Od 1 stycznia 2026 r. zaczęła obowiązywać krakowska strefa czystego transportu (SCT) – wskazał Polski Alarm Smogowy (PAS). Obejmuje ona ponad połowę powierzchni miasta. Do strefy wjechać mogą samochody benzynowe produkowane od 2005 r. i z diesle z rokiem produkcji od 2014. Starsze pojazdy obowiązywać będzie zakaz wjazdu. Z przestrzegania przepisów zwolnieni są m.in. mieszkańcy. Zwolnienie obejmuje również osoby z niepełnosprawnością i pacjentów krakowskich placówek medycznych. „Spaliny samochodowe to toksyczna mieszanka pyłów i gazów, dlatego strefa czystego transportu jest tak ważna dla zdrowia mieszkańców naszego miasta” – skomentował Krakowski Alarm Smogowy (KAS).
Strefa czystego transportu w Krakowie – drugi taki obszar w Polsce
Krakowska strefa czystego transportu to – po Warszawie – drugi taki obszar w Polsce, w którym obowiązują ograniczenia wjazdu dla starych samochodów. Przepisy weszły w życie 1 stycznia 2026 r. i dotyczą każdego samochodu wjeżdżającego do tego obszaru. Organizacja przypomniała, że teren SCT zajmuje ponad połowę powierzchni miasta.
Do SCT bez przeszkód wjadą samochody benzynowe (w tym na LPG), jeśli spełniają normę Euro 4 lub zostały wyprodukowane po 2004 r. Oznacza to, że w momencie, gdy zaczęła funkcjonować strefa akceptowane są samochody benzynowe mające nawet 21 lat. Natomiast samochody z silnikiem diesla muszą spełnić ostrzejsze wymogi. Dla pojazdów osobowych do 3,5 tony jest to norma Euro 6 lub co najmniej 2014 rok produkcji. Jak wskazał PAS, oznacza to, że akceptowane będą diesle maksymalnie 12-letnie. Ciężkie samochody ciężarowe (diesel) muszą spełniać normę Euro 6 i być wyprodukowane w roku 2012 lub później.
Zakaz wjazdu do SCT nie obowiązuje pojazdów zarejestrowanych przez osoby z niepełnosprawnością. Z przestrzegania zakazu są również zwolnieni pacjenci korzystający ze specjalistycznych świadczeń medycznych w krakowskich placówkach ochrony zdrowia finansowanych ze środków publicznych (np. rehabilitacja, dializy, chemioterapia, radioterapia). Wystarczy zgłosić wizytę w systemie SCT oraz potwierdzić ją na miejscu w placówce. Zwolnienia przysługują również pojazdom specjalnym (kampery, food trucki) czy pojazdom zabytkowym – wskazał PAS.
Niespełniające wymogów SCT samochody mieszkańców Krakowa, czyli osób zameldowanych i płacących podatki w tym mieście również objęte są wyłączeniem z SCT. Warunkiem jest, że były one w posiadaniu mieszkańca przed 26 czerwca 2025 r.
Szkodliwość emisji komunikacyjnych
– Spaliny samochodowe to toksyczna mieszanka pyłów i gazów, dlatego strefa czystego transportu jest tak istotna dla zdrowia mieszkańców naszego miasta. Badania przeprowadzone w Krakowie pokazały, że emisje transportowe w naszym mieście są zdecydowanie za wysokie i zagrażają zdrowiu mieszkańców
– wskazał Filip Jarmakowski z KAS.
Przypomniał on badania, które organizacja przeprowadziła w Krakowie 2023 r. W żadnej z 44 lokalizacji nie zostały spełnione rekomendacje Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) dla stężeń dwutlenku azotu (10 μg/m³), a nowe wymogi unijne (20 μg/m³), obowiązujące od 2030 r., osiągnięto zaledwie w trzech lokalizacjach, w których realizowano badanie.
Jak zaznaczył PAS, badania naukowe wykazały, że zanieczyszczenia komunikacyjne wywołują i zaostrzają przebieg chorób układu oddechowego. Chodzi o takie choroby, jak astma i przewlekła obturacyjna choroba płuc. Dodatkowo zanieczyszczenia powodują ostre incydenty chorób sercowo-naczyniowych. Znacząco wpływają także na funkcje poznawcze, przyczyniając się do rozwoju zespołów otępiennych u osób starszych oraz do pogorszenia koncentracji i uczenia się dzieci i młodzieży.
Zła jakość powietrza w miastach ma szczególnie szkodliwy wpływ na zdrowie dzieci, kobiet w ciąży, osób starszych i z chorobami przewlekłymi. W przypadku emisji spalin samochodowych szczególnie narażone są małe dzieci, które z powodu niskiego wzrostu łatwiej – w porównaniu z dorosłymi – inhalują zanieczyszczenia pochodzące z rur wydechowych pojazdów i zdecydowanie gorzej metabolizują i eliminują ich składniki z powodu nie w pełni jeszcze wykształconego i funkcjonującego układu odpornościowego – zaznaczył PAS.
Strefa czystego transportu – narzędzie wykorzystywane w Unii Europejskiej
Obecnie w Unii Europejskiej funkcjonuje ponad 320 stref czystego transportu, a do roku 2030 ma ich powstać ponad 500. W Polsce na razie dwa miasta przyjęły uchwały o utworzeniu SCT. To Warszawa i Kraków. W Warszawie SCT funkcjonuje od 1 lipca 2024 r. Prace nad SCT rozpoczęły również Katowice oraz Szczecin. Katowice w grudniu 2025 r. przyjęły uchwałę rozpoczynającą pracę nad SCT. W Szczecinie natomiast prowadzone były konsultacje społeczne dotyczące strefy – miały one potrwać do 5 stycznia 2026 r.
Doświadczenia miast zagranicznych pokazują, że SCT ma realny wpływ na obniżenie stężeń zanieczyszczeń transportowych. W Brukseli, po wprowadzeniu SCT, emisje NO₂ i pyłów spadły o około 30 proc., a cząstek sadzy (black carbon) nawet o 60 proc. Stężenie NO₂ na głównych drogach zmniejszyło się do 40 proc. – przekazał PAS.
Na podstawie nadesłanej informacji
rys. PAS
