przewidziane są w rozporządzeniu Komisji Europejskiej.

Oprócz tego, poza zakresem rozporządzenia znalazły się inne urządzenia, jak kominki czy miejscowe ogrzewacze pomieszczeń. Dolnośląski Alarm Smogowy wskazuje, że niska temperatura spalania drewna w kominkach czy „kozach” powoduje bardzo wysoką emisję benzo[a]pirenu, rakotwórczego związku obecnego w dymie papierosowym – znacznie wyższą niż np. kotły na węgiel lub na drewno. Co prawda, wskazane wyżej urządzenia będą musiały spełnić standardy wynikające z prawa UE, jednak dopiero od 2020 r.

W konsekwencji na rynku pozostaną urządzenia niespełniające wymagań rozporządzenia i nie będzie narzędzi do wyeliminowania nadużyć w tym zakresie. Warto jednak zaznaczyć, że w ramach konsultacji przedstawiono postulaty, aby zapobiegać powstawaniu „szarej strefy” m.in. poprzez wprowadzenie systemu kontroli istniejących kotłów, pieców, kominków itp. pod względem ich emisyjności. Uwaga nie została jednak przyjęta, ponieważ propozycja wykracza poza delegację do wydania rozporządzenia.

Krajowy Program Ochrony Powietrza (KPOP)

Celem KPOP-u jest poprawienie jakości powietrza na terenie całego kraju, szczególnie w obszarach o najwyższych stężeniach zanieczyszczeń powietrza oraz na terenach, gdzie występują duże skupiska ludności. Program zakłada poprawę jakości powietrza przynajmniej do stanu niezagrażającego zdrowiu ludzi, zgodnie z wymogami prawa unijnego, implementowanego do polskiego porządku prawnego, a do roku 2030 – do celów wyznaczonych przez Światową Organizację Zdrowia.

W 2013 r. udział źródeł odpowiedzialnych za przekroczenie poziomu dopuszczalnego pyłu PM10 w skali kraju przedstawiał się następująco:

  • 88,21% – indywidualne ogrzewanie budynków,
  • 88,21% – indywidualne ogrzewanie budynków,
  • 5,77% – ruch pojazdów (w tym intensywny ruch pojazdów w centrach miast),
  • 2,98% – emisja wtórna zanieczyszczeńpyłowych z powierzchni odkrytych dróg i ulic,
  • 1,84% –przemysł,
  • 1,17% – napływ transgraniczny,
  • 0,03% – źródła nieantropogeniczne.

Autorzy Planu wzięli po uwagę fakt, że w sektorze bytowo-komunalnym często stosowane są paliwa złej jakości oraz spalane są odpady w nieprzystosowanych do tego celu instalacjach grzewczych. Celem Planu jest osiągnięcie w możliwie krótkim czasie poziomów dopuszczalnych i docelowych niektórych substancji, określonych w dyrektywie 2008/50/WE i 2004/107/WE, oraz utrzymanie ich na tych obszarach, na których są dotrzymywane, a w przypadku pyłu PM2,5 – również pułapu stężenia ekspozycji oraz Krajowego Celu Redukcji Narażenia, a także osiągnięcie w perspektywie do roku 2030 stężeń niektórych substancji w powietrzu na poziomach wskazanych przez WHO oraz nowych wymagań wynikających z regulacji prawnych projektowanych przepisami prawa unijnego.

Zwrócić należy jednak uwagę, że wprowadzono dopiero pierwszy element Planu, przyjętego jeszcze w 2015 r. Na realizację wciąż czekają najważniejsze cele, które postawił sobie ustawodawca krajowy, w tym stworzenie możliwości wprowadzenia ograniczeń w zakresie jakości paliw stosowanych na danym obszarze oraz podwyższenie sankcji za niestosowanie się do przepisów w tym zakresie. Narodowy test wdrażania w życie postanowień planu właśnie się zaczyna – czy u Państwa już grzeją?

Tomasz Miś

Tomasz Miś

radca prawny, Kancelaria Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.
e-mail: tomasz.mis@sdzlegal.pl

Tomasz Dąbrowski

Tomasz Dąbrowski

associate, Kancelaria Prawna Schampera, Dubis, Zając i Wspólnicy sp. k.
tomasz.dabrowski@sdzlegal.pl

 

reklama

 

reklama