31 marca 2025 r. ruszy nabór wniosków w nowej odsłonie programu „Czyste Powietrze”. Dzięki reformie programu pomoc ukierunkowano na osoby szczególnie narażone na ubóstwo energetyczne – podkreślił Narodowy Fundusz Ochrony Środowiska i Gospodarki Wodnej (NFOŚiGW). Fundusz dodał też, że uszczelnione zostały zasady dofinansowań, wzmocniono także rolę gmin w programie przez powierzenie im roli operatorów. Budżet programu został zasilony 10 mld zł bezzwrotnych dotacji ze środków Funduszu Modernizacyjnego.
Trzy priorytety w nowej odsłonie programu „Czyste Powietrze”
– Pracując nad reformą programu „Czyste Powietrze” kierowaliśmy się trzema kluczowymi priorytetami – przede wszystkim walką z ubóstwem energetycznym przez realne wsparcie dla najbardziej potrzebujących. Naszym celem było także wyeliminowanie tzw. rachunków grozy przez wprowadzenie obowiązkowego standardu energetycznego budynku i racjonalizację wydatków, tak, by nie dochodziło do nadużyć – powiedziała Paulina Hennig-Kloska, minister klimatu i środowiska.
– Dzisiaj prezentujemy nową odsłonę programu „Czyste Powietrze” – efekt determinacji, ciężkiej pracy i szeroko zakrojonych konsultacji z ekspertami oraz przedstawicielami społeczeństwa. Była to długa droga. Ale dzięki podjętym reformom zapewniamy, że program stanie się bardziej efektywny, uczciwy i dostępny dla tych, którzy najbardziej go potrzebują i dofinansowanie trafi tam, gdzie jest najbardziej potrzebne, a pieniądze publiczne będą wydawane mądrze i transparentnie – powiedziała Dorota Zawadzka-Stępniak, prezes Zarządu NFOŚiGW. Dodała, że „Czyste Powietrze” jest największym przedsięwzięciem, jakie realizuje NFOŚiGW we współpracy z wojewódzkimi funduszami ochrony środowiska i gospodarki wodnej (WFOŚiGW). Pod nadzorem Ministerstwa Klimatu i Środowiska (MKiŚ), NFOŚiGW wdraża ogólnopolski program „Czyste Powietrze”. Fundusz odpowiada za przygotowanie zasad programu, w tym dokumentacji i wytycznych. Jest również odpowiedzialny za zapewnienie, we współpracy z odpowiednimi resortami, finansowania programu. Z kolei WFOŚiGW, jako odrębne, niezależne jednostki, zajmują się przyjmowaniem, rozpatrywaniem oraz rozliczaniem wniosków o dofinansowanie. Do ich kompetencji należy również wypłata środków udostępnionych w programie na terenie swoich województw.
Nowości programu „Czyste Powietrze”
W przekazanej informacji NFOŚiGW wskazał na nowości wprowadzone w programie „Czyste Powietrze”. Należy do nich obowiązkowe potwierdzenie standardu energetycznego przed i po inwestycji. Nowością jest to, iż warunki najwyższego dofinansowania uzależnione zostały od kryterium dochodowego i standardu energetycznego budynku.
Ogólnopolski system operatorów to kolejne nowe rozwiązanie wprowadzane w programie. Ma to zapewnić bezpłatne wsparcie dla beneficjentów najwyższego i podwyższonego poziomu dofinansowania. Operatorzy programu bezpłatnie pomogą osobom o najniższych dochodach na ścieżce dofinansowania, realizacji przedsięwzięcia i jego rozliczenia. Operatorami w pierwszej kolejności będą gminy i (WFOŚiGW).
Postawiono także – wg NFOŚiGW – na racjonalizację wydatków i wprowadzono maksymalne kwoty dotacji w poszczególnych rodzajach kosztów kwalifikowanych, w tym limity dotacji jednostkowych na m2 powierzchni ocieplenia.
Dla kogo program „Czyste Powietrze”?
Nowa odsłona programu skierowana jest do osób fizycznych, które są właścicielami lub współwłaścicielami domu jednorodzinnego bądź wydzielonego w nim lokalu mieszkalnego z wyodrębnioną księgą wieczystą. Minimalny okres tej własności musi wynosić 3 lata przed złożeniem wniosku o dofinansowanie. Wymóg ten nie dotyczy sytuacji spadkowych – zaznaczył NFOŚiGW.
Na jeden budynek lub lokal mieszkalny można dostać jedno dofinansowanie, a beneficjentem można być tylko raz. Dotacja jest wypłacana przez WFOŚiGW w całości lub w maksymalnie trzech częściach. Do dofinansowania kwalifikują się inwestycje tylko w tych budynkach, które uzyskały pozwolenie na budowę do 31 grudnia 2020 r. Dopuszcza się pozostawienie kominków wykorzystywanych na cele rekreacyjne, ale pod warunkiem, że spełniają wymagania ekoprojektu. Powinny one również spełniać docelowe wymogi uchwał antysmogowych obowiązujących na danym terenie. Nie mogą też być one głównym źródłem ogrzewania.
Wyższe progi dochodowe w ramach programu „Czyste Powietrze”
Program zakłada trzy poziomy dofinansowania, według progów dochodowych w gospodarstwie domowym, które zostały podwyższone – wskazał NFOŚiGW.
Poziom najwyższy, przewiduje dofinansowanie do 100% kosztów kwalifikowanych netto. Obowiązuje on przy średnim miesięcznym dochodzie do 1300 zł na osobę w gospodarstwach wieloosobowych lub do 1800 zł w jednoosobowym gospodarstwie domowym. Ta wysokość dochodu jest także przewidziana dla tych, którzy mają ustalone prawo do jednej z czterech form zasiłku określonych w programie (tj. zasiłku stałego, okresowego, rodzinnego lub specjalnego zasiłku opiekuńczego). Roczny przychód z tytułu prowadzenia przez wnioskodawcę lub małżonka wnioskodawcy działalności gospodarczej może wynosić maksymalnie dwunastokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Dofinansowanie w najwyższym progu przewidziano tylko dla osób ubogich energetycznie. Pod tym pojęciem kryją się właściciele budynków lub lokali, w których zapotrzebowanie na energię użytkową do ogrzewania wynosi powyżej 140 kWh/m2 rocznie.
Poziom podwyższony to kolejny próg. Przewiduje on wsparcie do 70% kosztów kwalifikowanych netto. Obowiązuje on przy miesięcznym dochodzie do 2250 zł na osobę lub 3150 zł w gospodarstwach jednoosobowych. Roczny przychód z tytułu prowadzenia przez wnioskodawcę lub małżonka wnioskodawcy działalności gospodarczej może wynosić maksymalnie czterdziestokrotność minimalnego wynagrodzenia za pracę.
Poziom podstawowy przewiduje natomiast dotację w wysokości do 40% kosztów kwalifikowanych netto. Jest on zarezerwowany dla tych, których roczny dochód nie przekracza 135 tys. zł – podał NFOŚiGW.
Wymagany potwierdzony standard energetyczny domu
W ramach programu „Czyste Powietrze” wprowadzono ponadto wymóg obowiązkowego potwierdzenia standardu energetycznego budynku. Powinien on być wykonany zarówno przed przeprowadzeniem inwestycji, jak i po jej zakończeniu. Mają do tego posłużyć audyt energetyczny i świadectwo charakterystyki energetycznej.
Zgodnie z powyższym należy zatem – przed realizacją przedsięwzięcia – wykonać audyt energetyczny i przedstawić dokument podsumowujący taki audyt. Pozwoli on określić, jaki jest stan energetyczny budynku i jakie prace należy wykonać, żeby zmniejszyć zapotrzebowanie na energię do ogrzewania. Z kolei po realizacji przedsięwzięcia wymagane będzie świadectwo charakterystyki energetycznej. Ma ono potwierdzić zmniejszenie zapotrzebowania na energię do ogrzewania.
Oba te dokumenty muszą być podpisane przez osobę wpisaną do rejestru osób uprawnionych do sporządzania świadectw charakterystyki energetycznej. Wykaz taki, Ministerstwa Rozwoju i Technologii, znajduje się na stronie: rejestrcheb.mrit.gov.pl/rejestr-uprawnionych. Przygotowanie dokumentów powinno być poprzedzone wizytą w domu. Na audyt i świadectwo można również pozyskać dotację z programu „Czyste Powietrze” – w łącznej kwocie do 1600 zł.
Operator, czyli kto, komu i w czym może pomóc?
W ramach reformy wprowadzono ogólnopolski system operatorów. Operatorzy będą bezpłatnie wsparć beneficjenta, krok po kroku, od podjęcia decyzji o dofinansowaniu, przez realizację przedsięwzięcia aż do jego zakończenia i rozliczenia. Najwyższy poziom dofinansowania będzie dostępny tylko przy wsparciu operatora. Podobna sytuacja dotyczy dotacji z prefinansowaniem. W przypadku poziomu podwyższonego będzie to opcja do wyboru.
W pierwszym etapie operatorami będą gminy i WFOŚiGW, a w kolejnym również inne podmioty. Nabór na gminnych operatorów rozpoczął się 7 marca. Za swoją pracę operatorzy dostaną ryczałtowe wynagrodzenie – 1700 zł za każdego skutecznie obsłużonego beneficjenta – podał NFOŚiGW.
Prefinansowanie na nowych zasadach
Prefinansowanie (zaliczka) w nowej odsłonie programu „Czyste Powietrze” możliwe jest tylko przez operatora i tylko w najwyższym oraz podwyższonym poziomie dofinansowania. Zaliczka wynosi do 35% i jest uwarunkowana przedłożeniem, wraz z wnioskiem o dofinansowanie, maksymalnie trzech umów z wykonawcami na realizację przedsięwzięcia. Wojewódzkie fundusze będą wypłacały zaliczkę na konto wykonawcy na podstawie: dyspozycji beneficjenta, faktury zaliczkowej oraz listy sprawdzającej operatora, potwierdzającej spełnienie warunków programu.
Racjonalne wydatki w ramach programu „Czyste Powietrze”
W nowym „Czystym Powietrzu” określone zostały maksymalne kwoty dotacji w poszczególnych rodzajach kosztów kwalifikowanych. Ograniczono także poziom dofinansowania do prac towarzyszących, niezbędnych do realizacji przedsięwzięcia, ale niebędących jego głównym elementem. Wyznaczono limity dotacji jednostkowych na metr kwadratowy powierzchni ocieplenia stropów, podłóg i ścian oraz za okna – wskazał NFOŚiGW. Jednocześnie Fundusz przypomniał, że podatek od towarów i usług (VAT) nie jest kosztem kwalifikowanym. Oznacza to, że zawsze jego koszt będzie ponosił beneficjent.
Lista zielonych materiałów i urządzeń
Beneficjenci programu „Czyste Powietrze” mogą skorzystać z listy ZUM, która pomaga w wyborze urządzeń i materiałów kwalifikujących się do dofinansowania. Lista ZUM jest obowiązkowa w przypadku wyboru: pomp ciepła, kotłów zgazowujących drewno oraz kotłów na pellet. Obecnie na liście znajdują się tylko te pompy ciepła, które mają badania z europejskiego laboratorium, potwierdzające zadeklarowane przez producenta parametry urządzania.
Szczegółowe informacje o programie są dostępne na stronie: czystepowietrze.gov.pl/.
Na podstawie nadesłanej informacji
fot. sozosfera.pl (zdjęcie ilustracyjne)
