Pieniądze z opłat i kar za korzystanie ze środowiska

Pieniądze z opłat i kar za korzystanie ze środowiska na celowniku NIK-u

Ponad 14% środków pochodzących z opłat i kar za korzystanie ze środowiska, samorządy wydały niezgodnie z przepisami. Taki wniosek płynie z działań kontrolnych, w których Najwyższa Izba Kontroli (NIK) wzięła pod lupę samorządy i ich wydatki na działania prośrodowiskowe.

Jak zaznacza NIK, najcięższe zarzuty dotyczą sprawozdawczości oraz księgowania wydatków.

Pieniądze z opłat i kar za korzystanie ze środowiska – błędna interpretacja

Impulsem do podjęcia działań były wyniki kontroli przeprowadzonej przez NIK w latach 2013-2014. Stwierdzono wówczas („Wykonywanie przez starostów obowiązków wynikających z ustawy – Prawo ochrony środowiska”) niemałe nieprawidłowości. Dotyczyły owe udzielania przez powiaty, ze środków pochodzących z opłat i kar za korzystanie ze środowiska, dotacji oraz finansowania zadań, które zgodnie z przepisami ustawy Prawo ochrony środowiska nie należały do zadań powiatów lub były niezgodne z celami wskazanymi w tej ustawie.

Tym razem, wg NIK, nieprawidłowości stwierdzone w toku zakończonej w 2017 r. kontroli pt. „Finansowanie ochrony środowiska i gospodarki wodnej przez powiaty i gminy” wynikały z wadliwej interpretacji przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska. Regulacje te zostały zmienione w związku z likwidacją powiatowych i gminnych funduszy ochrony środowiska i gospodarki wodnej oraz z włączeniem przychodów z tytułu opłat i kar do budżetów gmin i powiatów.

Jak wskazuje Izba, nie bez znaczenia jest tu fakt, że te interpretacje w tej materii, w formie opinii, wydawane były zarówno przez Ministerstwo Środowiska, jak i regionalne izby obrachunkowe. Właśnie stosownie do tych opinii, niewydatkowane w danym roku środki „środowiskowe” mogły być przeznaczane w latach następnych na inne zadania niż te wymienione w Prawie ochrony środowiska. W dodatku stanowisko Ministra Środowiska w tej kwestii nie uległo zmianie, pomimo że w 2014 r., NIK już po wspomnianej kontroli, wskazywała na wadliwość tej interpretacji.

W ramach ostatnio podjętej kontroli NIK, w ponad połowie objętych kontrolą jednostek, stwierdziła, że brak stosownej ewidencji księgowej wydatków ze środków „środowiskowych” prowadził do ujmowania nierzetelnych danych w sprawozdaniach z gospodarowania dochodami budżetów powiatu/gminy. Oznacza to, że opinia publiczna otrzymywała niezgodne ze stanem faktycznym, nieprawdziwe dane, które wykorzystywane były w prowadzonych badaniach statystycznych.

Pieniądze z opłat i kar za korzystanie ze środowiska – potrzebna zmiana przepisów

Po zakończeniu przeprowadzonej w 2017 r. kontroli NIK zawnioskowała o zmianę przepisów ustawy Prawo ochrony środowiska (art. 403 ust. 4). Zmiana miałaby zapewnić możliwość udzielania ze środków pochodzących z opłat i kar za korzystanie ze środowiska dotacji celowych także na finansowanie i dofinansowanie kosztów zadań nie inwestycyjnych, w tym w szczególności na usuwanie, transport i zagospodarowanie wyrobów zawierających azbest.

Według NIK warto także rozważyć rozszerzenie katalogu zadań, które mogą być finansowane przez powiaty i gminy ze środków „środowiskowych”. Rozszerzenie takie mogłoby objąć przedsięwzięcia związane z ochroną i przywracaniem chronionych gatunków roślin lub zwierząt. Na przykład lokalne działania mające na celu m.in. ochronę i wzrost populacji pszczół czy bocianów. Środki z opłat i kar za korzystanie ze środowiska można by także przeznaczać na przedsięwzięcia związane z utrzymaniem i zachowaniem parków oraz ogrodów będących przedmiotem ochrony na podstawie przepisów o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami – uważa NIK.

Izba wnosi także o zapewnienie wykorzystania w latach następnych niewydatkowanych w danym roku budżetowym środków „środowiskowych” na zadania związane z ochroną środowiska i gospodarką wodną, pomimo wynikającej z ustawy o finansach publicznych zasady roczności budżetu.
W opinii NIK, realizacja powyższych wniosków powinna przyczynić się w szczególności do rozwiania wątpliwości dotyczących zasad finansowania ochrony środowiska i gospodarki wodnej przez gminy i powiaty.

Na podstawie www.nik.gov.pl

fot. sozosfera.pl